Збигнев Релига: Польшаның тұңғыш жүрек трансплантациясы жасаған хирург және саясаткері

Кіріспе

Польшалық жүрек хирургы және саясаткер (1938–2009)

Збигнев Евгений Релига (16 желтоқсан 1938 – 8 наурыз 2009) – поляк жүрек хирургы және саясаткер.

Дәрігерлік мансап

Релига 1963 жылы Варшава медицина университетінде оқуын аяқтады. 1966 жылдан 1980 жылға дейін Варшавадағы Вольский ауруханасында жұмыс істеді, онда хирургия мамандығы бойынша біліктілік алды. 1973 жылы қан тамырлары хирургиясы бойынша оқыту үшін Нью-Йоркке барды, ал 1975 жылы Детройтте жүрек хирургиясы бойынша оқыды. 1973 жылы докторлық дәрежесін алды, ал 1981 жылы абилитациясын аяқтап, доцент немесе аға оқытушы дәрежесіне ұқсас академиялық танылуға ие болды. 1980 жылдан 1984 жылға дейін Релига Варшава кардиология институтында дәріс берді. 1984 жылы кардиохирургия кафедрасын иеленіп, Забжедегі кардиохирургиялық клиниканы басқарды, 1990 жылы Катовицедегі Силезия медицина университетінің профессоры болды және 1997-1999 жылдары ректоры қызметін атқарды. 2001 жылы Варшаваға оралып, №2 Кардиохирургиялық клиниканың және Кардиология институтының директоры болды. Польшада жүрек трансплантациясын жасаған пионер, ол елдегі алғашқы сәтті жүрек трансплантациясын жүргізген команданы жетектеді. 2004 жылы Релига басқарған команда пневматикалық жүрекке көмектесетін жүйе үшін имплантацияланатын сорғыны жасағаны үшін инновация, зерттеу және технология жөніндегі дүниежүзілік көрмеде Брюссельдегі Eureka сыйлығын алды. Релига Львов медицина университетінің, Катовицедегі Силезия медицина университетінің және Белосток медицина университетінің құрметті докторлық дәрежесіне ие болды. Польшадағы алғашқы сәтті жүрек трансплантациясы 1985 жылдың 5 қарашасында жасалды. 1987 жылы танымал жүрек трансплантациясы (Джеймс Стэнфилд түсірген) орын алды. Науқас Тадеуш Житкевич болды, ол операциядан кейін 30 жыл өткен соң, 2017 жылы қайтыс болды – оған жаңа жүрек берген хирургтан ұзақ өмір сүрді. Операция 23 сағатқа созылды. Операциядан кейін National Geographic журналының америкалық фотографы Джеймс Стэнфилд Религаның пациентінің өмірлік көрсеткіштерін медициналық жабдықтармен бақылап отырған әсерлі суретін түсірді, ал оның көмекшісі бұрышта ұйықтап жатыр. Религаның жақын серіктесі Мариан Зембаланың сөзіне сәйкес, фотода Житкевич жоқ. Олар фотосуретті және операция жоспарын талдап, Житкевичке жасалған операция екі сағаттан кейін басқа операциялық бөлмеде өткенін анықтады. Суреттегі науқас трансплантация кезінде қайтыс болды.

Religa finished his studies at the Medical University of Warsaw in 1963. From 1966 to 1980 he worked in the Szpital Wolski in Warsaw, where he qualified in surgery. In 1973, he visited New York City to train in vascular surgery, and in 1975 he trained in cardiac surgery in Detroit. In 1973, he obtained a Ph. D. degree; in 1981 he finished his habilitation, achieving academic recognition similar to an associate professor or senior lecturer. From 1980 to 1984, Religa lectured at the Warsaw Institute of Cardiology. In 1984 he obtained a chair in cardiac surgery and directed the Cardiosurgical Clinic in Zabrze, in 1990 he became full professor at the Silesian Medical University in Katowice, being its rector from 1997 to 1999. In 2001 he returned to Warsaw to become director of both the Clinic of Cardiac Surgery No. 2 and the Institute of Cardiology. A pioneer in human heart transplantation in Poland, he led the team that performed the first successful heart transplantation in the country, and in June 1995 he was the first surgeon to graft an artificial valve created from materials taken from human corpses. In 2004, a team led by Religa obtained a prestigious Brussels Eureka award at the World Exhibition of Innovation, Research and Technology for developing an implantable pump for a pneumatic heart assistance system. Religa held honorary doctorates from the Medical University of Lviv, the Silesian Medical University in Katowice, and the Medical University of Białystok. The first successful heart transplant in Poland was performed on 5 November 1985. The famous heart transplant (photographed by James Stanfield) was in 1987. The patient was Tadeusz Żytkiewicz, who died in 2017 – 30 years after the operation, outliving the surgeon who gave him a new heart. The surgery lasted for 23 hours. After the surgery, an American photographer, James Stanfield from National Geographic, captured the famous, gripping photograph of Religa monitoring his patient's vitals on medical equipment with one of his colleagues, who assisted him during the surgery, asleep in the corner. According to one of Religa's closest associates, Marian Zembala, the photo doesn't show Żytkiewicz. They analyzed the photo and surgery plan and established that Żytkiewicz's surgery took place two hours later in different operating room. The patient in the photo died during transplantation.

