Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
инфекция
the infection
Гименолепиаз – Hymenolepis nana немесе H. diminuta екі түрінің біреуімен туындаған паразиттік инфекция. Басқаша атаулары – нан тасқұрт инфекциясы және егеуқұйрық тасқұрт инфекциясы. Бұл ауру – тропикалық елендейтін аурулардың бір түріне жатады.
Hymenolepiasis is infestation by one of two species of tapeworm: Hymenolepis nana or H. diminuta. Alternative names are dwarf tapeworm infection and rat tapeworm infection. The disease is a type of helminthiasis which is classified as a neglected tropical disease.
Симптомдар мен белгілер
Гименолепиаз әрқашан белгілермен көрінбейді, бірақ көбінесе іш ауруы, тәбет жоғалту, қышық (анус айналасында), тітіркену және диарея сияқты белгілермен сипатталады. Дегенмен, Перуде жүргізілген 25 науқасты қамтыған бір зерттеуде инфекцияны сәтті емдеу симптомдарға елеулі әсер етпеді. Кейбір мамандар, жұқтыру деңгейі жоғарырақ болған жағдайларда симптомдардың көбірек байқалуы мүмкін екенін хабарлайды. Адамдардағы симптомдар аллергиялық реакциялар немесе лента құрттарының метаболизм қалдықтарынан туындаған жүйелік токсикоздың салдарынан пайда болады. Жеңіл инфекциялар көбінесе белгісіз өтеді, ал 2000-нан астам құрттармен жұқтыру энтерит, іш ауруы, диарея, тәбет жоғалту, алаңдау, тітіркену, ұйқысыздық, анальдық және мұрындық қышыққа алып келуі мүмкін. Сирек кездесетін симптомдарға аспаздық тәбеттің артуы, құсу, жүрек ауруы, қанды диарея, есекжем, дене мүшелерінің ауыруы, бас ауруы, бас айналу және мінез-құлықтың өзгеруі жатады. Кейде жұқтырған балаларда эпилепсиялық ұстамалар пайда болуы мүмкін. Нәжістің жұмыртқалар мен паразиттерге тексеру арқылы диагноз расталады. H. nana жұмыртқалары мен проглотидтері H. diminuta-ға қарағанда кішірек. Екеуінің де проглотидтері салыстырмалы түрде кең және үш жұмыртқаға ие. Медициналық тұрғыдан паразиттерді түр деңгейінде анықтаудың қажеті жоқ, себебі екеуіне де емдеу бірдей.
Hymenolepiasis does not always have symptoms, but they usually are described as abdominal pain, loss of appetite, itching around the anus, irritability, and diarrhea. However, in one study of 25 patients conducted in Peru, successful treatment of the infection made no significant difference to symptoms. Some authorities report that heavily infected cases are more likely to be symptomatic. Symptoms in humans are due to allergic responses or systematic toxaemia caused by waste products of the tapeworm. Light infections are usually symptomless, whereas infection with more than 2000 worms can cause enteritis, abdominal pain, diarrhea, loss of appetite, restlessness, irritability, restless sleep, and anal and nasal pruritus. Rare symptoms include increased appetite, vomiting, nausea, bloody diarrhea, hives, extremity pain, headache, dizziness, and behavioral disturbances. Occasionally, epileptic seizures occur in infected children. Examination of the stool for eggs and parasites confirms the diagnosis. The eggs and proglottids of H. nana are smaller than H. diminuta. Proglottids of both are relatively wide and have three testes. Identifying the parasites to the species level is often unnecessary from a medical perspective, as the treatment is the same for both.
Асқынулар
Асқазанда дискомфорт сезімі және ұзаққа созылған іш өту жағдайында дегидратация дамуы мүмкін асқынулар. 2015 жылы иммундық жүйесі ВИЧ вирусынан әлсіреген ер адамда ерекше асқыну тіркелді. Оның денесінде ішегіндегі таспа құртынан пайда болған қатерлі жасушалардың көптеген ісіктері анықталды.
