Кіріспе
Денсаулық сақтау жүйесі
Бірыңғай төлеуші денсаулық сақтау – бұл барлық тұрғындарға қажетті денсаулық сақтау қызметтерінің шығындарын бір мемлекеттік жүйе (сондықтан "бір төлеуші") толығымен жабатын, әмбебап денсаулық сақтаудың бір түрі. Бірыңғай төлеуші жүйелер жеке ұйымдардан денсаулық сақтау қызметтерін алуға келісімшарт жасай алады (Канададағыдай) немесе денсаулық сақтау ресурстарын және қызметкерлерін өздеріне қаратып, жұмысқа орналастыра алады (Ұлыбританиядағыдай). "Бір төлеуші" термині денсаулық сақтауға төлемді жеке емес, бір мемлекеттік орган жүзеге асыратын механизмді көрсетеді, сондай-ақ жеке және мемлекеттік органдардың араласқан түрін де қамтымайды.
Сипаттама
Бір төлемшілі денсаулық сақтау жүйелерінде барлық қамтылған денсаулық сақтау қызметтері үшін бір үкімет немесе үкіметтік ұйым төлейді. Үкіметтер бұл стратегияны бірнеше мақсатқа жету үшін пайдаланады, оның ішінде барлық азаматтарға қолжетімді денсаулық сақтау, денсаулық сақтаудың экономикалық жағдайына түсетін ауыртпалықты азайту және халықтың денсаулық көрсеткіштерін жақсарту. 2010 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мүше елдері барлық азаматтарға қолжетімді денсаулық сақтауды мақсат ретінде қабылдады; бұл мақсат 2015 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы тарапынан 2030 жылға дейінгі тұрақты даму жоспарының бір бөлігі ретінде бекітілді. Бір төлемшілі денсаулық сақтау жүйесі географиялық немесе саяси аймақтың барлық халқынан тұратын бірыңғай тәуекел қорын құрады. Сондай-ақ, ұсынылатын қызметтер, өтемақы ставкалары, дәрі-дәрмек бағалары және қажетті қызметтерге қойылатын ең төменгі талаптар бойынша бірыңғай ережелерді белгілейді. Дамыған елдерде бір төлемшілі денсаулық сақтау барлық азаматтар мен заңды түрде тұратын адамдарға қолжетімді. Мысалдарға Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі, Австралияның Medicare жүйесі, Канаданың Medicare жүйесі және Тайваньның Ұлттық денсаулық сақтау сақтандыруы жатады.
Терминнің пайда болуы
Бұл термин 1990-шы жылдары Канаданың денсаулық сақтау жүйесі мен Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық қызметі (NHS) сияқты жүйелер арасындағы айырмашылықтарды сипаттау үшін пайда болды. Канаданың денсаулық сақтау жүйесінде мемлекет жеке агенттіктерге талапкер азаматтарға денсаулық сақтау қызметтерін көрсету үшін төлем жасайды. Басқа жүйелерде үкімет қаржыландырып қана қоймай, қызметтерді де ұсынады. Әдетте, "бір төлеушілі медициналық көмек" термині азаматтар мен заңды тұрғындарға мемлекеттік қызмет ретінде ұсынылатын медициналық сақтандыруды білдіреді; ол көбінесе денсаулық сақтау қызметтерін ұсынуға қатысты емес. Қорды үкімет тікелей немесе мемлекеттік меншіктегі және реттелген агенттік басқара алады. Терминнің қалыпты қолданылуына қарамастан, кейбір авторлар барлық мемлекеттік басқарылатын жүйелерді "бір төлемді жоспарлар" деп сипаттайды, ал басқалары халықтың барлығын қамтуға бағытталған денсаулық сақтау жүйесінің кез келген түрін, мысалы, ваучерлік жоспарларды да "бір төлемді жоспарлар" деп атайды, бірақ мұндай қолданыстар көбінесе терминнің нақты анықтамаларымен сәйкес келмейді.
Жалғыз төлеуші жүйесі бар өңірлер
Әлемдегі бірнеше елде жалғыз төлеуші медициналық сақтандыру жүйесі бар. Бұл жүйелер көбінесе барлық азаматтарға қолжетімді денсаулық сақтаудың әртүрлі нысандарын ұсынады. Кейбір елдерде дәрігерлер мемлекеттік қызметкерлер болып жұмыс істейді және ауруханалар үкімет тарапынан басқарылады, мысалы, Ұлыбританияда немесе Испанияда. Басқа жағдайларда үкімет денсаулық сақтау қызметтерін сыртқы ұйымдардан сатып алады, сияқты Канадада.
