Кіріспе
Тонганың валютасы – паанга. Оны Нукуалофадағы Тонганың Ұлттық резервтік банкі (Pangikē Pule Fakafonua o Tonga) басқарады. Паанга айырбасталмайды және Австралия, Жаңа Зеландия, АҚШ доллары және жапон иенасынан құралған валюталар жинағына бекітілген. Тонга – Сейшель аралдарынан кейін халық саны бойынша әлемдегі екінші кіші ел, оның өз валютасы мен ақша-кредит саясаты бар. Паанга 100 сенитиге бөлінеді. ISO коды – TOP, әдеттегі аббревиатурасы – T$ (¢ сенити үшін). Тонгада паанга көбінесе ағылшын тілінде доллар, сенити – цент, ал хау – одақ деп аталады. Сондай-ақ, хау бірлігі де бар (1 хау = 100 паанга), бірақ ол күнделікті өмірде қолданылмайды және тек жоғары номиналды монеталарда ғана кездеседі.
The paanga is the currency of Tonga. It is controlled by the National Reserve Bank of Tonga (Pangikē Pule Fakafonua o Tonga) in Nukualofa. The paanga is not convertible and is pegged to a basket of currencies comprising the Australian, New Zealand, and United States dollars and the Japanese yen. Tonga is the second smallest country in the world, by population, after the Seychelles to have its own currency and monetary policy. The paanga is subdivided into 100 seniti. The ISO code is TOP, and the usual abbreviation is T$ (¢ for seniti). In Tonga, the paanga is often referred to in English as the dollar, the seniti as the cent and the hau as the union. There is also the unit of hau (1 hau = 100 paanga), but this is not used in everyday life and can be found only on commemorative coins of higher denominations.
Банкноттар
1967 жылы үкімет (патша Салоте Тупу III портреті бар) банкноттарды 1/2, 1, 2, 5 және 10 паанга номиналында енгізді. 1974 жылдан бастап банкноттарда патша Тауфаахау Тупу IV-тің суреті пайда болды. 1/2 паангалық банкноттар 1983 жылға дейін шығарылды, 1985 жылы 20 паангалық банкноттар енгізілді, содан кейін 1988 жылы 50 паангалық банкноттар енгізілді. 1992 жылы Тонганың Ұлттық резервтік банкі қағаз ақша шығаруды өз мойнына алды. 2008 жылдың 30 шілдесінде Джордж Тупу V бейнеленген және жаңа дизайны бар, қауіпсіздік ерекшеліктері жоғары жаңа банкноттар сериясы енгізілді. Осы шығарылым кезінде 100 паанга банкноты алғаш рет пайда болды. Тонга банкноттарының алдыңғы жағында тонга тілінде мәтін және монархтың суреті бейнеленген. Артқы жағы ағылшын тілінде және Тонганың ерекше мотивтері мен танымал орындарын көрсетеді: Хаамонга а Мауи Трилитоны, жұмсақ кит, жерлеу дөңгелектері, мектеп оқушылары мен регби ойыншылары, патша сарайы, Тонга даму банкі, Вавау порты (екі рет, біріншісі 1900 жыл шамасындағы бейнесі, екіншісі – қазіргі заманғы бейнесі) және нгату тоқу. 2015 жылдың 29 маусымында Тонганың Ұлттық резервтік банкі 2-ден 100 паангаға дейінгі номиналдардағы паанга банкноттарының жаңа сериясын енгізді. 50 және 100 паангалық банкноттар қағаз және полимердің қосылған материалынан жасалған. Олардың алдыңғы жағында Тонганың қазіргі патшасы Тупу VI-ның суреті бейнеленген. 2023 жылғы 4 желтоқсанда Тонганың Ұлттық резервтік банкі патшалықты жаңғыртушы Тупу I патшаның туған күнін мерекелеу үшін алты банкноттан тұратын жаңа серияны енгізді.