Abdominal discomfort and, in case of prolonged diarrhea, dehydration are possible complications. In 2015 an unusual complication was noted in a man whose immune system had been compromised by HIV. He developed multiple tumors of malignant cell nests within his body that had originated from a tapeworm in his intestines.
Себептер
Hymenolepis құрттары егеуқұйрықтардың ішегінде тіршілік етеді және жылы климатта көп кездеседі. Олар көбінесе егеуқұйрықтардың нәжісінде табылады, оны олардың қосалқы иелері – қоңыздар жейді. Құрттар жәндікте "цистицеркоид" деп аталатын өмірлік формаға жетіледі; H. nana-да жәндік әрқашан қоңыз болады. Адамдар мен басқа жануарлар жұмыртқаларымен ластанған материалды қасақана немесе кездейсоқ жегенде жұғады. Жұқтырған адамның ішегінде құрттың толық өмірлік циклы аяқталуы мүмкін, сондықтан емделмесе инфекция жылдар бойы сақталуы мүмкін. H. nana инфекциясы адамдарда H. diminuta инфекциясынан гөрі әлдеқайда көп кездеседі, себебі бұл ауру жәндіктер арқылы ғана емес, нәжістегі жұмыртқалар арқылы адамнан адамға тікелей таралуы мүмкін. Мұндай жағдайда H. nana онкосфера дернәсілдері ішек қабырғасында капсулаланып, цистицеркоидтарға, содан кейін ересек құрттарға айналады. Бұл инфекциялар бұрын АҚШ-тың оңтүстік-шығысында жиі кездесетін, олар тығыз қоныстанған жерлерде және мекемелерде сақталатын адамдарда сипатталған. Дегенмен, бұл ауру бүкіл әлемде кездеседі. H. nana инфекциясы уақыт өте келе нашарлауы мүмкін, өйткені көптеген таспа құрттарынан айырмашылығы, H. nana жұмыртқалары түпкілікті иесінен шықпастан-ақ ұрықталып, дамуы мүмкін.
Hymenolepis worms live in the intestines of rats and are common in warm climates, and are generally found in the feces of rats, which are consumed by their secondary hosts—beetles. The worms mature into a life form referred to as a "cysticercoid" in the insect; in H. nana, the insect is always a beetle. Humans and other animals become infected when they intentionally or unintentionally eat material contaminated by insects. In an infected person, it is possible for the worm's entire lifecycle to be completed in the bowel, so infection can persist for years if left untreated. H. nana infections are much more common than H. diminuta infections in humans because, in addition to being spread by insects, the disease can be spread directly from person to person by eggs in feces. When this happens, H. nana oncosphere larvae encyst in the intestinal wall and develop into cysticercoids and then adults. These infections were previously common in the southeastern USA, and have been described in crowded environments and individuals confined to institutions. However, the disease occurs throughout the world. H. nana infections can grow worse over time because, unlike in most tapeworms, H. nana eggs can hatch and develop without ever leaving the definitive host.
H. diminuta (қазақша)
Адамға H. diminuta жұқтыру қаупі өте төмен, өйткені оның негізгі қожайыны – егеуқұйрық. "Егеуқұйрық тасқұрты" деп те белгілі H. diminuta ересектері егеуқұйрықтың ішегінде өмір сүріп, жұптасады. H. diminuta жұмыртқалары егеуқұйрықтардың нәжісімен шығарылады, оны көбінесе қоңыздар жейді. Қоңыздың ішіне енгеннен кейін жұмыртқалар цистицеркоидқа айналып жетіледі. Жас тасқұрттар үш жұп ілмектерін пайдаланып, қоңыздың ішегінен қан айналымына өтеді. Онда олар егеуқұйрық қоңызды жегенше күтеді, содан кейін ересекке айналып, жұмыртқа салып, циклді қайта бастайды.