Канада
Канадада денсаулық сақтау мемлекеттік қаржыландырылатын жүйе арқылы ұсынылады, ол көбінесе қолдану кезінде тегін, ал көптеген қызметтер жеке меншік ұйымдармен қамтамасыз етіледі. Бұл жүйе 1984 жылғы Канаданың Денсаулық сақтау туралы заңының қағидаларымен құрылды. Үкімет федералдық стандарттар арқылы қызмет сапасын қамтамасыз етеді. Үкімет күнделікті күтімге араласпайды және жеке адамның денсаулығы туралы ақпаратты жинамайды, ол пациент пен оның дәрігері арасында құпия сақталады. Канаданың провинциялық Medicare жүйелері әкімшілік қарапайымдығының арқасында тиімді. Әр провинцияда әрбір дәрігер провинциялық сақтандыру компаниясына тікелей талаптарды жібереді. Денсаулық сақтау қызметін алған адамға төлемдерді жүзеге асыру және қайтару қажеттілігі жоқ. Қосымша, шығындар негізінен табыс салығынан төленеді. Бағдарламаға тіркелген әрбір азаматқа денсаулық сақтау картасы беріледі және барлығына бірдей деңгейдегі көмек көрсетіледі. Көптеген негізгі қызметтер, соның ішінде жүктілік және бедеулік мәселелері қамтылғандықтан, түрлі жоспарлардың қажеті жоқ. Провинцияға байланысты, тіс және көз күтімі қамтылмауы мүмкін, бірақ көбінесе жұмыс берушілер жеке компаниялар арқылы осы қызметтерді сақтандырады. Кейбір провинцияларда ауруханада жеке бөлмеге қосымша жеке жоспарлар қолжетімді. Косметикалық хирургия және кейбір таңдаулы хирургиялық араласындар қажетті емес деп есептеледі және әдетте жабылмайды. Олар жеке қаражаттан немесе жеке сақтандыру арқылы төленуі мүмкін. Денсаулық сақтаумен қамту жұмыстан айырылуға немесе жұмысты ауыстыруға байланысты емес, сондай-ақ өмір бойына шектеулер немесе бұрыннан бар жағдайларға байланысты шектеулер жоқ. Фармацевтикалық препараттар мемлекеттік қаражаттан, жеке қаражаттан немесе жұмыс берушілер ұсынатын жеке сақтандыру арқылы жабылуы мүмкін. Бағаларды бақылау үшін федералды үкімет жеткізушілермен препараттардың бағасы бойынша келісімдер жасайды. Отбасылық дәрігерлер (Канадада көбінесе жалпы тәжірибелі дәрігерлер немесе GP деп аталады) жеке адамдар таңдайды. Егер пациент маманға қаралуды қаласа немесе дәрігер маманға баруды ұсынса, GP жолдама бере алады. Канадалықтар кейбір емдеулер мен диагностикалық қызметтерді күтуге дайын болуы керек. Сақтандыру деректеріне сәйкес, маманға қарау үшін күтудің орташа мерзімі төрт аптадан сәл асады, ал 89,5% үш айдан кем күтеді. МРТ және КТ сканерлері сияқты диагностикалық қызметтерді күтудің орташа мерзімі екі апта, ал 86,4% үш айдан кем күтеді. Хирургияны күтудің орташа мерзімі төрт апта, ал 82,2% үш айдан кем күтеді. Бір төлеуші жүйе енгізілгеннен кейін дәрігерлердің табысы біраз өсті, бірақ одан кейін дәрігерлердің жалақысы төмендеді, көптеген адамдар бұл мемлекеттік денсаулық сақтаудың ұзақ мерзімді салдары болады деп қорқынышты. Алайда, 21 ғасырдың басында медицина қызметкерлері қайтадан Канаданың ең жоғары жалақы алатын мамандарының қатарына енді.
Тайвань
Тайваньдағы денсаулық сақтауды Атқарушы Юаньның Денсаулық сақтау департаменті басқарады. Басқа дамыған экономикалар сияқты, тайвандықтардың тамақтануы жақсы, бірақ созылмалы семіздік және жүрек аурулары сияқты денсаулық проблемаларына тап болады. 2001 жылы денсаулық сақтауға жұмсалған шығындар ЖІӨ-нің 5,8%-ын құрады, оның 64,9%-ы мемлекеттік қаражат есебінен қаржыландырылды. Тайваньдағы қазіргі денсаулық сақтау жүйесі Ұлттық денсаулық сақтау сақтандыруы (NHI) деп аталады, ол 1995 жылы енгізілді. NHI – медициналық сақтандыру қаражатын орталықтандырылған түрде бөлетін, міндетті әлеуметтік сақтандыру жоспары. Бұл жүйе барлық азаматтарға денсаулық сақтауға тең қол жеткізуді қамтамасыз етеді және 2004 жылдың соңына қарай халықтың қамту деңгейі 99%-ға жетті. NHI негізінен жалақыдан төленетін салыққа негізделген сыйлықақылар арқылы қаржыландырылады, сондай-ақ жеке төлемдермен және мемлекеттік тікелей қаржыландырумен толықтырылады. Бастапқы кезеңде мемлекеттік және жеке сектордағы қызметкерлер үшін қызмет көрсету бойынша төлем басым болды. Денсаулық сақтау қызметтерінің көп бөлігі жеке секторда жүзеге асырылады және денсаулық сақтау саласында бәсекелестік нарық құрайды. Алайда, көптеген денсаулық сақтау ұйымдары жүйеден тиімсіз пайдаланып, көптеген науқастарға қажетсіз қызметтер ұсынды, содан кейін үкіметтен төлем алды. Шығынның артуы мен шығындарды қысқару қажеттілігіне байланысты NHI 2002 жылы төлем жүйесін қызмет көрсету бойынша төлемнен жалпы бюджетке, яғни алдын ала төлем жүйесіне ауыстырды. Тайваньның бір төлеушілі медициналық сақтандыру бағдарламасындағы табысы, ішінара, елдің адам ресурстары мен үкіметтің ұйымдастыру дағдыларына байланысты, бұл мемлекеттік медициналық сақтандыру бағдарламасын тиімді және нәтижелі басқаруға мүмкіндік береді. 2000 жылы денсаулық сақтауды қаржыландыру саласындағы маңызды реформа барлық медициналық қоғамдарды Ұлттық денсаулық сақтау қызметіне біріктірді. Бұл жаңа қызмет 2004 жылы бір төлеушілі денсаулық сақтау жүйесіне айналды.
