Кіріспе

Жарылыс кезінде қолданылатын күшті жарылғыш – күміс фулминаты (AgCNO) – фулминик қышқылының жоғары жарылғыш күміс тұзы. Күміс фулминаты – бастапқы жарылғыш зат, бірақ соққыға, жылуға, қысымға және электр тогына өте сезімтал болғандықтан қолданылуы шектеулі. Құрамы, тіпті шағын мөлшерде жиналғанда, күрт сезімталданады; құлаған қауырсынның тиюі, бір тамшы судың соққысы немесе кішкентай статикалық разрядтың өзі, оннан кішкентай және бірнеше миллиграммнан аспайтын күміс фулминатының жиынтығын жарылыспен детонациялауға жеткілікті. Құрамының өзінің салмағының әсерінен өздігінен жарылуға бейімділігіне байланысты, үлкен мөлшерде жинақтау мүмкін емес. Күміс фулминатын алғаш рет 1800 жылы Эдвард Чарльз Говард көптеген фулминаттарды дайындау мақсатындағы зерттеу жобасы аясында синтездеді. Ол сынап фулминатымен бірге коммерциялық қолдануға жеткілікті тұрақты жалғыз фулминат болып табылады. Күміс фулминатын қолданатын детонаторлар 1885 жылы пикрин қышқылын іске қосу үшін пайдаланылды, бірақ содан бері тек Италия теңіз күштері қолданып келеді. Тригональды полиморф циклдық гексамерлерден тұрады – (AgCNO)6.

Қасиеттері

Фулминаттар цианидтердей улы. Оны 20% амоний ацетаты ерітіндісінен қайтадан кристалдауға болады. Реакция көбінесе 80-90 °C температурада жүзеге асырылады; 30 °C температурада шөкпе түспеуі мүмкін. Бұл күміс фулминаты туралы. Қатты бетке лақтырылғанда, соққы жарылғыш заттың аз ғана мөлшерін жарылуға жеткілікті, нәтижесінде үндік жылдамдықтан асып түсетін жарылыстан шағын салют пайда болады. "Шнектер" (жарылғыш ойыншықтар) қиыршық тастың көп массасының қамтамасыз ететін серіктейтін әсерінен зақым келтірмейтіндей етіп жасалған (тіпті теріге қарсы жарылғанда да). Бұл зат Рождестволық крекерлерде де кездеседі, алғаш рет 1860 жылы Том Смит оны осы мақсатта қолданған. Химиялық зат екі қағаз жолақтың біріне жағылады, екіншісіне абразивті материал жағылады. Крекер тартылғанда, абразив күміс фулминатын жарылтады. Фулминатты 10-20% калий хлоратымен қосу, фулминатты жеке қолданғаннан арзан және жарылысқа бейім етеді.

Күміс фулминаты және "фулминацияланатын күміс"

Күміс фулминаты көбінесе күміс нитридімен, күміс азидімен немесе фулминацияланатын күміспен шатастырылады. "Фулминацияланатын күміс" әрқашан жарылғыш күміс қосылысын білдіргенімен, бұл анық емес термин. Ол күміс фулминатының синонимі болуы мүмкін, бірақ сонымен қатар нитрид немесе азид, Толен реагентінің ыдырау өнімдері, немесе фулминат анионын қамтымайтын алхимиялық қоспаны да білдіруі мүмкін.