Кіріспе

Американдық натуралист Ричард Луис Проэннеке (Richard Louis Proenneke; 4 мамыр 1916 – 20 сәуір 2003) – американдық өзіндік білім алған натуралист, табиғатты қорғаушы, жазушы және жануарлар дүниесін суретке түсіруші. 51 жасынан бастап ол Аляска тауларында Триын көлдерінің жағасында қолмен салған қаптама үйінде шамамен отыз жыл (1968–1998) жалғыз өмір сүрді. Проэннеке аң аулады, балық аулады, өсірді және көптеген азығын өзі жинады, сондай-ақ кейде тағамдық жабдықтаулар әкелінетін. Ол өз қызметін күнделіктерде және фильмдерде жазды, сонымен қатар құнды метеорологиялық және табиғи деректерді тіркеді. Проэннекенің туған жылы көбінесе 1917 жыл деп айтылады, бірақ әлеуметтік қамсыздандыру және халық санағы деректері Ричард Луис Проэннеке 1916 жылдың 4 мамырында Айова штатының Ли округіне қарасты Харрисон қалашығындағы Примроуз қаласында дүниеге келгенін көрсетеді. Проэннеке Примроуз қаласында бастауыш мектепті бітірді, бірақ екі жылдан кейін орта мектепті тастады, себебі ол оған қызығушылық танытпады. 1939 жылға дейін ол Примроуз маңында трактор жүргізіп, шаруашылық техникасымен жұмыс істеді және сол кезде Айова шаруаларынан талап етілетін әдеттегі шаруалық жұмыстарды атқарды. Ол сондай-ақ мотоциклдерді ұнатты және жасөспірім кезінде Харли Дэвидсон мотоциклін сатып алды.

Теңіз мансабы

Проэннеке Перл-Харборға шабуылдан кейін бір күн өткенде АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, ағаш шеберлігіне бағынды. Ол Пёрл-Харборда шамамен екі жыл қызмет етті, содан кейін Сан-Францискода жаңа кемеге жіберуді күтіп отырды. Сан-Франциско маңындағы тауға серуендегеннен кейін ол ревматизмге шалдығып, алты ай бойы Норко Әскери-теңіз ауруханасында емделді. Соғыс аяқталған кезде ол 1945 жылы денсаулығына байланысты Әскери-теңіз күштерінен босатылды. Оның биографы және досы Сэм Киттің айтуынша, бұл ауру Проэннеке үшін өте түйінделді, ол өмірінің қалған бөлігін дене күші мен денсаулығын нығайтуға арнауға шешім қабылдады.

Кейінгі мансап

Әскери-теңіз күштерінен босатылғаннан кейін Проэннеке дизель механігі болу үшін оқуға түсті. Оның жоғары интеллекты, бейімделу қабілеті және қажырлы еңбек етуі оған білікті техник болуға көмектесті. Кәсібінде шебер болғанымен, Проэннеке ақырында табиғатқа деген құмарлығына басып, Орегонға қой шаруашылығында жұмыс істеуге көшті. 1950 жылы ол Аляскадағы Шуяк аралына көшіп келді. Бірнеше жыл бойы ол Кодиактағы Әскери-әуе базасында ауыр техника операторы және жөндеуші болып жұмыс істеді. Проэннеке келесі бірнеше жыл Аляскада лосось балықшысы және дизель техникасы ретінде жұмыс істеді. Ол Аляска түбегіндегі Кинг-Салмон қаласындағы Балық және жануарлар дүниесі қызметінде жұмыс істеді. Оның техникалық білімі жақсы танымал және ізделісті болды, соның арқасында ол зейнетке жинақтай алды.

Твин Лейкс қорабы

1968 жылы 21 мамырда Проэннеке Твин Лейкске, өзінің жаңа зейнетке шығу орнына келді. Бұрын ол Кодиактағы отставкадағы әскери-теңіз күштері капитаны Спайк Карритерс пен оның әйелі Хоупқа тиесілі Үсті Твин көліндегі үйді пайдалануға уағдаласты (олардың қамқорлығында ол өзінің жылжымалы үйін қалдырған). Бұл үй көл жағасында және Проэннеке өзінің үйін салуға таңдаған жерге жақын орналасқан. Проэннеке келесі он алты ай бойы Твин Лейксте болды, содан кейін туыстарын көріп, қосымша жабдықтар алу үшін қысқа мерзімге үйіне қайтты. Келесі көктемде ол Твин Лейкске оралды және келесі отыз жылдың көп бөлігін сол жерде өткізді, тек отбасына бару үшін АҚШ-қа сирек сапар шекті. Ол өзінің жалғыз өмірін бейнелеген фильм түсірді, кейін ол қайта өңделіп, "Жалғыздық далада" деген деректі фильмге айналдырылды. 2011 жылы кем дегенде екі бағдарламаға жететін жеткілікті түсірілімдер табылғаннан кейін оның жалғасы шықты. "Жалғыздық далада: 2-бөлім" 2011 жылдың 2 желтоқсанында көрсетілді. Проэннекенің үйі 2007 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілді. Бұл орын Проэннеке өмірінің және құндылықтарының бір бөлігін жеке бастан өткізуге ниеттенген көптеген адамдар үшін танымал саяхаттар мекемесіне айналды.