Солтүстік елдер
Солтүстік елдері кейде Тайвань немесе Канада сияқты ұлттық медициналық сақтандыру емес, бір төлеушілі медициналық қызметтерге ие деп есептеледі. Бұл "Беверидж моделі" денсаулық сақтау жүйесінің бір түрі болып табылады, онда мемлекеттік медициналық сақтандырумен қатар мемлекеттік медициналық қызметтер де бар. "Скандинавиялық модель" немесе "Солтүстік модель" денсаулық сақтау жүйелерінің бірнеше ортақ ерекшеліктері бар: көбінесе мемлекеттік қызметтер, шектеулі жеке медициналық сақтандыру және орталық үкіметтің шектеулі қатысуымен аймақтық басқару, дербес жүйелер. Осы үшінші ерекшелікке байланысты, олар тек аймақтық деңгейде бір төлеушілі жүйе болып табылуы мүмкін, немесе Тайвань мен Оңтүстік Кореядағыдай ұлттық деңгейде басқарылатын денсаулық сақтанумен салыстырғанда, көп төлеушілі жүйелер деп қарастыруға болады.
Австралия
Австралияда денсаулық сақтау жеке және мемлекеттік мекемелермен қамтамасыз етіледі. Medicare – Австралиядағы барлық азаматтарға қолжетімді, мемлекеттік қаржыландырылатын денсаулық сақтау жүйесі. Ол 1984 жылы құрылған және жеке денсаулық сақтау жүйесімен бірге жұмыс істейді. Мысалы, Medicare Австралия азаматының мемлекеттік ауруханадағы шығындарының барлық сомасын, ал жеке ауруханадағы шығындарының 75% ғана өтейді. Medicare табыстың 2% салығы (төмен кірісті азаматтар үшін жеңілдіктермен) және негізінен жалпы кірістер есебінен қаржыландырылады. Жеке медициналық сақтандыруы жоқ жоғары кірісті азаматтардан қосымша 1% салық алынады. Medicare-ден басқа, рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерге үлкен жәрдемақы төленетін, жеке Дәрілік заттарды қолдау бағдарламасы да бар. Денсаулық сақтау министрі ұлттық денсаулық сақтау саясатын басқарады, ал оның кейбір аспектілері (мысалы, ауруханалардың жұмысы) жеке штаттардың бақылауында болады.
Үндістан
Үндістанда мемлекеттік және жеке медициналық сақтандырудың үйлесімі арқылы, сондай-ақ салық қаражатымен қаржыландырылатын мемлекеттік ауруханалар арқылы төленетін, көп деңгейлі денсаулық сақтау жүйесі бар. Мемлекеттік ауруханалар жүйесі барлық үндістандықтар үшін дерлік тегін, кейбір қызметтер үшін шағын, көбінесе символикалық төлемдерді қоспағанда. 2018 жылы Үндістан Үкіметі «Аюшман Бхарат» атты ұлттық денсаулық сақтау бағдарламасын іске қосты. Бұл бағдарламаның мақсаты – ұйымдастырылмаған секторда жұмыс істейтін ел халқының ең төменгі 50% (500 миллион адам) қамту және оларға тіпті жекеменшік ауруханаларда да тегін ем беру. Осы сомадан жоғары табыс табатындарға жұмыс берушілері көптеген мемлекеттік немесе жеке сақтандыру компаниялары арқылы денсаулық сақтанумен қамтамасыз етеді. 2020 жылға қарай 300 миллион үндістандық жұмыс берушілері сатып алған топтық немесе жеке жоспарлар арқылы мемлекеттік немесе жеке сақтандыру компанияларының бірінен сақтандырылған. Жұмыссыз және сақтандырылмаған адамдар мемлекеттік сақтандыру схемалары арқылы қамтылады, егер олар төлей алмайтын болса. 2019 жылы денсаулық сақтауға жұмсалған жалпы мемлекеттік шығын 36 миллиард доллар немесе ЖІӨ-нің 1,23% құрады. Ел тәуелсіздік алғаннан бері мемлекеттік ауруханалар жүйесі толығымен жалпы салықтан қаржыландырылады.
Израиль
Израильде медициналық көмек барлыққа бірдей қолжетімді, ал медициналық сақтандыру жоспарына қатысу міндетті. Израильдің барлық тұрғындары негізгі медициналық көмекке конституциялық құқықтары бар. Израильдің денсаулық сақтау жүйесі 1995 жылғы Ұлттық денсаулық сақтау заңына негізделген, ол елде тұратын барлық азаматтарға Купат Холим (קופת חולים "Науқастар қассалары") деп аталатын төрт ресми денсаулық сақтау ұйымының біріне қосылуды талап етеді. Бұл ұйымдар коммерциялық емес ұйымдар ретінде жұмыс істейді және заң бойынша Израильдің кез келген тұрғынына мүшеліктан бас тартуға тыйым салынған. Израильдіктер жеке медициналық сақтандыру сатып алып, медициналық қамсыздандыруларын кеңейте алады және қызметтерді жақсарта алады. 2013 жылы 48 елді қамтитын сауалнамада Израильдің денсаулық сақтау жүйесі тиімділік бойынша әлемде төртінші орынға ие болды, ал 2014 жылы 51 елдің ішінде жетінші орынды иеленді. 2020 жылы Израильдің денсаулық сақтау жүйесі әлемдегі ең тиімді жүйелердің үшіншісі деп танылды. 2015 жылы Bloomberg рейтингі бойынша Израиль әлемдегі ең дені сау алтыншы ел деп аталды және өмір сүру ұзақтығы бойынша сегізінші орынға ие болды.
