Кіріспе

Денсаулық сақтауды қаржыландыру нысаны

Мемлекеттік қаржыландырылатын денсаулық сақтау – денсаулық сақтау қажеттіліктерінің барлығын немесе көп бөлігін мемлекеттік басқарудағы қордан қаржыландыруға бағытталған қаржыландыру нысаны. Әдетте, мұндай қаржыландыру демократиялық бақылаудың белгілі бір нысанымен жүзеге асырылады, ал қорға қол жеткізу құқығы қорға жарна салатын немесе одан үлес алатын халыққа қолданылатын қағидаларда белгіленеді. Қор – мүшелері немесе басқа да демократиялық тәсілмен белгіленген ортақ қағидаларға сәйкес денсаулық сақтауға төлем жасайтын коммерциялық емес траст болуы мүмкін. Кейбір елдерде қорды тікелей үкімет немесе үкіметтік агенттіктер халықтың мүддесі үшін басқарады. Бұл оны жеке медициналық сақтандырудың басқа түрлерінен ажыратады, онда қол жеткізу құқығы сақтандырылған тұлғаның (немесе оның демеушісінің) және сақтандыру компаниясы арасындағы шарттық міндеттемелерге байланысты болады, ал компания денсаулық сақтау қызметтерін қаржыландырушылар мен ұсынушылар арасындағы қаржы ағынын басқару арқылы пайда табуға тырысады. Салық салу денсаулық сақтауды қаржыландырудың басты құралы болған жағдайда, кейде міндетті сақтандырумен бірге, барлық құзырлы адамдар өздерінің қаржылық жағдайына немесе тәуекел факторларына қарамастан, бірдей деңгейде қамсыздандыруды алады.

Мемлекеттік жүйелердің түрлері

Дамыған елдердің көпшілігінде денсаулық сақтау жүйесі толық немесе ішінара мемлекеттік қаржыландырылады. Батыс өнеркәсіптік елдердің көпшілігінде әлеуметтік ынтымақтастық қағидатына негізделген әлеуметтік сақтандыру жүйесі бар, ол жұмыс істеу кезеңінде төленетін салықтар есебінен денсаулық сақтау шығындарының көп бөлігін тікелей төлеуден құқылы азаматтарды қорғайды. Денсаулық сақтауды мемлекеттік қаржыландыру деңгейі жоғары елдер арасында медициналық қызметтерді қаржыландыру мен ұсынудың әртүрлі тәсілдері кездеседі. Жүйелер жалпы мемлекеттік кірістерден (Канада, Ұлыбритания, Бразилия және Үндістан сияқты) немесе мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі арқылы (Австралия, Франция, Бельгия, Жапония және Германия сияқты) жеке бюджетпен және арнайы салықтармен немесе жарналармен қаржыландырылуы мүмкін. Қамту деңгейі де әртүрлі: Канадада ауруханалық көмектің барлық шығынын мемлекет төлейді, ал Жапонияда пациенттер ауруханада жату шығындарының 10-30% -ын төлейді. Мемлекеттік жүйелер ұсынатын қызметтер де әртүрлі. Мысалы, Бельгия үкіметі тіс және көз емдерінің басым бөлігін төлейді, ал Австралия үкіметі көз емдерін, бірақ тіс емдерін қамтымайды. Мемлекеттік қаржыландырылатын медицинаны үкімет басқаруы және ұсынуы мүмкін, мысалы, Солтүстік елдерде, Португалияда, Испанияда және Италияда; бірақ кейбір жүйелерде медицина мемлекеттік қаржыландырылса да, көптеген ауруханалар жеке меншікте болады, мысалы, Канадада. Мемлекеттік медициналық сақтандыруды ұсынатын ұйым міндетті түрде мемлекеттік басқару емес, оның бюджеті негізгі мемлекеттік бюджеттен бөлек болуы мүмкін. Кейбір жүйелер барлық азаматтарға медициналық көмек көрсетпейді немесе қамтуды мемлекеттік денсаулық сақтау мекемелерімен шектейді. Германия сияқты кейбір елдерде ортақ құқықтық базамен байланысқан бірнеше мемлекеттік сақтандыру ұйымдары бар. Нидерланды мен Швейцария сияқты кейбір елдер жеке коммерциялық сақтандыру компанияларының қатысуына рұқсат береді.

Екі деңгейлі денсаулық сақтау

Көптеген ірі елдерде мемлекеттік қаржымен қамтамасыз етілетін денсаулық сақтау жүйесімен қатар, жеке медициналық сақтандыруы бар немесе емделу үшін өздері төлейтін науқастарға арналған жеке жүйе де бар. Мұндай елдерде, төлей алатындар мемлекеттік жүйеге тәуелді адамдарға қол жетімді емес емдеу мен жайлылыққа ие болады. Ұлыбританиядағы Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) моделі құрылғаннан бастап (1948 жыл), мемлекеттік ауруханаларда әдетте жақсырақ жабдықталған жеке бөлмелер болып табылатын "қосымша жайлы төсектер", сондай-ақ кейбір ауруханаларда ақы төлеу арқылы қосымша мүмкіндіктер ұсынылатын жеке палаталар бар. Бұл төсектерді пайдаланатын науқастар хирургиялық емделу үшін NHS ауруханасына түседі, операциялар көбінесе NHS жұмысына арналғандай операциялық бөлмелерде және бірдей персоналмен жүргізіледі, бірақ аурухана мен дәрігер сақтандыру компаниясынан немесе науқастан қаржы алады. Мұндай төсек-орын Испания сияқты барлық мемлекеттік қаржыландырылатын жүйелерде кездеспейді. Сонымен қатар, NHS жеке ауруханаларға келісімшарт бойынша хирургиялық жағдайларды қабылдау үшін төлем жасайды.

Саясат талқылауы

Көптеген елдер мемлекеттік және жеке сақтандыру, мемлекеттік субсидиялар мен өз қалтасынан төленетін төлемдердің дұрыс тепе-теңдігін іздестіруде. Көптеген ЭЫДҰ елдері денсаулық сақтауға қолжетімділікті қамтамасыз ету, денсаулық сақтау сапасы мен нәтижелерін жақсарту, денсаулық сақтау саласына мемлекеттік сектордың басқа да ресурстарын тиісті деңгейде бөлу, сонымен бірге қызметтердің тиімді және нәтижелі (микроэкономикалық тиімділік) түрде ұсынылуын қамтамасыз ету сияқты саясаттық мақсаттарға жету үшін реформаларды жүзеге асырды. Төлем әдістерін жақсарту сияқты бірқатар шаралар қызмет берушілерге микроэкономикалық ынталандыруды арттырды. Дегенмен, қызмет берушілер мен сақтандырушылар арасындағы бәсекелестік ортаны күшейту арқылы ынталандыруды жақсарту қиын болып шықты. 2009 жылы Гарвард университеті жасаған және Американың қоғамдық денсаулық журналында жарияланған зерттеуде АҚШ-та жыл сайын 44 800-ден астам адам медициналық сақтандырудың болмауынан қаза табады, бұл 12 минут сайын бір адамның өліміне тең. Ал 1997 жылы жасалған талдау бойынша, АҚШ-та медициналық көмек алмаған, сақтандырылған немесе сақтандырылмаған адамдардың жалпы саны жылына шамамен 100 мыңға жетеді.