Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1963–1979 жылдарғы Иран шахының реформалары
Ирандағы Ақ революция
1963–1979 reforms by the Shah of Iran
the White Revolution in Iran
Ақ революция (رستاخیز سفید) немесе Шах және халық революциясы (رستاخیز شاه و مردم) – 1963 жылғы 26 қаңтарда шах Мұхаммед Реза Пахлави бастаған, Иран империясындағы қарқынды жаңғыруға әкелген, 1979 жылға дейін жалғасқан реформалар сериясы. Бұл реформалар Иранның жұмысшы табына байлықты қайта бөлуге, келесі онжылдықтардағы экономикалық өсімге, қарқынды қалалануға және Иранның феодалдық салт-дәстүрлерін жоюға ықпал етті. Реформалар жоғары экономикалық өсу деңгейімен, инфрақұрылымға ірі инвестициялармен, ирандықтардың жан басына шаққандағы байлығының және сауаттылығының айтарлықтай артуымен сипатталды. Экономикалық өсім мен білім берудегі жетістіктер шахтың әскери қарулануына және Иранның Таяу Шығыстағы маңызды геосаяси күшке айналуына жағдай жасады. Ол жер реформасы, жер реформасын қаржыландыру үшін мемлекеттік зауыттардың бір бөлігін сату, кеңейтілген автомобиль, теміржол және әуе көлігі желісін салу, бірнеше тоған мен суару жобаларын іске қосу, безгек сияқты ауруларды жою, өнеркәсіптік өсімді ынталандыру және қолдау, әйелдерге сайлау құқығы беру, орман және жайылымдарды мемлекеттік меншікке алу, шалғай ауылдық аймақтар үшін сауаттылық және денсаулық сақтау корпустарын құру, сондай-ақ өнеркәсіп жұмысшылары үшін пайданы бөлу жүйелерін енгізу сияқты бірнеше элементтерден тұрды. 1960-1970 жылдары шах тәуелсіз сыртқы саясатты дамытуға тырысты және Кеңес Одағымен және Шығыс Еуропа елдерімен ынтымақтастық қарым-қатынастарды орнатты. Келесі онжылдықтарда ирандықтардың жан басына шаққандағы табысы күрт өсті, ал мұнайдан түскен кірістер өнеркәсіптік даму жобаларын мемлекеттік қаржыландырудың айтарлықтай өсуіне мүмкіндік берді. Ақ революция миллиондаған жұмысшы отбасыларына мемлекеттік жер гранттарын беруді және Иранның сауаттылық корпусын құруды бастады, ол елдегі сауаттылық деңгейін екі есеге арттырды. Шах барлық ирандықтардың білімді және өркендеулі өмір сүруін қалады. Бағдарламаның басым бөлігі Иранның шаруаларын дамытуға бағытталған, ал аристократтардың жер иелігінен түскен байлық жұмысшы табының ирандықтарына қайта бөлінді. Осылайша, Ирандағы Ақ революция – жоғарыдан реформалар енгізу және дәстүрлі билік құрылымын сақтауға жасалған жаңа әрекет болды. Шах жер реформасы арқылы, Ақ революцияның мәні арқылы, ауылдағы шаруалармен одақтасуға және олардың қаладағы аристократиямен байланысын үзуге үміттенді. Ақ революция Иранның экономикалық және технологиялық дамуына үлкен үлес қосты.
The White Revolution (رستاخیز سفید) or the Shah and People Revolution (رستاخیز شاه و مردم) was a far reaching series of reforms resulting in aggressive modernization in the Imperial State of Iran launched on 26 January 1963 by the Shah, Mohammad Reza Pahlavi, which lasted until 1979. The reforms resulted in a great redistribution of wealth to Iran's working class, explosive economic growth in subsequent decades, rapid urbanization, and deconstruction of Iran's feudalist customs. The reforms were characterized by high economic growth rates, major investments in infrastructure, substantial growth in per capita wealth and literacy of Iranians. The economic growth and education advancement arguably paved the way for the Shah's military arms build up and the establishment of Iran as a major geopolitical power in the Middle East. It consisted of several elements, including land reform, sale of some state owned factories to finance the land reform, construction of an expanded road, rail, and air network, a number of dam and irrigation projects, the eradication of diseases such as malaria, the encouragement and support of industrial growth, enfranchisement of women, nationalization of forests and pastures, formation of literacy and health corps for rural isolated areas, and institution of profit sharing schemes for workers in the industry. In the 1960s and 1970s, the Shah sought to develop a more independent foreign policy and established working relationships with the Soviet Union and Eastern European nations. In subsequent decades, per capita income for Iranians greatly increased, and oil revenue fueled an enormous increase in state funding for industrial development projects. The White Revolution launched government subsidized land grants to millions of working class families and the creation of Iran's Literacy corps who doubled the nation’s literacy rates. The Shah wanted all Iranian citizens to be able to live an educated and prosperous lifestyle. The bulk of the program was aimed at Iran's peasantry while redistributing the aristocrat landlord class wealth down to working class Iranians. Thus the White Revolution in Iran represented a new attempt to introduce reform from above and preserve traditional power patterns. Through land reform, the essence of the White Revolution, the Shah hoped to ally himself with the peasantry in the countryside, and hoped to sever their ties with the aristocracy in the city. The White Revolution contributed towards the economic and technological advancement of Iran.
Тез арада болатын салдарлар
Ақ революцияның ең маңызды және елеулі салдары, оның нәтижесінде болған реформалар – Рухолла Хомейнидің беделінің артуы болды. Үкіметтегі жемқорлықтың күшеюі және Ақ революция арқылы реформалардың енгізілуі Хомейниді шаһтың ашық саяси қарсыласына айналдырды. Ақ революция Хомейнидің ойлау жолын өзгертуге ықпал етті. Хомейни, дін қызметкерлерінің беделді өкілі ретінде, шаһқа ашық оппозициялап, оны құлатуға шақырғаннан кейін, реформаларға қарсы шыққан оппозиция арасында оған деген жағымды көзқарас қалыптасты, оны өздері жинала алатын тұлға деп қарады.
The most important and relevant consequence of the White Revolution and the reforms it brought, was the rising popularity of Ruhollah Khomeini. With the growing perception of government corruption, and the implementation of reforms through the White Revolution, Khomeini grew to be an outspoken political enemy of the Shah. The White Revolution was the catalyst for Khomeini's change in thought. Once Khomeini, as a respected member of the clergy, started to openly oppose the Shah and call for his overthrow, a favourable view of him emerged amongst the opposition to the reforms, seeing him as a figure they could rally for.
Ұзақ мерзімді салдарлары
Ақ революция Иранның экономикалық және технологиялық дамуына үлес қосса да, кейбір жер реформалары бағдарламаларының сәтсіздігі мен демократиялық реформалардың толыққанды жүзеге аспауы, сондай-ақ дінбасылар мен жер иелерінің Ақ революцияға деген күшті қарсылығы, нәтижесінде шахтың құлауына және 1979 жылғы Иран революциясына себеп болды.
Though the White Revolution contributed towards the economic and technological advancement of Iran, the failures of some of the land reform programs and the partial lack of democratic reforms, as well as severe antagonism towards the White Revolution from the clergy and landed elites, would ultimately contribute to the Shah's downfall and the Iranian Revolution in 1979.