Кіріспе

CREST – Ұлыбританиядағы акциялар мен британдық облигациялар, сондай-ақ ирландтық акциялар және басқа халықаралық бағалы қағаздарды сақтауды қамтамасыз ететін орталық бағалы қағаздар депозитарийі. Ол өзінің бағалы қағаздарды есептеу жүйесі – CREST атауымен аталып, 2002 жылдан бері Euroclear компаниясына тиесілі және оның басқаруында. CREST атауы «Электрондық акциялардың тіркеуін сертификатсыз жүзеге асыру жүйесі» дегенді білдіреді. CREST акционерлер мен облигация иелеріне активтерді физикалық акция куәліктерінің орнына, яғни электрондық түрде сақтауға мүмкіндік береді. CREST сонымен қатар акционерлерге дивиденд төлеуге көмектесу сияқты маңызды функцияларды да атқарады. Бұл «электрондық сауда растау жүйесі» (ЭТС) болып табылады (Trax қолданылады). Егер мәміле жасасушы тараптар келісімге келсе, олар мәміленің екі жағын да электрондық түрде растайды. Екі тарап та растау туралы мәліметтерді CREST-ке ұсынуға міндетті. Егер мәміле туралы мәліметтер сәйкес келмесе, CREST осы мәселелерді анықтап, проблемалардың мүмкіндігінше тезірек шешілуін қамтамасыз етеді. Ұлыбританияда мөр бажы тек физикалық акция куәліктеріне ғана қолданылады, сондықтан CREST арқылы есептелген акцияларға мөр бажы төленбейді. Алайда, мұны өтеу үшін Ұлыбритания үкіметі мөр бажы резервтік салымын енгізді, ол CREST арқылы оның атынан мемлекеттік кірістер қызметіне жиналады.

Тарих

Жоба 1993 жылы TAURUS сәтсіздігінен кейін іске қосылды, ал 1996 жылы CrestCo операциялық компаниясы құрылды. CREST 2002 жылдың тамызында Euroclear компаниясымен сатып алынды.

Мүшелер

CREST жүйесінде мүшелердің екі класы бар: мүшелер және демеуші мүшелер. Мүшелер әдетте зейнетақы қорлары, дилерлер арасындағы брокерлер немесе айтарлықтай ресурстарға ие басқа да ірі қаржы институттары болып табылады. Демеуші мүшелер мүшелермен бірдей құқықтар мен жауапкершіліктерге ие. Дегенмен, олар толыққанды мүшелердің қаржылық және техникалық ресурстарын мүшелік ете алмайтындықтан, CREST жүйесімен байланыс үшін өз демеуші мүшелеріне сенеді.

Тіркеушілер және CREST депозиттік сыйақы (CDI)

Ұлыбританиялық акциялар CREST мүшелері болып табылатын тіркеушілерде сақталады, демек, меншік құқығын беруге қатысады. Ирландиялық акциялар мен ETF бағалы қағаздары да CREST мүшелері арқылы тікелей есептесуден өтеді. Халықаралық акциялар үшін CREST олардың бір бөлігін Clearstream (неміс акциялары үшін) және CDS (канад акциялары үшін) сияқты жергілікті депозитарийде сақтайды. CREST содан кейін бағалы қағаздың әрбір иесіне CDI (сақталған депозитарлық құжат) береді, оны Ұлыбританиялық акциялар сияқты CREST жүйесінде аударуға болады. Бұл басқа елдерде шығарылған депозитарлық қағаздарға ұқсас. Дегенмен, CDI-ге шектеулер қойылады. Оларды CREST-ке салуға немесе одан алуға болмайды. Себебі CDI – бұл отандық (шығу елi) нарығында сақталатын негізгі бағалы қағаздың электрондық көрінісі. CDI қамтамасыз ететін кепілдік – "халықаралық бағалы қағаздар" болып табылады, оған акциялар, еврооблигациялар, ішкі облигациялар және депозитарлық қағаздар кіреді. Халықаралық бағалы қағаздар CSD (бағалы қағаздардың орталық депозитарийі) арқылы немесе оның ішінде сақталуға тиіс, оған Euroclear, DTC, SIS SegaIntersettle (швейцариялық клирингтік жүйе) және CREST халықаралық нұсқаулығында уақыт-уақыт белгіленетін басқа да ұлттық немесе халықаралық орталық бағалы қағаздар депозитарийлері жатады. CDI-ді пайдалану экономикалық құқықтарға әсер етпейді.

Бұл қалай жұмыс істейді?

АҚШ-ты мысалға алсақ, АҚШ-тағы электрондық есеп айырысу жүйесі DTC деп аталады және акционер АҚШ-та электрондық акцияларды ұстаса, олар өз бағалы қағаздарын DTC-де электрондық түрде сақтайды. Шындығында, олар бағалы қағаздарды сақтаушы арқылы ұстайды, сондықтан сақтаушының деректері компанияның тізілімінде көрсетіледі. Бұл "ішкі" нарықта акция ұстау деп аталады. Осылай ұсталатын бағалы қағаздар тек ішкі нарықта, яғни шығу елінің нарығында ғана сауда-саттыққа шығарылуы мүмкін. Егер акциялар бірнеше нарықта тіркелген болса (мысалы, АҚШ және Ұлыбританияда), акционер өз бағалы қағаздарын АҚШ-тың "ішкі" нарығынан тыс, CREST жүйесінде саудалағысы келсе, өз сақтаушысына (осы мысалда DTC) бағалы қағаздарын DTC-дегі CREST шотына аударуды тапсыра алады. Шешіктеулер бар, тек Ұлыбританияда бағасы бар бағалы қағаздар ғана CREST-тің DTC шотына аударылуы мүмкін. CREST – DTC мүшесі. Бағалы қағаздар акционердің DTC-дегі шотынан CREST шотына аударылғаннан кейін, CREST CDI-ді "жасайды" және CDI акционердің CREST-тегі шотында пайда болады, онда CDI енді Ұлыбритания нарығында сауда-саттыққа шығарылуы мүмкін. CREST-те сауда-саттыққа шығарылатын CDI әдетте Ұлыбритания акциясының ISIN кодымен бірдей болады. Акцияның заңды иесі DTC-нің номинанты болып қала береді.

Маркалық салық резервтік салығы

HMRC CDI-ны мөртаңбалық салық резервінің кепілдігі деп санайды. Бірақ, егер негізгі кепілдік қарыз капиталы болса және бұл қарыз капиталы қарыз капиталынан босату шарттарына сай келсе, онда ХҚҚ-ның (CDI) саудасы ЕДҚТ-дан босатылуға тиіс. Еврооблигацияларға қатысты басқа да мәліметтер Euroclear жариялаған бюллетеньде келтірілген.