1975 жылғы ЕЭҚ және Африка, Кариб бассейні мен Тынық мұхиты елдері арасындағы экономикалық келісімшарт

Кіріспе

1975 жылы Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхиты елдерімен ЕЭК-нің экономикалық келісімі.

Ломэ конвенциясы – Еуропалық экономикалық қауымдастық (ЕЭК) пен 71 Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхиты (АКТ) елі арасындағы сауда және көмек туралы келісім. Ол алғаш рет 1975 жылдың ақпанында Тогоның Ломэ қаласында қол қойылды.

Тарих

1976 жылғы сәуірде күшіне енген бірінші Ломэ конвенциясы (Ломэ I) сол кездегі Еуропалық экономикалық қауымдастық (ЕЭҚ) пен дамушы АКТБ елдері, әсіресе бұрынғы британдық, голландтық, бельгиялық және француз колониялары арасындағы ынтымақтастықтың жаңа аясын құруға бағытталған. Оның екі негізгі ерекшелігі болды: біріншіден, АКТБ елдерінің көптеген ауыл шаруашылығы және минералдық тауарларын ЕЭҚ-қа баж салығысыз әкелу қарастырылды. ЕО ауыл шаруашылығымен бәсекелес қант және сиыр еті сияқты тауарлар үшін квоталық жүйе негізінде артықшылықты қол жеткізуге келісім жасалды. Екіншіден, ЕЭҚ АКТБ елдеріне 3 миллиард еуролық есептік бірлік (ЕЕБ) көмек және инвестицияға бөлді. Конвенция үш рет қайта қаралып, жаңаланды. Ломэ II (1981 жылғы қаңтардан 1985 жылғы ақпанға дейін) көмек және инвестициялық шығындарды 5,5 миллиард ЕЕБ-ға дейін арттырды. Ломэ III 1985 жылғы наурызда (сауда ережелері) және 1986 жылғы мамырда (көмек) күшіне енді және 1990 жылы аяқталды; ол міндеттемелерді 8,5 миллиард ЕЕБ-ға дейін арттырды. Ломэ IV 1989 жылғы желтоқсанда қол қойылды. Оның сауда ережелері 1990 жылдан 1999 жылға дейінгі он жылды қамтиды. Бірінші бес жылға арналған көмек және инвестициялық міндеттемелер 12 миллиард ЕЕБ-ға жетті. Барлығы 70-ке жуық АКТБ елдері Ломэ IV-ке қатысушы, ал Ломэ I-ге 46 ел қол қойған. СТАБЕКС және СИСМИН схемалары сияқты тағы екі маңызды механизм болды, олар АКТБ мемлекеттеріне тиісінше маңызды ауыл шаруашылығы және минералдық экспорттың әлемдік бағаларындағы теріс өзгерістерге өтемақы төледі. 1992 жылдың соңында бірыңғай еуропалық нарықтың құрылуы АКТБ елдерінің ЕО нарықтарына артықшылықты қол жеткізуіне әсер етті. Кариб теңізіндегі көптеген шағын банан фермерлері дәстүрлі нарықтарға, әсіресе Ұлыбританияға артықшылықты қол жеткізуді сақтауды талап етті. Олар ЕО Орталық Америка плантацияларынан арзан бананмен толып, Кариб теңізі елдерінің экономикасына зиян келтіретінінен қорқынышты. 1993 жылы жүргізілген келіссөздер нәтижесінде ЕО Кариб теңізі өндірушілерінің артықшылықты қол жеткізуін Ломэ IV аяқталысқанға дейін сақтауға келісті, содан кейін оны ұзарту мүмкіндігі талқыланатын болады. 1995 жылы АҚШ үкіметі Дүниежүзілік сауда ұйымына Ломэ IV конвенциясы ДСҰ ережелерін бұзды ма екенін тергеуді сұрады. 1996 жылы ДСҰ-ның дауларды шешу органы арыз берушілердің пайдасына шешім шығарды, бұл АКТБ елдеріне көп жылдар бойы пайда әкелген өзара субсидияларды тоқтатты. Бірақ АҚШ қанағаттанбады және ЕО мен АКТБ арасындағы барлық артықшылықты сауда келісімдерін тоқтатуды талап етті. ДСҰ-ның дауларды шешу органы мәселені талқылау үшін тағы бір комиссия құрды және ЕО мен АКТБ арасындағы келісімдер ДСҰ ережелеріне сәйкес келмейтінін анықтады. Соңында, ЕУ АҚШ-пен ДСҰ арқылы келіссөздер жүргізіп, келісімге келді.

The first Lomé Convention (Lomé I), which came into force in April 1976, was designed to provide a new framework of cooperation between the then European Economic Community (EEC) and developing ACP countries, in particular former British, Dutch, Belgian and French colonies. It had two main aspects: It provided for most ACP agricultural and mineral exports to enter the EEC free of duty. Preferential access based on a quota system was agreed for products, such as sugar and beef, in competition with EEC agriculture. Secondly, the EEC committed European Unit of Account (EUA) 3 billion for aid and investment in the ACP countries. The convention was renegotiated and renewed three times. Lomé II (January 1981 to February 1985) increased aid and investment expenditure to EUA 5.5 billion. Lomé III came into force in March 1985 (trade provisions) and May 1986 (aid), and expired in 1990; it increased commitments to EUA 8.5 billion. Lomé IV was signed in December 1989. Its trade provisions cover the ten years, 1990 to 1999. Aid and investment commitments for the first five years amounted to EUA 12 billion. In all, some 70 ACP countries are party to Lomé IV, compared with 46 signatories of Lomé I.

Lomé development aid was dispersed primarily through the European Development Fund; investment assistance was mainly channelled through the European Investment Bank. Two other important mechanisms were the Stabex and Sysmin schemes, which provided compensatory finance to ACP states for adverse fluctuations in the world prices of, respectively, key agricultural and mineral exports. The emergence of the single European market at the end of 1992 affected ACP preferential access to EU markets. The Caribbean's many smallholder banana farmers argued for the continuation of their preferential access to traditional markets, notably the United Kingdom. They feared that otherwise the EU would be flooded with cheap bananas from the Central American plantations, with devastating effects on several Caribbean economies. Negotiations led in 1993 to the EU agreeing to maintain the Caribbean producers' preferential access until the end of Lomé IV, pending possible negotiation on an extension. In 1995, the United States government petitioned to the World Trade Organization to investigate whether the Lomé IV convention had violated WTO rules. Then later in 1996, the WTO Dispute Settlement Body ruled in favor of the plaintiffs, effectively ending the cross subsidies that had benefited ACP countries for many years. But the US remained unsatisfied and insisted that all preferential trade agreements between the EU and ACP should cease. The WTO Dispute Settlement Body established another panel to discuss the issue and concluded that agreements between the EU and ACP were indeed not compatible with WTO regulations. Finally, the EU negotiated with the US through WTO to reach an agreement.