Саясаттағы мансап

Релига дәрігерлік қызметімен қатар саясатта да белсенділік танытты. 1993 жылы Польша Сенатының мүшесі болып сайланды және 2001 жылы қайта сайланды. Польшаның саяси ортасы мен оңшыл бағыты демократия жаңғырғаннан бері үнемі өзгеріске ұшырағандықтан, Релига бірнеше партия мен ұйымға мүше болды. 1993 жылы ол президент Лех Валенсаны қолдаған реформаларды қолдау жөніндегі партиялық емес блок (BBWR) құруға бірлесіп қатысты және 1994 жылы оның төрағасы болды. 1995 жылы Релига 1995 жылғы президенттік сайлауда Валенсаны қолдамаған BBWR мүшелері құрған "Республикандықтар" (Republikanie) партиясының төрағасы болды. Бірақ Релига өзі президенттікке түсуден бас тартты, ал "Республикандықтар" 1997 жылы Сеймге өте алмағандықтан тарап кетті. Польша саясатының орталық және оң жақ спектрін қамтитын Релига 1997 жылы "Солидарлық сайлау әрекетінің" (AWS) құрамына кірген, жаңа құрылған Консервативтік халық партиясында (SKL) маңызды рөл атқаруға мүмкіндік алды. 2004 жылы Релига жаңа "Орталық" партиясын құруға қатысып, құрметті төраға болып сайланды. Релига 2005 жылғы Польша президенттік сайлауындағы перспективті кандидаттардың бірі саналды. Науқаны барысында Релига сәтті дәрігер ретіндегі беделі мен имиджін пайдаланды. 2005 жылдың қаңтарында жүргізілген сауалнамалар 65%-дан астам қолдау көрсетті, ал 2005 жылдың наурызында 17% дауыспен Лех Качиньскийден (19%) кейін екінші орында тұрды. Алайда, сайлауға жақындаған сайын ол кәсіби саясаткерлерге қолдауын жоғалтып, тамызда тек 6% дауыс жинады. 2 қыркүйекте Релига Польша қоғамында зор құрметке ие болып, президенттік жарыстан шығып, қалған қолдаушыларын "Азаматтық платформадан" Дональд Тускқа дауыс беруге шақырды. Релига Казимеж Марцинкевич пен Ярослав Качиньский үкіметтерінде Польшаның денсаулық сақтау министрі болды. Релига әйелі Анна Вайшчук-Религамен медицина институтының екінші курсында оқып жүргенде танысты. Олар 1963 жылы келіншектің туған жері Сидльцеде үйленді. Олардың Малгожата (Маргарет) және Грегож (Грегори) есімді екі баласы болды. Релига көп темекі шегетін, ол 2007 жылы анықталған өкпе рагынан қайтыс болды. 2014 жылы поляк режиссері Лукаш Палковский Релига туралы "Құдайлар" (Bogowie) атты фильм түсірді, онда Релига рөлін Томаш Кот сомдады.

Parallel to his work as a doctor, Religa pursued a career in politics. In 1993, he became a member of the Polish senate and was re elected in 2001. As the centre and right wing of the Polish political landscape has been in constant flux ever since democracy was reinstated, Religa was a member of several parties and organizations. In 1993, he co founded the Nonpartisan Bloc for Support of Reforms (BBWR) which gathered behind president Lech Wałęsa and was its leader in 1994. In 1995, Religa became the chairman of the short lived party "The Republicans" (Republikanie) founded by renegade BBWR members who refused to back Wałęsa in the presidential elections of 1995. However, Religa refused to run for president himself, and the Republicans eventually disintegrated when they failed to enter the Sejm in 1997. Spanning the centre and centre right of Polish politics, Religa was well placed to play a significant role in the newly created Conservative People's Party (SKL), which became part of the Solidarity Electoral Action (AWS) in 1997. In 2004, Religa was involved in founding the new Centrum Party and was elected to the position of honorary chairman. Religa was considered a promising candidate in the 2005 Polish presidential elections. In his campaigning, Religa drove on his reputation and image as a successful physician, in January 2005, polls indicated support of more than 65%; in March 2005, with 17%, polls showed him ranking second behind Lech Kaczyński (19%) however as the elections neared he continued to lose support to professional politicians, ending up with only 6% votes in August. On September 2 in a move that gained him great respect in the Polish society, Religa pulled out of the presidential race urging his remaining supporters to vote for Donald Tusk from the Civic Platform. Religa was Minister of Health of Poland in cabinets of Kazimierz Marcinkiewicz and Jarosław Kaczyński. Religa met his wife, Anna Wajszczuk Religa, when they were in the same study group during their second year in medical school. They got married in 1963 in Siedlce, the bride's hometown. They had two children together, Małgorzata (Margaret) and Grzegorz (Gregory). Religa was a heavy smoker, and died from lung cancer, diagnosed in 2007. A movie, Bogowie (Gods), was made about Religa in 2014 by Polish film director, Lukasz Palkowski, where Religa is portrayed by Tomasz Kot.