Кіріспе

Ирандық банктік және қаржылық қызметтер корпорациясы. Bank Mellat (بانک ملت, Bank Milât, әдеби мағынасы – Халық банкі) – жеке иран банкі. Оның атауы "Ұлт банкі" дегенді білдіреді. Bank Mellat 1980 жылы 33,5 миллиард риалдық жарғылық капиталмен, Тегеран, Дариуш, Парс, Этебарат Таавони және Този, Иран және Араб, Бейн әл-мелали Иран, Омран, Биме Иран, Тежарат Хареджи Иран және Фархангиан банктерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Бұл банктар революцияға дейінгі жеке банктер еді. Банктің капиталы 13,1 триллион риалды құрады және ол Иран Ислам Республикасының ең ірі коммерциялық банктерінің бірі болып, әлемнің ең үздік 1000 банкінің қатарына енді. 2007 жылы Иран үкіметі банкті жекешелендіру процесін бастады, бұл банктік, медиа, көлік және тау-кен компанияларындағы мемлекеттік үлестің 80% сату саясатының бір бөлігі болды. Bank Mellat Лондон филиалы Bank Tejarat филиалымен біріктіріліп, Persia International Bank PLC құрылды.

Санкциялар және сот іс-әрекеттері

АҚШ-тың Қаржы министрлігі "Bank Mellat" және "Persia International" банктерін Иран банктерінің тізіміне енгізді, олар БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1803 қаулысын бұза отырып сауда жасауы мүмкін. 2013 жылғы 29 қаңтарда Люксембургтегі Еуропалық Бас сот, Bank Mellat-қа қатысты 2010 жылдан бері қолданылып келген Еуропалық Одақтың санкцияларын жойды, себебі банк Иранның ядролық және зымырандық бағдарламаларын қолдады деген айыптама негізсіз екенін және банктің негізгі құқықтары бұзылғанын мәлімдеді. "Bank Mellat" зиянды өтеу үшін сотқа шағымдануға ниетті. 2016 жылғы 18 ақпанда Еуропалық Одақтың Әділет соты Бас соттың шешімімен келісіп, санкцияларға келтірілген себептердің тым жалпылама екенін айтты. Осы мәселеге байланысты шара 2013 жылғы наурыз айында Ұлыбританияның Жоғарғы сотына жеткізілді, нәтижесінде сот алғаш рет жабық отырыс өткізді. 2013 жылғы маусым айында Жоғарғы сот Ұлыбритания үкіметінің банкке қатысты санкциялары заңсыз деп шешті, ал судьялардың бірі "Bank Mellat" банкін нысанаға алу "ақылға сыймайтын және пропорционалды емес" екенін мәлімдеді. Зиянды өтеу ісі 2019 жылғы маусым айына белгіленді, онда "Bank Mellat" 1,7 миллиард доллар көлемінде өтемақы талап етті. Сот отырысының бірінші күні тараптар құпия сомада келісімге келді. Кейіннен "The Times" газеті АҚШ санкцияларын оралымдау үшін үшінші ел арқылы "Bank Mellat" банкіне 1,25 миллиард фунт стерлинг пен үстеме төленгенін хабарлады. Алайда, британ үкіметі парламентте "келісім бойынша төленген сома 91 352 709,35 евроны" құрады, сонымен қатар заңдық шығындарға 1 миллион фунт стерлинг жұмсалды деп мәлімдеді.