Кіріспе

Американдық антрополог (1900–1975)

Лесли Альвин Уайт (19 қаңтар 1900, Салида, Колорадо – 31 наурыз 1975, Лоун Пайн, Калифорния) – мәдени эволюция, әлеуметтік-мәдени эволюция және әсіресе неоэволюционизм теорияларын қолдаушы ретінде белгілі американдық антрополог. Сондай-ақ ол Мичиган университетінің Анн-Арбор қаласындағы антропология факультетін құруға үлкен үлес қосты. Уайт 1964 жылы Америка антропологиялық қауымдастығының президенті болды.

Алғашқы жылдар

Уайт алдымен Канзаста, содан кейін Луизианада өмір сүрді. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста ерікті болып қатысты, 1919 жылы Луизиана мемлекеттік университетіне түсуге дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті. 1921 жылы Колумбия университетіне ауысып, психологияны оқыды, 1923 жылы бакалавр, ал 1924 жылы магистр дәрежесін алды. Антропология және әлеуметтану ғылымдарының докторын 1925 жылы Чикаго университетінен қорғады. Уайт Колумбия университетінде оқыды, онда Франц Боас дәріс берген, бірақ ол Льюис Морган және Эдвард Тайлор сияқты авторлардың анықтағандай, мәдени эволюцияны қолдады. Уайттың қызығушылықтары алуан түрлі болды, ол философияны UCLA-да және клиникалық психиатрияны қоса алғанда, бірнеше басқа пәндерді де оқыды, содан кейін Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебіндегі Александр Голденвайзердің курстары арқылы антропологияны ашты. Докторлық диссертациясын жазу кезінде Уайт сонымен қатар Висконсин штатындағы Меномине және Виннебаго тайпаларымен бірнеше апта өткізді. Оның диссертациялық тақырыбы кітапханалық зерттеуге негіделген, бұл оның кейінгі теориялық еңбектерінің көрінісі болды. Ол Нью-Мексикодағы Акома Пуэблода далалық зерттеулер жүргізді. 1927 жылы Уайт Буффало университетінде оқытушылық қызметін бастады.

Буфлоның ауысуы

Буффало университетінде оқыту Уайттың ойлауындағы маңызды өзгеріс болды. Дәл осы жерде ол өмірінің соңына дейін ұстанатын және жақтауға тырысатын – антропологиялық, саяси, этикалық – көзқарасын қалыптастырды. 1929 жылы Уайт марксизмге қызығушылық танытты, Кеңес Одағына сапар шекті, ал оралғаннан кейін Социалистік Еңбек партиясына қосылып, олардың газетіне «Джон Стил» деген псевдониммен мақалалар жазды. 1930 жылы Энн-Арбордан кеткен Джулиан Стюардты алмастыру үшін жұмысқа алынғанда Уайт Мичиганға келді. Университетте антропологиялық мәселелерге қатысқан тарихы бар мұражай болғанымен, Уайт антропология кафедрасындағы жалғыз профессор болды. Ол өзінің белсенді қызметінің соңына дейін осы жерде қалды. 1932 жылы ол оңтүстік-батыста Фред Эгган, Миша Титиев және басқалар қатысқан далалық мектепті ұйымдастырды. 1936 жылы Уайт өзінің студенті және орыс иммигранты Титьевті Мичиганға екінші профессор ретінде әкелді. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Титиев Жапонияны зерттеу арқылы соғысқа қатысты. Бұл социалист Уайтты ренжіткен болуы мүмкін. Қайтқан кезде Уайт Титьевпен қарым-қатынасын үзді, ол кейін Шығыс Азияны зерттеу бағдарламасын құрды, және екеуі тіпті сөйлеспей де қалды. Соғыстан кейін Ричард К. Бирдсли сияқты ғалымдар кафедраға қосылғанға дейін басқа оқытушылар қабылданбады. Көптеген адамдар Уайт пен Титьев арасындағы даудың екі жағына бөлінді. Энн-Арборда профессор ретінде Уайт Роберт Карнейро, Бет Диллингэм және Гертруда Доул сияқты студенттерді тәрбиеледі, олар Уайттың бағдарламасын дәстүрлі түрінде жалғастырды, ал Эрик Вольф, Артур Джелинек, Элман Сервис, Маршалл Сахлинс және Наполеон Шагнон сияқты басқа ғалымдар Уайтпен өткізген уақыттарын пайдаланып, өз антропологиялық көзқарастарын дамытты.

Таңдалған жарияланымдар

Этнологиялық очерктер: Лесли А. Уайттың таңдамал еңбектері. Нью-Мексико университетінің баспасы. 1987 жыл. Мәдениет эволюциясы: Римнің құлауына дейінгі өркениеттің дамуы. 1959 жыл. Мәдениет ғылымы: адам және өркениетті зерттеу. Farrar, Straus and Giroux, 1949 жыл. Санта-Ана Пуэблосы, Нью-Мексико. Америка антропологиялық қауымдастығының естеліктері, 60-шы том, 1949 жыл. Сан-Фелипе Пуэблосы. Америка антропологиялық қауымдастығының естеліктері, № 38, 1938 жыл. Санто-Доминго Пуэблосы. Америка антропологиялық қауымдастығының естеліктері, 60-шы том, 1935 жыл. Акома үндістері. Америка этнология бюросының 47-ші жылдық есебі, 1–192 беттер. Смитсондар институты, 1932 жыл.