Испания
1963 жылы Испания үкіметі Испаниядағы бірыңғай төлеуші денсаулық сақтау жүйесінің құрылуын ресми жариялады. Бұл жүйе жұмысшылардың жарналары есебінен қаржыландырылып, оларды және олардың күтушілерін қамтыды. Жүйенің баршаға қолжетімділігі 1986 жылы орнатылды. Сонымен бірге, мемлекеттік денсаулық сақтауды басқару елдің әртүрлі автономиялық аймақтарына жүктелді. Бұрын осылай болмаған, бірақ 1997 жылы мемлекеттік органдар мемлекеттік қаржымен қамтылған денсаулық сақтауды басқаруды жеке компанияларға тапсыруға құқылы екені белгіленді. Бұдан өзге, бірыңғай төлеуші жүйесімен қатар, жеке медициналық сақтандыру компаниялары да жұмыс істейді, олар кейбір жеке дәрігерлер мен ауруханаларға қызмет көрсетеді. Жұмыс берушілер кейде жеке медициналық сақтандыруды әлеуметтік пакет ретінде ұсынады, және 2013 жылы Испания халқының 14,8% жеке медициналық сақтандырумен қамтылған. 2000 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Испанияның денсаулық сақтау жүйесін әлемдегі ең жақсы жүйелердің қатарында 7-орынға қойды. 2018 жылғы Еуропалық денсаулық сақтау тұтынушылар индексі бойынша Испанияның денсаулық сақтау жүйесі Еуропада 19-орында тұр.
Америка Құрама Штаттары
Medicare АҚШ-та мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесі болып табылады, бірақ ол 65 жастан асқан адамдарға, 65 жасқа дейінгі белгілі бір мүгедектерге және бүйрек ауруының соңғы сатысындағыларға ғана қолданылады. АҚШ-та барлық азаматтарды қамтуға бағытталған, жалғыз төлеушілі денсаулық сақтау жүйесін құру бойынша бірнеше ұсыныс жасалды, соның ішінде 2003 жылдың ақпан айында және одан кейін бірнеше рет Палатаға енгізілген Medicare for All Act. 2018 жылдың 18 шілдесінде 60-тан астам АҚШ Демократтары Medicare for All Caucus құратынын жариялады. 2021 жылдың 17 наурызында, COVID-19 АҚШ-тың барлық штаттарында пайда болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Демократтар Палатасы 112 қолдаушысы бар 2021 жылғы Medicare for All Act заң жобасын ұсынды. Жақтаушылардың пікірінше, алдын алу денсаулық сақтауға жұмсалатын шығыстар мемлекеттік қаржыландырылатын, барлық азаматтарды қамтитын денсаулық сақтау жүйесінің арқасында жұмыс берушілер мен тұтынушыларға пайда әкелгендіктен, жылына жүздерше миллиард доллар үнемдеуге мүмкіндік береді. Бұл жүйе жұмыс берушілерге әлеуетті клиенттердің үлкен тобын ұсынады, олар төлемдерді азайтуға, әкімшілік шығындардан құтылуға және жұмыс берушілер арасындағы теңсіздікті азайтуға мүмкіндік алады. Американдықтар денсаулық сақтауға қол жеткізудегі қиындықтардың басты себебі – тым жоғары құн. АҚШ-та 27 миллионнан астам адамның денсаулық сақтандыруы болмауы денсаулық сақтау реформасын жақтаушылардың басты мәселесі болып табылады. Денсаулық сақтандырудың жоқтығы өлім-жітімнің жоғарылауымен байланысты – зерттеулерге сәйкес, жылына шамамен 60 мың алдын алуға болатын өлім оқиғасы тіркеледі. Гарвард медицина мектебі мен Кембридж денсаулық сақтау альянсының бірлескен зерттеуі жыл сайын шамамен 45 000 өлімнің себебі сақтандырудың болмауы екенін көрсетті. Зерттеу сонымен қатар сақтандырусыз жұмыс істейтін американдықтардың жеке сақтандыруы бар әріптестеріне қарағанда өлімге ұшырау қаупі 40%-ға жоғары екенін анықтады. Жалғыз төлеушілі жүйе немесе Medicare for All жақтастары азшылықтар мен кедейлердің, сондай-ақ ауылдық жерлерде тұратын адамдардың жеке сақтандыруды алу мүмкіндігінің шектеулі екенін, ал оларға қол жеткізе алатындар жоғары шегерімдер мен қосымша төлемдерді төлеуге мәжбүр болатынын, бұл отбасыларды қаржылық қиындыққа салуы мүмкін екенін атап өтеді. Жақтаушылар алдын алу денсаулық сақтаудың кеңеюіне байланысты ұзақ мерзімді үнемдеудің барлық ұлттық денсаулық сақтау шығындарының 40%-ына жететінін болжады. Алайда, Конгрестің Бюджеттік кеңсесі мен The New England Journal of Medicine жүргізген бағалаулар алдын алу шараларын пайдаланудың артуына байланысты олардың қымбатқа түсетінін көрсетті. Кез келген ұлттық жүйе сақтандыру сыйлықақыларын алмастыратын салықтар есебінен қаржыландырылады, бірақ жақтаушылар алдын алу шаралары мен сақтандыру компанияларының және ауруханалық есеп айырысу шығындарының жою арқылы да үнемдеуге болатынына сенімді. 1998 жылы Physicians for a National Health Program жүргізген бір төлеушілі заң жобасының талдауы бірден 350 миллиард доллар үнемдеуге болатынын көрсетті. The Commonwealth Fund егер АҚШ барлық азаматтарды қамтитын денсаулық сақтау жүйесін қабылдаса, өлім-жітім көрсеткіші жақсарып, ел жылына шамамен 570 миллиард доллар үнемдейтініне сенімді.
