Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Казимеж Долный – Польшаның шығысындағы шағын тарихи қала, Пулавай ауданының Люблин воеводшалығындағы Висла өзенінің оң (шығыс) жағалауында орналасқан. Тарихи тұрғыдан Кіші Польшаға жатады және бұрын провинцияның ең маңызды қалаларының бірі болған. Қазір туристік орын болып табылатын бұл қала 16-шы және 17-шы ғасырдың бірінші жартысында ең гүлденген кезеңін басынан өткерді, себебі Висла арқылы астық саудасы өркендеген. Кейіннен сауданың төмендеуінен экономикалық даму тоқтап, қала Ренессанс кезеңінен жеткен қалалық жоспарын және сәулеттік келбетін сақтап қалуға мүмкіндік берді. 19-шы ғасырдан бері ол демалыс орнына айналып, суретшілер мен жазғы демалыс жасаушыларды қызықтырады. Казимеж Долный – Польшадағы өнер орталықтарының бірі. Көптеген суретшілер осы шағын қалаға сурет салу және туындыларын сату үшін келеді. Көшелердің ішінде мүсіктер, витраждар, халық өнері және бейнелеу өнері сатылатын галереяларды кездестіруге болады. Қала 1994 жылдың 16 қыркүйегінде Польшаның ресми ұлттық тарихи ескерткіштері (Pomnik historii) тізіміне енгізілді және Польшаның Ұлттық мұралар кеңесі бақылауда ұстап тұрады.
Kazimierz Dolny is a small historic town in eastern Poland, on the right (eastern) bank of the Vistula river in Puławy County, Lublin Voivodeship. Historically it belongs to Lesser Poland, and in the past it was one of the most important cities of the province. Now a tourist destination, the town enjoyed its greatest prosperity in the 16th and the first half of the 17th century, due to the trade in grain conducted along the Vistula. It became an economic backwater after that trade declined, and this freeze in economic development enabled the town to preserve its Renaissance urban plan and appearance. Since the 19th century it has become a holiday destination, attracting artists and summer residents. Kazimierz Dolny is an art center in Poland. Many painters retreat to this small town to paint and sell their work. Galleries can be found in almost every street, offering for sale sculptures, stained glass, folk art, and fine art. The town is one of Poland's official national Historic Monuments (Pomnik historii), as designated September 16, 1994 and tracked by the National Heritage Board of Poland.
Орналасқан жері
Казимеж Дольний Висла (Висла) өзенінің шығыс жағалауында, Малопольска жотасынан батысқа қарай созылатын тарихи Люблин жотасының шетінде орналасқан. Өзінің көркем орналасуымен қала Висланың Кіші Польша шатқалына міндетті. Қала Пулавы – Казимеж Дольний – Наленчов деп аталатын туристік үшбұрыштың бір бөлігі болып табылады. Теміржол байланысы жоқ, ең жақын станция Пулавы (Пулави Миасто) қаласында орналасқан.
Kazimierz Dolny is located on the eastern bank of the Vistula (Wisła), at the edge of historical Lublin Upland extending further east from Małopolska Upland to the west. It owes its picturesque location to the Lesser Polish Gorge of the Vistula. The town is part of the so called tourist triangle Puławy – Kazimierz Dolny – Nałęczów. It does not have a rail connection, the nearest station is located in Puławy (Puławy Miasto).
