19 ғасырдағы тапанша патронының тарихы

Кіріспе

Қоғалдырғыш 19 ғасырлық қару патронының үлгісі

Пинфайр (немесе штырьлі) – қаруларда қолданылатын металл патронның бір түрі, онда бастапқы құрам патрон табанынан радиалды түрде шығып тұрған кішкентай штырьге соғылып тұтанады. 1832 жылы француз Казимир Лефаушо ойлап тапқан, ол жоғарыдағы тұйық блокты көтеру арқылы зарядталатын бекітілген ұңғылы мылтықпен қолданылды. Француз қару жасаушысы Анри Ру 1820 жылдары осы патронды жақсартуға тырысты, бірақ үнемі дайындалатын патрон көптеген адамдарға тым қауіпті көрінді, сондықтан көптеген қаптамалы қарулар бастапқысы жоқ патронды пайдалануға қайта оралды. Ол әлі де басымдықты тұмсықтан зарядталатын қаруларда қолданылатын жеке соққылық қақпақпен атылды. 1832 жылы Париждегі Казимир Лефаушо, қақпақтарды ашу үшін, қақпақты төмен қарай бұратын қақпақты патенттеуді шешті. Бұл құрылғыларда әлі де бөлек соққылық қақпақ қолданылды. Бұған дейін де қолданылған (оның 1833 және 1834 жылдардағы келісімшарттарындағы ерте қару жасаушылардың аттары тізілген сақталған пинфайрлі оқ-дәрілерінде көрінеді), 1835 жылы ол 1832 жылғы патентке жаңа типтегі патронға қосымша алды, онда патронның бастапқы құрамы патрон табанынан жоғары радиалды түрде шығып тұрған кішкентай штырьге соғылып тұтанады. Бұл штырьлер әрбір ұңғының жоғарғы жағында жасалған кішкентай ойыққа орналастырылып, қарудың зарядталғандығын оңай көруге мүмкіндік берді. Камераның ішкі жағы капкақтың қозғалмауы үшін намыл ретінде қызмет етті, бұл сол кездегі кейбір бастапқы патрон конструкцияларындағы проблема болды. Патронға металл негіздер (көбінесе латунь) және қағаз түтіктер қолданылды, оларды әдетте атушы немесе оның көмекшілері толтырады, бірақ олар толығымен газға берік болмады. Бұл зарядтың күшін азайтып, ұнтақ қалдықтары мен газдың шығуына мүмкіндік берді. Пинфайр патроны 1846 жылы Париждегі Бенджамин Хулье патентімен (№ 1963) жақсартылды, ол негіздік тығыздықты енгізіп, патронды газға берік етіп жасады, бұл өнімділікті арттырды. Олар арзан және таза атылды. Бұл жақсартылған пинфайр қарулары Францияда танымал болды және кейбіреулерін британдық қару жасаушылар импорттады, бірақ қару қолданушылар бұған бейжай қарады. Олар техникалық тұрғыдан, артқы жағынан зарядталатын қарудың көп мақталған артықшылықтарына қарамастан, ортасынан "жарылатын" қаруға қарсы болды. Олар өте кемелденген тұмсықтан зарядталатын қаруларға ие болды, өздерін әлемдегі ең жақсы инженерлер деп санайды (өнеркәсіптік революцияны ойлап тапқан) және француздарды – ескі жау және сенімді емес одақтас деп қарады. 