Ұлттық саясат пен ұсыныстар
Үкімет АҚШ-тың денсаулық сақтау саласына жұмсалатын қаржыға көбірек қатысып келеді, 2004 жылы елдегі жеке тұлғалардың медициналық қызметтеріне жұмсалған 2,2 триллион доллардың шамамен 45%-ын төледі. Дегенмен, зерттеулер 2002 жылы АҚШ-тағы денсаулық сақтау шығындарының 60%-ы мемлекеттік басқаруда болғанын көрсетті. Принстон университетінің денсаулық сақтау экономисі Уве Рейнхардттың айтуынша, АҚШ-тың Medicare, Medicaid және Мемлекеттік балалар медициналық сақтандыру бағдарламасы (SCHIP) «әлеуметтік сақтандырудың түрлерімен» қатар, «әлеуметтік медицина» емес, «жеке медициналық қызметтер көрсету жүйесімен» үйлесімді. Ол, ветерандарға арналған денсаулық сақтау жүйесін «мемлекетке тиесілі, басқарылатын және қаржыландырылатын» таза әлеуметтік медицина нысаны деп сипаттайды. Annals of Internal Medicine журналында жарияланған сарапшылармен қарастырылған мақалада RAND корпорациясының зерттеушілері ветерандар әкімшілігінің пациенттері алған күтім сапасы қазіргі АҚШ Medicare-ді пайдаланатын пациенттерге қарағанда айтарлықтай жоғары екенін хабарлады. Medicare for All Act – АҚШ Өкілдер палатасында бұрынғы өкіл Джон Конирс (D-MI) көп рет ұсынған заң жобасы. Бұл заң АҚШ-та жалпыға бірдей, бір төлеушілі медициналық сақтандыру жүйесін құруды көздейді, бұл Канаданың Medicare, Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі және Тайваньның Ұлттық денсаулық сақтандыру бюросы сияқты жүйелерге ұқсас. Заң жобасы алғаш рет 2003 жылы ұсынылып, содан бері әрбір Конгресте қайтадан ұсынылып келді. 2016 жылғы Берни Сандерстің президенттік науқанында жалпыға бірдей денсаулық сақтауды қолдау күш алғаннан кейін, бір төлеушілі ұсыныстарға қызығушылық артты. Конирс 2017 жылдың қаңтарында заң жобасын Өкілдер палатасына қайта енгізді. Төрт айдан кейін заң жобасына 112 демеуші қол қойды, бұл демеушіліктің 25%-дан асып түскен алғашқы жағдай болды. Сол жылдың қыркүйегінде Сандерс өзі 16 демеушісімен бірге Сенатқа барлық азаматтар үшін медициналық сақтандыру туралы заң жобасын ұсынды (S. 1804). Экономист Джеффри Сакс 2017 жылғы ұсынысты Меркатус орталығының зерттеуіне талдау жасағанда, «M4A денсаулық сақтау саласындағы төменгі бағамен көбірек қамтуды қамтамасыз ететінін және 10 жылдық кезеңде (2022-2031 жылдар) ұлттық денсаулық сақтау шығындарын шамамен 2 триллион долларға азайтатынын дұрыс және түзу айтады, сонымен қатар денсаулық сақтау саласын кеңейтуге мүмкіндік береді» деді. Конгресс Бюджет Кеңесі және оған қатысты мемлекеттік органдар 1991 жылдан бері бір төлеушілі денсаулық сақтау жүйесінің құнын бірнеше рет бағалады. 1991 жылы Үкіметтік есеп беру кеңсесі «Егер АҚШ Канададағыдай жалпы қамсыздандыру жүйесіне және бір төлеушіге ауысса, әкімшілік шығындардағы үнемдеу [денсаулық сақтау шығындарының 10 пайызы] жалпы қамсыздандыру шығындарын өтеуге жеткілікті болады» деп атап өтті. CBO 1991 жылы шығындарды бағалап, «қазіргі уақытта сақтандырылмаған халықты денсаулық сақтау бойынша ұлттық шығындарды күрт арттырмай қамтуға болады» және «АҚШ-тың барлық тұрғындары медициналық сақтандырумен шамамен қазіргі деңгейде немесе тіпті одан да аз шығындармен қамтылуы мүмкін, себебі әкімшілік шығындар азаяды және жеке сақтандырылғандар пайдаланатын қызметтерге төлем ставкалары төмендейді» деді. CBO-ның 1993 жылғы баяндамасында «бұл бір төлеушілі жүйе бойынша жалпы сақтандыруды жүзеге асырудың таза құны теріс болады» делінген, себебі «денсаулық сақтау үшін тұтынушылардың төлемдері жан басына 1118 долларға төмендейді, бірақ жоспарды төлеу үшін салықтар жан басына 1261 долларға көтерілуі керек». 1993 жылдың шілдесіндегі бағалау да оң нәтижелер көрсетті, CBO «бағдарлама кезең-кезеңмен енгізілген кезде, бір төлеушілі жүйеге ауысудан болатын әкімшілік үнемдеу денсаулық сақтау қызметтеріне деген сұраныстың көп бөлігін өтейтін болады. Кейіннен ұлттық денсаулық сақтау бюджетінің өсуіне шектеу қойылып, шығындар өсу қарқыны бастапқы деңгейден төмен болады» деді. CBO сонымен қатар 1993 жылдың желтоқсанында сенатор Пол Веллстонның 1993 жылғы Американдық денсаулық сақтау және қауіпсіздік туралы заңын бағалап, «бесінші жылға (және кейінгі жылдары) жаңа жүйе бастапқы деңгейден арзан болады» деп тапты. 2014 жылы Джеймс Кан және басқалар BMC Medical Services Research журналында жариялаған зерттеуде АҚШ-тағы денсаулық сақтаудың нақты әкімшілік жүктемесі барлық ұлттық денсаулық сақтау шығындарының 27%-ын құрағанын анықтады. Зерттеуде сақтандыру компанияларының пайда алу, басқару және маркетинг үшін тікелей төлейтін шығындар, сондай-ақ ауруханалар, күтім үйлері және дәрігерлер сияқты денсаулық сақтау ұйымдарына жеке сақтандыру компанияларымен жұмыс істеуге байланысты туындайтын тікелей емес шығындар да қарастырылды (келісімшарттарды келісу, қаржылық және медициналық есепті жүргізу, әр төлеуші үшін өзгешеліктер). Кан және авторлар АҚШ-тағы жеке сақтандыру жүйесінің қосымша құны 2012 жылы шамамен 471 миллиард долларды құрағанын бағалады, бұл 2012 жылғы ұлттық денсаулық сақтау шығындарының 20%-дан астам бөлігін құрайды. Кан бұл әкімшілік шығындардың артық мөлшері Affordable Care Act-тің көп төлеушілі жүйеге сүйенуіне байланысты артатынын мәлімдеді. 2020 жылдың ақпанында The Lancet журналында жарияланған зерттеуде ұсынылған Medicare for All Act жылына 68 000 өмірді сақтап, ұлттық денсаулық сақтау шығындарын 450 миллиард долларға азайтатыны көрсетілді. 2022 жылғы Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America журналында жарияланған зерттеуде жалпыға бірдей медициналық сақтандыру жүйесі 2020 жылы АҚШ-та COVID-19 пандемиясы кезінде 212 000 өмірді сақтап, 100 миллиард доллардан астам медициналық шығындарды болдырмағандығы анықталды. Әлем халқының 4%-ын құрайтын АҚШ-та COVID-19 салдарынан барлық өлімнің шамамен 16%-ы тіркелді.
