Кіріспе

Бастилия қолбасшысы Бернар Рене Журдан, Лаунай маркизі (1740 жылдың 8-9 сәуірі – 1789 жылдың 14 шілдесі) – Бастилияның француз губернаторы. Ол бұрынғы губернатордың ұлы және 1789 жылдың 14 шілдесінде Париждегі түрме-бекініс шабуылға түскен кезде Бастилия гарнизонының командирі болды.

Ерте өмір

Маркиз Бернард Рене Жордан де Лаунай 1740 жылғы 8-9 сәуір түнінде Бастилияда дүниеге келді, оның әкесі Рене Жордан де Лаунай губернатор болған. Сегіз жасында ол патшаның мушкетерлеріне (mousquetaires du roi) құрметті лауазымға тағайындалды. Кейін ол француз гвардиясына (gardes françaises) қабылданды, бұл полк соғыс уақытынан басқада Парижде тұрақты түрде орналасқан. 1776 жылы де Лаунай М. де Джумильяктың орнын басып, Бастилия губернаторы болды. Ескі тәртіп заманында көптеген жоғары лауазымдарда болғандай, маркиз губернатор лауазымын бұрынғы губернаторынан инвестиция ретінде сатып алды. Осы лауазымда өткізген он үш жыл көбінесе оқиғасыз болды, бірақ 1778 жылғы 19 желтоқсанда король Людовик XVI-ның қызының (Мадам Рояль) дүниеге келуіне орай Бастилияның пушкасын салют ретінде атпау қатесін жасады деген хабар бар. 1785 жылдың тамызында патшалық алқа ісіне қатысты екі маңызды тұлға – кардинал Луи де Рохан мен Жанна де Ла Мотте Валуаны қамауға алу жауапкершілігі оған жүктелді. Де Лаунай екеуімен де дұрыс және мейірімді қарым-қатынас жасады, бірақ соңғысы өте қиын тұтқын болды. 1777 жылға дейін ол Нормандиядағы Бреттоньеердің феодалы болды. Сонымен қатар, ол Бастилияға жақын орналасқан Сент-Антуан көшесіндегі бірнеше үйлерге иелік етіп, оларды жалға берді.

1789 жылғы 14 шілдедегі рөлі

Де Лаунай басқарған Бастилияның тұрақты гарнизоны 82 мүгедек (әскердегі зейнеткер ардагерлерден) құралды, олар енді әскери қызметке жарамсыз деп есептелді. 14 шілдеге екі күн қалғанда, олар Салис Самад полкінен 32 швейцариялық гранадермен күшейтілді. Сол күні революционерлердің талаптарын қабылдаған Инвалидтер үйінің басқарушысы Сомбрейльден өзгеше, де Лаунай түрме бекінісін және жертөлелерде сақталған қару-жарақ пен оқ-дәріні тапсырудан бас тартты. Ол өзіне шабуыл жасалмаса, атуға уәде берді және Хотел-де-Вилльден келген екі өкілмен келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ келіссөздер созылды. Көпірдің тізбектерін сындырған шағын топтан кейін, шыдамсыз халықтың бір бөлігі бекіністің сыртқы ауласына кіре бастады. Қоршау салғандар мұны де Лаунайдың сатқындық әрекеті деп түсіндірді. Олар бостандықтар мен қамалдан атып, жақсы қорғалған қорғаушылардың арасында болды. Су көзі болмағандықтан және Бастилияда азық-түлік қоры шектеулі болғандықтан, де Лаунай бекіністің ішіндегілерге ешқандай зиян келтірмеу шартымен капитуляциялауға шешім қабылдады. Ол көпірдің тесігі арқылы жіберілген хатта, егер осы шарттар қабылданбаса, бүкіл бекіністі және айналасындағы аудандарды жарылқамын деп мәлімдеді. Де Лаунайдың шарттары қабылданбады, бірақ гарнизон мүшелері оқ-дәрі сақталған жертөлелерге кіруіне кедергі келтіргеннен кейін ол капитуляциялады. Шамамен сағат 17:00-де бекіністен атыс тоқтады және көпір кенеттен түсірілді. Бастилияның тұрақты гарнизонының үш офицері мен екі ардагері линчтен қаза тапты, ал екі швейцариялықтың тағдыры белгісіз болды. Алайда, қорғаушылардың көпшілігі шабуылға қосылған француз гвардиясымен халықтың арасынан шығарылып, ақырында босатылды. Ол тұтқындарға бұрынғы басшыларына қарағанда мейірімдірек қараған адам еді. 14 шілдеге дейін Бастилиядан басқа түрмеге ауыстырылған Маркиз де Сад, де Лаунайды "өз атасы қызметші болған, сондай-ақ маркиз атанған адам" деп сипаттады. Ол қоршау алдында көрсеткен өзімшілдігін айтты. Дефлюдің есебі, оның полкінің журналына көшіріліп, сақталған, де Лаунайға әділ болмауы мүмкін, өйткені ол Париж және оның айналасындағы Корольдік әскерлерінің жоғары шенді офицерлері тиімді қолдау көрсетпегенінен қиын жағдайға түсті. Алайда, 1789 жылғы тәртіпсіздіктерді басуға жасалған сәтсіз әрекеттерге жалпы жауапты болған Соғыс министрі маршал де Бролье 5 шілдеде былай деп жазды: "Бастилияға қатысты екі алаңдаушылық бар: коменданттың (де Лаунай) тұлғасы және гарнизонның құрамы".

Отбасы

Де Лауне екі әйелден үш қызы болған. Оның бауырларының кейбірі Ресейде қоныстанды (толық мәліметтер үшін Борис Делонай мен Вадим Делонайға қараңыз).

Танымал мәдениетте

Бұл өлтіру Чарльз Диккенстің "Екі қаланың әңгімесі" (II кітап, 21-тарау) және Хилари Мантелдің "Қауіпсіздік мекені" кітабында егжей-тегжейлі сипатталған.