Өлім және мұра

1999 жылы 83 жасында Проэннеке кабинасын тастап, Калифорниядағы Хеметке көшіп барды, онда ол өмірінің қалған бөлігін ағасы Раймонд "Джейк" Проэннекемен бірге өткізді. Ол 2003 жылдың 20 сәуірінде 86 жасында инсульттан қайтыс болды. Ол өз кабинасын Ұлттық саябақтар қызметіне сыйлады, және ол Кларк көлі ұлттық саябағының әлі де шалғай орналасқан Твин-Лейкс аймағында танымал келушілерді қызықтыратын орын болып табылады. Проэннекемен Кодиак теңіз базасында танысқан және онымен бірнеше аң аулау мен балық аулау сапарларына шыққан Сэм Кит, Проэннекенің күнделіктері жақсы кітаптың негізі болуы мүмкін деген ой айтты. 1973 жылы Кит Проэннекенің күнделіктері мен фотосуреттеріне негізделген «Бір адамның шөл даласы: Аляска саяхаты» атты кітабын жариялады. Алайда Проэннеке Киттің әңгімені көркейту үшін «кейбір нәрселерді өзгерткенін» мәлімдеді, мысалы, Проэннеке аюлардың патшасы рөлін сомдап, оларға билік жүргізгенін жазған. Кітап көп жылдар бойы басылып тұрғаннан кейін 1999 жылы жаңа форматта қайта басылды және сол жылы Ұлттық сыртқы кітап сыйлығын (NOBA) жеңіп алды. «Бір адамның шөл даласы» кітабының жарық көргеніне елу жыл толуына арналған қатты мұқабалы «естелік басылымы» 2013 жылы Alaska Northwest Books баспасынан жарық көрді. 2003 жылы кітаптан авторлық құқыққа ие мәтіннің бір бөлігі мен Проэннеке түсірген фильмнің кейбір бөліктері рұқсат алу арқылы АҚШ-тың қоғамдық телеарнасында көрсетілген «Шөлде жалғыз» атты деректі фильмінде пайдаланылды. Фильм Проэннеке қоршаған табиғи ресурстардан кабинаны салған кездегі өмірін көрсетеді, сондай-ақ оның түсірген кадрлары мен жануарлар дүниесі, ауа райы және табиғи көріністер туралы баяндамаларын қамтиды, ол қыс айларында күнделікті істерін атқарады. 2005 жылы Ұлттық саябақтар қызметі мен Алясканың Табиғи тарих қауымдастығы Проэннеке күнделіктерінен тағы бір томды «Бір адамның шөл даласынан көбірек оқулар» деген атпен жариялады. Бұл кітапты Джон Брэнсон, Кларк көлі ұлттық саябағының ұзақ жылдар бойы қызметкері және Проэннекемен дос болған адам, өңдеді. Кітап саябақ құрылған жылдарды қамтиды. Проэннеке Саябақтар қызметімен өте жақын қарым-қатынаста болды, оларға сезімтал аймақтарды түсіруге көмектесті және егер браконьерлер аймақта болса, оларға хабар берді. «Алғашқы жылдар: Ричард Л. Проэннеке күнделіктері 1967–1973» 2010 жылы Alaska Geographic баспасынан жарық көрді. «Бір адамның шөл даласынан көбірек оқулар» кітабы сияқты, бұл томды да Джон Брэнсон өңдеді. Бұл күнделіктер жинағы Проэннеке Твин-Лейкстегі алғашқы жылдарын, соның ішінде оның кабинасы мен қоймасын салуын қамтиды. Күнделік жазбалары Сэм Кит өңдеген Проэннеке күнделіктерінің жинағындағы «Бір адамның шөл даласы: Аляска саяхаты» кітабындағы жазбалармен келіседі. Бірақ Кит Проэннеке жазу стилін жиі өзгертетін кітаптан айырмашылығы, «Алғашқы жылдар» Проэннеке күнделіктерін минималды өзгертулермен немесе мүлдем өзгертпей ұсынады. 2017 жылы Ричард Проэннеке мұражайының көрмесі Айова штатының Доннелсон қаласындағы Доннелсон қалалық кітапханасында ашылды, ол Проэннекенің туған жері Примрозға жақын орналасқан. Көрмеде Проэннеке кабинасының көшірмесі, оның жазбаларының бір бөлігі және басқа да артефакттар қойылған. 2016 және 2018 жылдары тиісінше «Толық күшпен өмір: Ричард Л. Проэннеке күнделіктері 1981–1985» және «Сенің өмірің – шабыт: Ричард Л. Проэннеке күнделіктері 1986–1991» кітаптары жарық көрді. 2020 жылы Проэннеке күнделіктерінің бесінші және соңғы жинағы «Жолдың соңына жеткенде: Ричард Л. Проэннеке күнделіктері 1992–2000» жарық көрді. Бұл үш соңғы жинақты Доннелсон қалалық кітапханасының достары, Ричард Проэннеке мұражайы жариялады және Джон Брэнсон өңдеді.