Мемлекеттік ұсыныстар
Бірнеше бір төлеуші жүйе бойынша штаттық референдумдар мен штат заң шығарушы органдарынан заң жобалары ұсынылды, бірақ Вермонт штатынан басқа барлығы сәтсіз аяқталды. 2014 жылдың желтоқсанында Вермонт штаты бір төлемді денсаулық сақтау жоспарын күштен шығарды.
Калифорния
Калифорния 1994 жылы бір төлемшілі денсаулық сақтау жүйесін бастама ретінде қабылдауға тырысты, ол 27% дауыс алды. Штаттың заң шығару органында бірнеше заңнамалық ұсыныстар енгізілді, олардың ең алғашқыларын сенатор Николас Петрис жасады. Калифорния штатының заң шығару органы арқылы алғаш рет сәтті қабылданған заң – SB 840, немесе «Калифорнияның әмбебап денсаулық сақтау туралы заңы» (авторы Шила Куэлл) 2006 және 2008 жылдары қабылданды. Екі рет те губернатор Арнольд Шварценеггер заңға вето қойды. Сенатор Марк Лено заң жобасын келесі сессияда қайтадан енгізді. 2017 жылдың 17 ақпанында Калифорния штатының Сенатына SB 562 заң жобасы ұсынылды, ол «Дені сау Калифорния заңы» деп те аталады. Бұл заң жобасы – Калифорнияда бір төлемшілі денсаулық сақтау жүйесін іске асыруды көздеген 400 миллиард долларлық жоспар, оны Калифорния медбикелер қауымдастығы қолдады. Заң жобасының авторлары – сенаторлар Рикардо Лара (Д, Белл Гарденс) және Тони Аткинс (Д, Сан-Диего). Бұл заңға сәйкес, Калифорния тұрғындары ешқандай жарна, қосымша төлем немесе шегерімсіз медициналық қызмет алуға мүмкіндік алады. Бұл заң жобасына Калифорниядағы оқу орындарына қатысатын және мектеп арқылы денсаулық сақтау бағдарламасын сатып алған студенттер де кіреді. Қаржыландыру мәселесіне қатысты алаңдаушылықтар білдірілді. SB 562 бойынша, заң жобасын қаржыландыру үшін «Дені сау Калифорния сенім қоры» құрылады. Қазіргі уақытта штаттар Medicaid және Medicare сияқты денсаулық сақтау қызметтеріне федералды үкіметтен қаржы алады. Бұл қаражат салықтармен бірге жаңа сенім қорға біріктіріліп, «Дені сау Калифорния» заңын іске асыруға қажетті қаржы көздерін қамтамасыз етеді. Алайда, Калифорния бұл федералды бағдарламалардан түскен барлық қаражатты бір орталық қорға біріктіруге рұқсат беретін федералды үкіметтен бас тарту алуы керек. 2019 жылы Калифорния губернаторы Гэвин Ньюсом Калифорнияда бірыңғай қаржыландырумен, мысалы, бір төлемшілі жүйемен әмбебап денсаулық сақтау жүйесін қабылдау мүмкіндігін зерттеу үшін «Баршаға арналған сау Калифорния» (HCFA) комиссиясын құрды.
Колорадо штаты
Колорадо штатының денсаулық сақтау жүйесі бастамасы, 69-толықтыру, 2016 жылдың қараша айында дауысқа салу үшін ұсынылған, азаматтар тарапынан бастама көтерілген конституциялық түзету болды. Бұл жүйе ColoradoCare деп аталатын жалғыз төлемші денсаулық сақтау жүйесін құруды көздеді. Жүйе жұмыс берушілер мен қызметкерлер арасында 2:1 үлесімен 10% жалақы салығы есебінен қаржыландырылатын болды. Бұл қызметкерлер мен компаниялар қазір төлеп жүрген жеке медициналық сақтандыру сыйлықақыларының орнына қойылмақ еді. Жүйе 2019 жылы жұмыс істей бастау жоспарланған және жылына 38 миллиард долларлық кіріс қажет болады деп есептелді (федералды үкіметтен және жалақы салығынан түсетін қаражат есебінен), сондай-ақ барлық тұрғындарға қамсыздандыру қызметін, ешқандай шегерімсіз ұсынуды көздеді. Дауыс беру нәтижесінде бұл бастама сайлаушылардың 79% дауысымен қабылданбады.