Тарих
Казимеж Дольнының тарихы 11 ғасырға дейін жетеді, сол кезде жергілікті төбелердің бірінде Вьетрна Гора деп аталатын бенедикттік монахтардың қонысы болған. 1181 жылы князь Казимир II Әділ осы қонысты Краковтың Звиерзинец ауданынан келген Норбертин қатындарына тапсырды. Қатындар оның атын князьтың құрметіне Казимеж деп өзгертті. Казимеж есімі алғаш рет 1249 жылы жылнамаларда кездеседі. Кейіннен, қаланы еврей қаласынан ажырату үшін Дольны (Төменгі) деген сөз қосылды. 14 ғасырдың басында ауыл патшалық меншікке айналды, ал король Владислав I Биік 1325 жылы мұнда шіркеу салды. Қаланың негізін қалауға король Владиславтың ұлы, Ұлы Казимир III, 14 ғасырдың бірінші жартысында қала құқығын берген болатын. Кейіннен король Владыслав II Ягелло Казимеж Дольныны жаңғыртты, нарық алаңы мен көшелері бар қазіргі заманғы қала құрды. Сол кезде шіркеу мен сарайдың көрінісін бұзбау үшін нарық алаңының солтүстік жағына үй салуға тыйым салынды. 1501 жылы Казимеж Дольны старостаның ордасы болды, ал 1644 жылға дейін қала ақсүйек Фирлей отбасының қолында болды. Фирлейлер 1561 және 1585 жылдарғы өрттерден кейін қала мен сарайды екі рет қайта салды. Олар Казимеж Дольнының Висла өзенінің бойында орналасқан, сауда қаласы ретіндегі артықшылықты мәртебесіне көңіл бөлді. 1628 жылы францискан монахтары Казимежге қоныстанды, монастырь салып, шіркеуді кеңейтті. Қаланың алтын ғасыры 1656 жылдың ақпанында (Толқынға қараңыз), король Карл X Густавтың басшылығымен швед әскерлері оны өртеп, тонаған кезде аяқталды. Тұрғындардың саны азайды, король Ян III Собеский жағдайды жақсартуға тырысып, 1677 жылы армян, грек және еврей саудагерлерінің қоныстануына рұқсат берді. Осы уақыт аралығында Польша астығына Батыс Еуропада сұраныс болмағандықтан, Висла өзенінің табысты саудасы тоқтады. 18 ғасырдың соңында Польшаның бөлінісі нәтижесінде Казимеж Дольны Гданьск портынан бөлініп, маңыздылығы төмен қалаға айналды. 19 ғасырдың соңынан бастап Люблин мен Варшаваның бай тұрғындары бұл аймақта мүліктер салуға кірісті. Санаторийлер мен виллалар салынды, ал 1927 жылы, Екінші Польша Республикасында Казимеж Дольны тағы да қала мәртебесін алды. Екінші дүниежүзілік соғыста ішінара қираған қала қайтадан салынды, ал 8 қыркүйек 1994 жылы оның орталық бөлігі ресми түрде тарихи ескерткіш ретінде танылды.
The history of Kazimierz Dolny dates back to the 11th century, when on one of the local hills there was a Benedictine settlement called Wietrzna Gora. In 1181, Prince Casimir II the Just handed the settlement to Norbertine nuns from Kraków’s district of Zwierzyniec. The nuns changed its name to Kazimierz, in honor of the prince. For the first time, the name Kazimierz appears in chronicles in 1249. Later on, the adjective Dolny (Lower) was added, to distinguish the town from the Jewish town Kazimierz now a district of Kraków. In the early 14th century, the village became a royal possession, and King Władysław I the Elbow high founded there a parish church in 1325. The foundation of the town is attributed to Władysław's son, King Casimir III the Great, who granted the town rights in the first half of the 14th century. Later, King Władysław II Jagiełło modernized Kazimierz Dolny, creating a modern town, with a market square and streets. At that time, the decision was taken not to build any houses on the northern side of the market square, so as not to obstruct the view of the church and the castle. In 1501, Kazimierz Dolny became the home of a starosta, and the town was passed over to the noble Firlej family, remaining in its hands until 1644. The Firlejs twice rebuilt the town and the castle, after the fires of 1561 and 1585. They cared about privileged status of Kazimierz Dolny, as a merchant town, located along the busy waterway of the Vistula. In 1628, Franciscan friars settled in Kazimierz, building a monastery and expanding the church. The town's golden age ended in February 1656 (see Deluge), when Swedish troops under King Charles X Gustav burned and ransacked it. The number of inhabitants declined, and King John III Sobieski tried to improve the situation, by allowing in 1677 Armenian, Greek and Jewish merchants to settle there. Meanwhile, the profitable Vistula river trade came to an end, as there was no demand for Polish grains in Western Europe. In the late 18th century, as a result of the Partitions of Poland, Kazimierz Dolny was cut from the port of Gdańsk and turned into a town of minor importance. From the late 19th century, more affluent residents of Lublin and Warsaw started to build properties in the area. Spas and villas were constructed, and in 1927, already in the Second Polish Republic, Kazimierz Dolny once again became a town. Partly destroyed in World War II, it was rebuilt, and on September 8, 1994, its center was officially recognized as a historical monument.