1851 жылы Лондонда өткен Ұлы көрмеден кейін ғана британдық және американдық қару жасаушылар артқы жағынан зарядталатын қаруды маңызды деп қабылдады. Лефаушоның артқы жағынан зарядталатын қаруының көрсетілімі ағылшын қарушы Эдвин Чарльз Ходжеске (1831–1925) оның жақсартылған көшірмесін жасауға және Лондонның жетекші қарушысы Джозеф Лангты оның болашақтың қаруы екеніне көндіруге ықпал етті. Лангтің пинфайр өндірісін бастаған алғашқы британдық қарушы екені айтылады. Оның жаңа типтегі алғашқы қаруы 1853 жылы жасалды. Басқа британдық қару жасаушылар, соның ішінде Ланкастер, Бланш және Райли де француздық үлгілерден әсер алды және жақсартылған пинфайр қарулары 1857–1858 жылдары әрбір сәнді британдық ханзада мен титул иесінің қалаған жаңа түріне айналды. Э.С. Ходжес Босс, Ланкастер, Эгг, Грант, Аткин, Ригби, Диксон, Пурдей, Вудвард, Армия және Әскери-теңіз флоты және басқа да көптеген жетекші қару өндірушілер тапсырыс берген артқы жағынан зарядталатын механизмдердің тәуелсіз өндірушісі ретінде жақсы өмір сүрді. 1852 жылы Казимир қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Эжен пинфайр дизайнын үлкен табыспен сатуды жалғастырды. Бұл қару Еуропада кеңінен танымал болды және 1850-ші жылдардың ортасынан 1890-шы жылдардың соңына дейін көптеген мылтықтар, сапқыштар мен револьверлер (көбінесе олардың өнертапқышы кім болса да, олар Лефаушо қарулары деп аталды) өндірілді. Олар ұрықпен зарядталатын қаруларға қарағанда тез және оңай зарядталды, сондай-ақ ылғал болғанда сенімді түрде атылуы мүмкін. Пинфайр патрондары қарудың әртүрлі түрлеріне арналған көптеген өлшемдерде қол жетімді болды. 1860-шы жылдардың басында пинфайр мылтықтары мен сапқыштардың қолданылуы азай бастады, себебі жаппай өндірілген орталықтан соққылы мылтық пен сапқырлы мылтық патрондары енгізілді, бірақ әсіресе пинфайр револьверлері өте табысты және кең таралды, оларды Франция, Италия, Испания, Швейцария, Швеция және басқа да елдердің әскерлері қабылдады. Олар Америка Азамат соғысы кезінде де кеңінен қолданылды, бірақ кейде олардың күші төмен болғандықтан, Colt және Smith & Wesson сияқты қару өндірушілер жасаған жалпы соққылы револьверлермен салыстырғанда жек көрінді. Кейбір әскери-теңіз күштері оларды "теңіз қызметіне" де қабылдады, олардың мысалдары көбінесе латуньдан жасалған, ол теңіздік ортада туындаған коррозияға төзімді. Пинфайр сенімді шеттік және орталықтан соққылы патрондар қол жетімді болғаннан кейін қолданыстан шықты, себебі олардың патрон ұясының қабырғасындағы ойыққа туралануы керек штырі болмады, сондықтан оларды зарядтау оңай болды. Олар сондай-ақ қауіпсіз болды, себебі оларда дұрыс емес қолдану кезінде оқтардың кездейсоқ жарылуына себеп болатын штырь болмады, әсіресе шашыраңқы оқтарда.