The risk of human infection from H. diminuta is very low, since its main host is the rat. Also known as the rat tapeworm, H. diminuta adults live and mate in the bowels of rats. Eggs of H. diminuta are excreted by the rats in droppings, which are frequently consumed by beetles. Once inside the beetle, the eggs mature into a cysticercoid. The juvenile tapeworms claw their way out of the beetle gut into the circulatory system by means of their three pairs of hooks. There, they wait for a rat to ingest the host beetle, where they mature to adult form, lay eggs, and restart the entire cycle.
Қабыққұйрықты өңдеу
H. diminuta түрлер аралық трансфекцияға тиімді механизмге ие. Құрттар, құрт жұмыртқаларымен зарарланған егеуқұйрықтардың нәжісін олардың иісі үшін жеуге бейім. Бұл иіс жұмыртқалардан немесе нәжістен шығатыны белгісіз. H. diminuta, егер иесі ұрғашы болса, қоңырау шаруасын да сүйексіздендіреді. Бұл қоңырау шаруасының көбею жүйесінде энергияны ысырап етпеуі үшін, H. diminuta қоңырау шаруасының метаболизмі ресурстарын одан әрі пайдалануға мүмкіндік береді. Дегенмен, ол аралық иесі арқылы да өте алады. H. nana үшін ең көп таралған аралық иелері - бунақденелілер (мысалы, ұн қоңыздары). Жұмыртқаны соңғы иесі жұтқанда, ол шығып, алты ілмекшелі дертіз (онкосфера, гексакант) шығарады, ол жұқа ішек түкшелеріне еніп, цистицеркоидқа айналады.
H. diminuta has an effective mechanism for interspecies transfection. Beetles prefer to ingest rat droppings infected with tapeworm eggs, because of their odor. It is not known if the odor is produced specifically by the eggs or the droppings. H. diminuta also sterilizes its beetle host, if female. This is so the beetle does not waste energy in its reproductive system, allowing H. diminuta to further exploit the beetle's metabolic resources. It can, however, pass through an intermediate host, as well. The most common intermediate hosts for H. nana are arthropods (e. g. flour beetles). When an egg is ingested by the definitive host, it hatches and releases a six hook larva called the oncosphere (hexacanth) which penetrates the villi of the small intestine and develops into a cysticercoid.
Патология
H. nana ішекте орналасып, ішек қуысынан қоректік заттарды сіңіреді. Ересектерде бұл таспа құрт көбінесе денсаулыққа қауіп келтірмейді, бірақ кішкентай балаларда көптеген H. nana құрттары қауіпті болуы мүмкін. Әдетте, осы таспа құрттың дернәсілдері балаларда ең көп мәселе тудырады; олар ішек қабырғаларына еніп, егер балада жеткілікті мөлшерде құрттар болса, ауыр зақымдар тигізуі мүмкін. Бұл бала жеген тағамнан барлық қоректік заттарды сіңіру арқылы жүзеге асырылады. Көбінесе, бір ғана таспа құрт денсаулыққа зиян келтірмейді. H. nana әдетте өте қиын жағдайларда ғана, әсіресе кішкентай балаларда немесе иммундық жүйесі нашарлаған адамдарда өлімге себеп болмайды. Әлемнің кейбір аймақтарында, ауыр жұқтырған адамдардың себебі ішкі автоинфекция болуы мүмкін.
H. nana lodges itself in the intestines and absorbs nutrients from the intestinal lumen. In human adults, the tapeworm is more of a nuisance than a health problem, but in small children, many H. nana worms can be dangerous. Usually, the larvae of this tapeworm cause the most problem in children; they burrow into the walls of the intestine, and if enough tapeworms are present in the child, severe damage can be inflicted. This is done by absorbing all the nutrients from the food the child eats. Usually, a single tapeworm will not cause health issues. H. nana usually will not cause deaths unless in extreme circumstances and usually in young children or in people who have weakened immune systems. In some parts of the world, individuals who are heavily infected are a result of internal autoinfection.