Гавайи
2009 жылы Гавайи штатының заң шығарушы органы бір төлемдік денсаулық сақтау жүйесін құру туралы заң қабылдады, бірақ республикалық губернатор Линда Лингл оған вето қойды. Заң шығарушы орган губернатордың ветосын қабылдамағанмен, заң күшіне енбеді.
Иллинойс штаты
2007 жылы «Иллинойс штатының барлық азаматтарына денсаулық сақтау» заң жобасы енгізілді және Иллинойс штатының Өкілдер палатасының денсаулық сақтауға қолжетімділік комитеті бір төлемші жүйе бойынша қабылданған заң жобасын 8–4 дауыспен мақұлдады. Аталған заңнама соңында Өкілдер палатасы регламенті комитетіне жіберілді және сол сессияда тағы қарастырылмады.
Массачусетс штаты
Массачусетс штаты 1986 жылы барлық азаматтарға арналған денсаулық сақтау бағдарламасын қабылдады, бірақ бюджеттік шектеулер мен заң шығарушы органның партиялық бақылауы салдарынан заң күшіне енбестен бұрын ол жойылды. 2010 жылдың қараша айында 14 округте өткен дауыс беруде 4-сұраққа дауыс берушілерге мынадай сұрақ қойылды: "[Бұл округтің өкілі] жасқа, денсаулық жағдайына немесе жұмыс істеу мәртебесіне қарамастан, денсаулық сақтауды адам құқығы ретінде бекітетін, «Medicare» сияқты жалғыз төлемші денсаулық сақтау жүйесін құру арқылы заң жобасын қолдауға міндетті ме, бұл жүйе толыққанды, тиімді және Массачусетс штатының барлық тұрғындарына қолжетімді болады?" Дауыс беру нәтижесінде бұл сұрақ ұсынылған барлық 14 округте де мақұлданды.
Мэн штаты
2021 жылдың маусым айында LD 1045 губернатор Джанет Миллстің қол қоймауына қарамастан заңға айналды. Бұл заңмен Мэйн штатының денсаулық сақтау басқармасы деп аталатын басқарма құрылады, оған Мэйн штатының барлық тұрғындарын қамтитын Мэйн денсаулық сақтау жоспары деп аталатын мемлекеттік медициналық сақтандыру жоспарын әзірлеу, іске асыру және ұстау міндеті жүктеледі. Алайда, Мэйн денсаулық сақтау жоспарының басқармасы да құрылмады, себебі оның құрылуы H. R.3775 федералды заңнамасының – штаттық деңгейдегі әмбебап денсаулық сақтау туралы заңның қабылдануына байланысты. 2020 жылы "Майн AllCare", 501(c)(3) статусымен тіркелген Ұлттық денсаулық сақтау бағдарламасының дәрігерлерінің штаттық бөлімі, "Майн денсаулық сақтау іс-қимылы" деген 501(c)(4) ұйымын құрды. Олардың мақсаты – штаттық деңгейдегі дауыс беру науқанын жүргізу арқылы заң шығарушы органдарға 2024 жылға дейін штаттағы барлық адамды қамтитын, мемлекеттік қаржымен қамтамасыз етілетін әмбебап денсаулық сақтау жүйесін құруды тапсыру еді. Науқанға Мэйн штатының тіркелген сайлаушыларының 63 000 жарамды қолтаңбасы қажет болды. 2022 жылдың сәуір айында Мэйн штатының барлық 16 округінен 41 150-ден астам қолтаңба жиналғаннан кейін науқан тоқтатылды. "Майн денсаулық сақтау іс-қимылы" блогында жарияланған мәлімдемеде, маусым мерзіміне дейін қажетті қолтаңбаны жинау мүмкін болмағандықтан науқан тоқтатылғаны айтылды.
Миннесота штаты
Миннесота денсаулық сақтау туралы заң, штат бойынша бірыңғай төлеуші жүйесін құратын денсаулық сақтау жоспарын енгізеді, 2009 жылдан бері Миннесота заң шығарушы органына үнемі ұсынылып келеді. 2009 жылы заң жобасы Сенаттың Денсаулық сақтау, Тұрғын үй және Отбасылық қауіпсіздік комитеті мен Сенаттың Сауда және тұтынушылардың қорғалуы комитетінен өтті, бірақ Палатадағы нұсқасы кейінге қалдырылды. 2010 жылы заң жобасы Сенаттың Әділет комитетінде дауыспен, сондай-ақ Палатаның Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер саясаты және бақылау комитетінде мақұлданды. 2011 жылы заң жобасы Сенат пен Палатада екі жылдық мерзімге енгізілді, бірақ ілгерілемеді. Ол 2013 жылғы сессияда екі палатада да қайтадан ұсынылды.
Монтана
2011 жылдың қыркүйегінде губернатор Брайан Швайцер Монтана штатына бір төлемдік денсаулық сақтау жүйесін құруға рұқсат беретін федералдық үкіметтен шарттан бас тартуға ниетті екенін жариялады. Губернатор Швайцер Монтанада бір төлемдік медициналық көмекті іске асыра алмады, бірақ мемлекеттік басқаруға бағынған клиникаларды ашуға ұмтылыс жасады, сондай-ақ губернатор ретіндегі соңғы бюджетінде Монтананың төмен кірісті тұрғындары үшін қамту деңгейін арттырды.
Нью-Йорк
Нью-Йорк штаты 1992 жылдан бері штат бойынша бірыңғай төлеуші жүйесіндегі денсаулық сақтау жоспарын құруға бағытталған «Нью-Йорк денсаулық сақтау туралы» заңды қабылдауға тырысып келеді. «Нью-Йорк денсаулық сақтау туралы» заң төрт рет Ассамблеяда қабылданды: 1992, 2015, 2016 және 2017 жылдары, бірақ Денсаулық сақтау комитетіне жіберілгеннен кейін Сенатта әлі ілгерілемеді. Барлық жағдайларда заң Ассамблеяда қолдау көрсетушілердің екі есеге жуық басымдығымен қабылданды.