The pin fire (or pinfire) is a type of metallic cartridge used in firearms, where the priming compound is ignited by striking a small pin that protrudes radially from above the base of the cartridge. Invented by Frenchman Casimir Lefaucheux in 1832, This was for use in a shotgun with fixed barrels which was loaded by lifting a breech block on the top. French gun maker Henri Roux attempted to improve this cartridge in the 1820s but a constantly primed cartridge was felt by many to be too dangerous and many breechloading guns reverted to using an unprimed cartridge. This was fired by a separate percussion cap which was used on the still dominant muzzle loading guns. Casimir Lefaucheux of Paris decided in 1832 to patent a breechloader where the barrel hinged downwards to reveal the breech ends. These still used a separate percussion cap. Though used before this, (as seen in surviving pinfire shotshells that lists the names of early gun makers he signed contracts with in 1833 and 1834,) in 1835 he was granted an addition to the 1832 patent for a new type of cartridge in which the cartridge's priming compound is ignited by striking a small pin which protrudes radially from just above the base of the cartridge. These pins fitted into a small groove cut in the top of each barrel end and made it easy to see if the gun was loaded. The interior side of the chamber served as an anvil so that the cap won't move, which was a problem in some early cartridge designs at the time. The cartridge used metal bases (often brass) with paper tubes which were usually loaded by the shooter or his staff but were not entirely gas tight. This reduced the force of the charge and allowed powder residue and gas to escape. The pinfire cartridge was greatly improved by the 1846 patent (number 1963) by Benjamin Houllier of Paris which introduced a base wad and effectively made the cartridge gas tight which greatly improved the performance. They were cheap and clean shooting. These improved pinfire guns grew in popularity in France and some were imported by British gun makers to overwhelming indifference on the part of the gun users there. They were prejudiced technically against a gun that 'broke' in the middle, despite the much vaunted benefits of breechloading. They owned muzzle loaders of exquisite perfection, considered themselves the best engineers in the world (inventing the Industrial Revolution), and had a poor view of the French the old enemy and an unreliable ally. It was not until the Great Exhibition of 1851 was held in London that breechloading guns were taken more seriously by British and American gun makers in particular. The display of a Lefaucheux breechloading gun inspired English apprentice gunmaker Edwin Charles Hodges (1831–1925) to make an improved copy and persuade leading London gun maker Joseph Lang that this was the gun of the future. Lang was universally credited to be the first established British gunmaker to produce pinfires in any numbers. His first weapon of this new type was produced in 1853. Other British gun makers including Lancaster, Blanch and Reilly were similarly inspired by French originals and improved pinfire breechloaders became the new type of gun which by 1857–1858 every fashionable British prince and titled gentleman wanted to have. EC Hodges continued to make a good living as a specialist independent maker of breechloading actions commissioned by leading gunmakers such as Boss, Lancaster, Egg, Grant, Atkin, Rigby, Dickson, Purdey, Woodward, Army and Navy, and many others. After Casimir's death in 1852, his son Eugene continued to market the pinfire design with great success. It became increasingly popular in Europe and large numbers of rifles, shotguns, and revolvers (often called Lefaucheux guns after their inventor whoever the maker was), were manufactured from the mid 1850s until the late 1890s. They were quicker and easier to load than percussion weapons with loose black powder, percussion caps and bullet; and they were also much more likely to fire reliably when wet. Pinfire cartridges were available in a large number of sizes for various types of weapon. While pinfire rifles and shotguns began to declined in use from the early 1860s onward, after the introduction of mass produced centerfire rifle and shotgun cartridges, pinfire revolvers in particular became very successful and widespread, being adopted by the armies of France, Italy, Spain, Switzerland, Sweden, and others. They were also widely used during the American Civil War, although sometimes despised because of their low power compared to more common percussion revolvers made by gun manufacturers such as Colt and Smith & Wesson. Some navies also adopted them for "sea service", these examples were often being made out of brass which is largely unaffected by the corrosion, caused by the salt in a maritime environment. Pinfire became obsolete once reliable rimfire and centerfire cartridges became available because without a pin which needed aligning in the slot in the chamber wall they were quicker to load. They were also safer because they had no protruding pin which could cause the ammunition to accidentally detonate during rough handling, particularly of loose ammunition.

Ағымдағы жағдай

Тікұюлы револьвер, мылтық және винтовка патрондары техникалық тұрғыдан ескіргенімен, 20 ғасырдың басынан бері тікұюлы қарулар көптеп шығарылмағандықтан, көне қару-жарақтарды ұнататындар заманауи материалдардан тікұюлы патрондар жасап, ескі қаруларын атып көрсетеді. Кейбір заманауи, көңіл көтеруге арналған миниатюралық тікұюлы пистолеттер 2-3 миллиметр (0,0787-0,118 дюйм) диаметрлі калибрлерде өндіріледі. Олар практикалық қарулар болмаса да, калибрі орталық немесе шеттік оқтар үшін тым кішкентай болғандықтан, тікұюлы оқтарды пайдаланады. Көне тікұюлы қарулар мен патрондар коллекционерлер нарығында қолжетімді, сондай-ақ заманауи қайта зарядтау жиынтықтары да бар, олар арнайы патрондардан тұрады, бірақ бұл процесс шеттік немесе орталық оқтарды зарядтаудан әлдеқайда күрделі.