Алдын алу
Жақсы гигиена, халық денсаулығы және санитария бағдарламалары, сондай-ақ жұқтырған егеуқұйрықтарды жою гименолепиаздың таралуын болдырмауға көмектеседі. Мекемелер мен көп адам жиналатын жерлерде тағам мен судың фекалиялармен ластануын болдырмау ең маңыздысы. Жалпы санитарияны сақтау және кеміргіштер мен жәндіктерді (әсіресе, біздіктер мен астық жәндіктерін) бақылау H. nana инфекциясының алдын алу үшін де өте қажет.
Good hygiene, public health and sanitation programs, and elimination of infected rats help to prevent the spread of hymenolepiasis. Preventing fecal contamination of food and water in institutions and crowded areas is of primary importance. General sanitation and rodent and insect control (especially control of fleas and grain insects) are also essential for prevention of H. nana infection.
Емдеу
Гименолепиазды емдеу үшін жақсы сипатталған екі препарат – празиквантел және никозамид. Паразиттің барлық сатыларына бір реттік дозада паразицидтік әсер ететін празиквантел препаратты таңдауға болады, себебі ол H. nana-ға қарсы өте жылдам әрекет етеді. Құрылымы жағынан басқа антигельминтиктерге ұқсамаса да, ол ересек құрттар мен дернәсілдерді өлтіреді. In vitro жағдайында препарат құрттардың мойнындағы тегменттің вакуолизациясын және бұзылуын тудырады, бірақ стробиланың артқы бөліктерінде бұл процестер байқалмайды. Празиквантелді ауызға қабылдағанда жақсы сіңіріледі, ол бірінші өту метаболизмінен өтеді және дозаның 80% - ы 24 сағат ішінде несеппен метаболиттер түрінде шығарылады. H. nana үшін 7–10 күн аралығында емдеуді қайталау қажет. Празиквантелдің бір реттік дозасы (25 мг/кг) гименолепиазды емдеудің қазіргі таңдаулы әдісі болып табылады және оның тиімділігі 96% құрайды. Альбендазолдың бір реттік дозасы (400 мг) да өте тиімді (>95%). Нитазоксанидті үш күндік курста қолданғанда 75–93% тиімділікке қол жеткізіледі. Дозасы: ересектер мен 12 жастан асқан балалар үшін күніне 1 г, 4 жастан 11 жасқа дейінгі балалар үшін күніне 400 мг, ал 3 жасқа дейінгі балалар үшін күніне 200 мг.
The two drugs that have been well described for the treatment of hymenolepiasis are praziquantel and niclosamide. Praziquantel, which is parasiticidal in a single dose for all the stages of the parasite, is the drug of choice because it acts very rapidly against H. nana. Although structurally unrelated to other anthelminthics, it kills both adult worms and larvae. In vitro, the drug produces vacuolization and disruption of the tegument in the neck of the worms, but not in more posterior portions of the strobila. Praziquantel is well absorbed when taken orally, and it undergoes first pass metabolism and 80% of the dose is excreted as metabolites in urine within 24 hours. Repeated treatment is required for H. nana at an interval of 7–10 days. Praziquantel as a single dose (25 mg/kg) is the current treatment of choice for hymenolepiasis and has an efficacy of 96%. Single dose albendazole (400 mg) is also very efficacious (>95%). A three day course of nitazoxanide is 75–93% efficacious. The dose is 1 g daily for adults and children over 12; 400 mg daily for children aged 4 to 11 years; and 200 mg daily for children aged 3 years or younger.
Болжам
Қазіргі заманғы емдеулермен емделу деңгейі өте жақсы, бірақ емделудің сәтті нәтижесі науқастарға ешқандай белгілі бір жеңілдік бермеуі мүмкін.
Cure rates are extremely good with modern treatments, but successful cure results may be of no symptomatic benefit to patients.