Яһуди өмірі
Қалада 14 ғасырда Ұлы Казимир III тұсында шағын яһуди қауымы болған. Патша яһудилерге құқықтар берді, соның нәтижесінде қала яһуди иммиграциясының маңызды орталығына айналды. 1674 жылы Иоанн III Собиески патша болғанда, Польша яһудилеріне салықтан жеңілдік берді. Собиески сондай-ақ яһудилерге бұрынғы патшалар берген барлық құқықтарды қайта бекітті. Оның билігі тұсында тұрғын үйге қойылған шектеулер алынып тасталды және яһуди қауымы қайтадан гүлдене бастады. 19 ғасырда "Люблин көрушісінің" шәкірті Езекел Тауб қалада Кузьмир хасидтік әулетін құрды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар аралығында еврей халқының саны шамамен 1400 адамды құрады, бұл қаланың жалпы халқының жартысына жуық болды. Қаланың көрнекті жерлері 1937 жылы түсірілген "Штетл" стиліндегі "Диббук" фильмінің сахналарын түсіру үшін таңдалды. 1936 жылы түсірілген "Иддл скрипкасымен" фильмі де осы жерде түсірілді. 1939 жылдың қыркүйегінде неміс әскері Казимеж Дольныға басып кірді. Сол кезде қаладағы халықтың шамамен 40 пайызын құраған 1800-ге жуық яһуди тұрды. Окупация кезінде қалада Юденрат (Еврей Кеңесі) құрылды, ол қаланың яһудилерін немістердің мәжбүрлі еңбек талаптарын орындауға бақылау жасауға міндеттелді. Бұл жолдарды қайта жаңарту, тас карьерде жұмыс істеу және нацистерге қарапайым қызмет көрсету сияқты жұмыстарды қамтыды. Олар жергілікті яһуди зиратынан әкелінген қабір тастарды қолданып жолдар төсеуге мәжбүр болды. 1940 жылы немістер гетто құрып, оған Пулавы округінің барлық яһудилерін әкелді. 1942 жылы аштықтан, аурудан және құлдық еңбектен аман қалған яһудилер Бельзекке жеткізілді, онда олар келген бойда газ камераларында қырылды. 1942 жылдың соңында қала ресми түрде "яһудилерден тазаланған" деп жарияланды. Казимеж Дольнының еврей тұрғындарының жиырмадан азы соғыстан аман қалды деп есептеледі. Холокосттан кейін еврей зиратынан сақталған қабір тастардан ескерткіш қабырға салынды. Қаланың ең танымал еврей тұрғындарының бірі суретші және мүсінші Хаим Голдберг болды. Тағы бір еврей тегі қаланың поляк-американдық журналисі Сэмюэл Лейб Шнайдерман болды.
A small Jewish community was present in the city from the time of Casimir III the Great in the 14th century. The king granted the Jews a writ of rights which caused the town to become a focal point for Jewish immigration. When John III Sobieski became King in 1674, he granted the Jews of Poland a respite from taxes. Sobieski also reconfirmed for the Jews all the rights they had been granted by previous kings. During his reign, the housing restrictions were abolished and the Jewish community began to flourish again. In the 19th century, Yehezkel Taub, a disciple of the "Seer of Lublin", founded the Hasidic dynasty of Kuzmir in the town. Between the First and Second World Wars, the Jewish population was about 1,400, half the total population of the town. The town's picturesque surroundings were chosen to film scenes for the shtetl based 1937 Yiddish film The Dybbuk. It was also a location for the similar 1936 film Yiddle With His Fiddle. The Germans invaded Kazimierz Dolny in September 1939. The population at that time included about 1800 Jews, slightly less than 40 percent of the population. During the occupation, a Judenrat (Jewish Council) was established in the town which was forced to oversee the German requirements of forced labor of the town's Jews. This included road reconstruction, rock quarrying, and menial tasks serving the Nazis. They were forced to pave roads using tombstones from the local Jewish cemetery. In 1940, the Germans established a ghetto, bringing all the Jews from the surrounding Puławy County to live in the ghetto. In 1942, those Jews who had survived hunger, disease and slave labor were taken to Belzec where they were gassed on arrival. At the end of 1942, the town was officially declared "free of Jews". Fewer than twenty of Kazimierz Dolny's Jewish inhabitants are thought to have survived the war. After the Holocaust, a memorial wall was erected using tombstones from the Jewish cemetery that survived. One of the most famous Jewish residents of the town was the painter and sculptor Chaim Goldberg. Another Jewish scion of the city was Polish American journalist Samuel Leib Shneiderman.
Кино және өнер фестивалі
Казимеж Долы – сонымен қатар, әлемнің көптеген кино әуесқойларын қызықтыратын, тамыз айында жыл сайын өтетін "Екі жағалау" кино және өнер фестивалінің ("Фестиваль Фильму и Штуки Два Бжеги") орны. Бұл қалада бірнеше фильм түсірілген.
Kazimierz Dolny is also a place of a prominent Two Riversides Film and Art Festival ("Festiwal Filmu i Sztuki Dwa Brzegi") which is held every year during the month of August drawing many film lovers from around the world. The town has been the location of several films.