Орегон
Орегон штаты 2002 жылы Орегонның 23-ші сайлау бюллетені арқылы жалғыз төлеушілі медициналық сақтандыру жүйесін енгізуге тырысты, бірақ бұл шара көпшілік дауысымен қабылданбады.
Пенсильвания штаты
"Отбасылық бизнес және денсаулық сақтау қауіпсіздігі туралы" заң Пенсильвания заң шығарушы органына көп рет ұсынылған, бірақ қабылданған емес.
Вермонт штаты
2011 жылы Вермонт штаты заң қабылдап, Green Mountain Care құрды. Губернатор Питер Шумлин заңға қол қойған кезде Вермонт штаты бірыңғай төлемші медициналық сақтандыру жүйесіне ие болған алғашқы штат болды. Бұл заң жобасы бірыңғай төлемші заң жобасы саналса да, жеке сақтандыру компаниялары штат ішінде белгісіз мерзімге жұмыс істеуіне мүмкіндік береді, яғни ол бірыңғай төлемшінің қатаң анықтамасына толыққанды сәйкес келмейді. Заң жобасының бастамашысы, депутат Марк Ларсон, Green Mountain Care ережелерін «штат деңгейінде бірыңғай төлемшіге мүмкіндігінше жақын» деп сипаттады. Вермонт 2014 жылы жоспардан бас тартты, себебі шығындар мен салықтардың артуы оны іске асыру үшін тым жоғары болды. «Whole Washington Health Trust» деп аталатын штаттық бірыңғай төлем жоспары үшін жеткілікті қол жиналып, дауыс беру бюллетеніне енгізілмеді. Вашингтон штаты сондай-ақ 2026 жылға дейін штаттық жалпыға бірдей денсаулық сақтау жоспарын жасау міндеті жүктелген жалпыға бірдей денсаулық сақтау жұмыс тобын құру туралы заң қабылдады. 2021 жылы сенатор Боб Хасегава штат заң шығарушы органына Whole Washington дауыс беру бастамасының заңнамалық нұсқасы – 5204 нөміріндегі Сенат заң жобасын енгізді. Оның жеті қолдаушысы бар, бірақ ол Вашингтон Өкілдер палатасына әлі енгізілген жоқ.
Қоғамдық пікір
Бір төлеушілі медициналық көмек жақтастары сауалнамалардағы қолдауды атап көрсетеді, бірақ сауалнама нәтижелері сұрақтың қалай қойылғанына байланысты әртүрлі болады. 1988 жылы Гарвард университеті, 1990 жылы Лос-Анджелес Таймс және 1991 жылы Уолл-стрит Журналы жүргізген сауалнамалар Канададағы жүйеге ұқсас денсаулық сақтау жүйесіне зор қолдау көрсеткенін көрсетті. 2001 жылы "Health Affairs" журналында жарияланған мақала американдықтардың денсаулық сақтау жоспарларына қатысты 50 жылдық пікірін зерттеді және "ұлттық денсаулық сақтау жоспарына" жалпы қолдау бар екенін, бірақ сауалнамаға қатысушылардың "қазіргі медициналық қызметтеріне қанағаттанған, федералды үкіметке сенімсіздік танытқан және бір төлеушілі ұлттық денсаулық сақтау жоспарын жақтамайтын" деген қорытындыға келді. 2007 жылғы Yahoo/AP сауалнамасы бойынша респонденттердің 54% өзін "бір төлеушілі медициналық көмек" жақтасы деп санайды, ал 2009 жылғы Time журналының сауалнамасы бойынша респонденттердің 49% "баршаға арналған Medicare сияқты ұлттық бір төлеушілі жоспарды" қолдайды. 2011 және 2012 жылдары Rasmussen Reports жүргізген сауалнамалар 49% бір төлеушілі медициналық көмекке қарсы екенін көрсетті. 2019 жылдың сәуіріндегі Кайзер отбасылық қорының сауалнамасы американдықтардың 56% "ұлттық денсаулық сақтау жоспарын, кейде баршаға арналған Medicare деп аталатын" қолдайтынын көрсетті, ал қолдау соңғы екі жылда тұрақты болды. Демократиялық партияның көпшілік сайлаушылары баршаға арналған Medicare-ді қолдайды. 2010 жылдан 2020 жылға дейін Medicare for All бағдарламасын қолдаған барлық палата мүшелері қайта сайланды, оның ішінде республикашылдарға бейім аудандардағылары да.
Қорғаушылық топтар
Ұлттық денсаулық сақтау бағдарламасының дәрігерлері, Ұлттық медбикелер бірлестігі, Американдық медицина студенттері қауымдастығы, Healthcare NOW!, Public Citizen және Калифорния медбикелер қауымдастығы АҚШ-та жалғыз төлеуші денсаулық сақтау жүйесін енгізуді қолдайтын әрекет етуші топтардың қатарында. 2007 жылы "Ішкі медицина жылнамасында" жарияланған зерттеуде дәрігерлердің 59% "ұлттық денсаулық сақтау сақтандыруын құруға бағытталған заңнаманы қолдағандығын", 9% бейтарап болса, ал 32% қарсы болғандығы анықталды. 2020 жылдың қаңтар айында Американдық дәрігерлер колледжі АҚШ үшін жалғыз төлеуші жүйе тұжырымдамасын мақұлдады және оны қолдау мақсатында "Ішкі медицина жылнамасында" бірнеше мақала жариялады.