Диса – орхидеялар тұқымдасының 182 түрінен тұратын гүл өсімдіктер туысы. Африка, Арабия, Мадагаскар және Реюньонда өседі. "Африкалық бейкөкшесі" де бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Диза – орхидеялар тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Оған шамамен 182 түр кіреді. Көптеген түрлері тропикалық және Оңтүстік Африкаға тән, ал қалғандары Арабия түбегінде, Мадагаскарда және Реюньон аралында өседі. Диза брактеата Батыс Австралияда жабайыланған, онда оны "Африкалық бейкүнә орхидеясы" деп атайды. Диза туысын 1767 жылы П.Ж. Бергиус ашқан. Ол швед аңызының кейіпкері Дисаның құрметіне аталған.
Genus of flowering plants belonging to the orchid family
Disa is a genus of flowering plants in the family Orchidaceae. It comprises about 182 species. Most of the species are indigenous to tropical and southern Africa, with a few more in the Arabian Peninsula, Madagascar, and Réunion. Disa bracteata is naturalised in Western Australia, where the local name is "African weed orchid." The genus Disa was named by P. J. Bergius in 1767. It was named after Disa, the heroine of a Swedish legend.
Сипаттама
Өсімдіктер қантты ауыстыру үшін қолданылатын мальтодекстриннің көзі болып табылатын, ет тәрізді түйіршікті тамырдан өседі. Кейбір түрлері 90 см биіктікке жетеді. Гүлдері жалғыз немесе шоғыр түрінде орналасқан. Гүл жапырақтары мен төменгі жапырақшасы кішкентай. Гүлдің құрамында негізінен тостағанша жапырақтары болады. Гүлдердің түсі өте ақшылдан алып қызылға дейін өзгереді.
The plants grow from a fleshy tuberous root which is a source of maltodextrins which are used as a sugar substitute. Some species attain a height of 90 cm. The flowers are solitary or arranged in racemes. The petals and the lip are small. The flowers consist essentially of the sepals. The flowers range in color from very light to dark red.
Филогения
Тұқымның алғашқы молекулалық филогенезиясы ядролық рибосомалық ITS1, 5.8S rDNA және ITS2 тізбектерін салыстыруды қамтыды және Гершелия мен Монаденияның парафилетикалық Дизаның ішінде орналасқанын көрсетті. Genera Orchidacearum 2-томында Диса және Шизодиум Diseae тайпасының Disinae субтайпасын құрайды. 2001 жылы бұл том жарияланғаннан кейін молекулалық филогенетикалық зерттеулер Шизодиумның Дизаның ішінде орналасқанын көрсетті. Шизодиум тек алты түрден тұрады, олардың барлығы Оңтүстік Африкаға тән. 2015 жылы жарық көрген орхидеялардың жіктелуінде Chase et alii Шизодиумды Disa синонимі ретінде қарастырды. Олар Disinae субтайпасын Pachites, Disa және Huttonaea түрлерінен тұратындығын анықтады. Disinae-дың бұл нұсқасы монофилетикалық емес, бірақ осы үш туыстың қарым-қатынасын анықтау үшін қосымша зерттеулер жүргізілгенге дейін субтайпаларды қажетсіз атаудан сақтау мақсатында жасалған. Бұл үлгі кейіннен тұқымды жазғы жауын-шашынға тәуелді түрлер мен жазғы жауын-шашынға тәуелді емес түрлерге бөлуге кеңейтілді. Екінші топқа жататындар Disa cornuta тұқымын оңай өнетін Disa тұқымдарының тізіміне қосты.
The first molecular phylogeny of the genus involved comparison of nuclear ribosomal ITS1, 5.8S rDNA, and ITS2 sequences, and showed that Herschelia and Monadenia were nested within a paraphyletic Disa. In Genera Orchidacearum volume 2, Disa and Schizodium compose the subtribe Disinae of the tribe Diseae. After that volume was published in 2001, molecular phylogenetic studies showed that Schizodium is nested within Disa. Schizodium comprises only six species, all endemic to South Africa. In a classification of orchids that was published in 2015, Chase et alii placed Schizodium in synonymy under Disa. They also defined the subtribe Disinae as consisting of Pachites, Disa and Huttonaea. This version of Disinae is probably not monophyletic, but was created as a holding classification, to avoid the unnecessary designation of subtribes before further studies can clarify the relationships of these three genera. This pattern was later extended to split the genus into summer rainfall species and non summer rainfall species. Those in the second group added Disa cornuta to the list of Disa seeds that germinate readily.
Бау-бақша шаруашылығы
Диса унифлора түрі әсемдік өсімдігі ретінде жақсы танымал. Бұл – "Үстел тауының мақтанышы" деп аталатын керемет қызыл орхидея. Disa aurata, Disa cardinalis, Disa crassicornis, Disa racemosa, Disa sagittalis және Disa tripetaloides сияқты басқа да көп өсірілетін түрлер бар. Кейбір түрлері тек Африка бақтарында ғана өседі. Бұрын өте сирек өсірілген Диса унифлора қазір кесілген гүл ретінде танымал болып келеді. Дегенмен, оларды өсіру қиын, себебі оларға арнайы минералды құрамы бар топырақ қажет. Сонымен қатар, артық ылғалға ұшыраса, олар тез шіріп кетуі мүмкін.
The species Disa uniflora is well known as an ornamental. It is a spectacular red orchid known as "The Pride of Table Mountain." Other commonly cultivated species include Disa aurata, Disa cardinalis, Disa crassicornis, Disa racemosa, Disa sagittalis, and Disa tripetaloides. Some of the species are grown only in African gardens. Once very rare in cultivation, Disa uniflora is gaining in popularity as a cut flower. However, they are difficult to grow, because of the needed mineral composition of the potting soil. Also, if exposed to excessive moisture, they can be easily killed by rot.
Гибридтер
Келесі түрлер 400-ден астам гибридтерді жасау үшін қолданылды: Disa cardinalis, Disa caulescens, Disa racemosa, Disa tripetaloides, Disa uniflora, Disa aurata және Disa venosa. Disa × brendae (D. caulescens × D. uniflora) (Оңтүстік Африка, Оңтүстік-Шығыс Кейп провинциясы) Disa × maculomarronina (D. hircicornis × D. versicolor) (Оңтүстік Африка) Disa × nuwebergensis (D. caulescens × D. tripetaloides) (Оңтүстік Африка, Кейп провинциясы). Disa × paludicola (D. chrysostachya × D. rhodantha) (Оңтүстік Африка, Квазулу-Натал).
The following species have been used to create more than 400 hybrids : Disa cardinalis, Disa caulescens, Disa racemosa, Disa tripetaloides, Disa uniflora, Disa aurata and Disa venosa. Disa × brendae (D. caulescens × D. uniflora) (South Africa, SW. Cape Prov.) Disa × maculomarronina (D. hircicornis × D. versicolor) (S. Africa)
Disa × nuwebergensis (D. caulescens × D. tripetaloides) (South Africa, Cape Prov.). Disa × paludicola (D. chrysostachya × D. rhodantha) (South Africa, KwaZulu Natal).