Кіріспе

Екінші ең биік жеке тұрған түтін.

Күкірт диоксидінің шығарындыларын 85 пайызға төмендетумен қатар, түтіннің жойылуы кешеннің табиғи газ тұтынуын екі есеге азайтуы күтілуде. Дауыл басталғанда алты жұмысшы құрылыс платформасының үстінде болды, барлығы да аман қалды. Түтін 1972 жылы толыққанды жұмыс істеуге кірісті. 1987 жылы Екібастұз ЖЭО-2 түтіні салынып біткенге дейін ол әлемдегі ең биік түтін болды. 1972–1975 жылдар аралығында ол Канададағы ең биік жеке тұрған құрылыс еді. Супертүтін салынар алдында қалдық газдар жергілікті экологиялық зиянға себеп болды. Мыс кенішіндегі қорыту зауытында 1928–1929 және 1936 жылдары салынған екі 152 метрлік түтін сияқты әлемдегі ең биік түтіндер болған. Дегенмен, олар жеткіліксіз болып шықты, ал 20 ғасырдың басында ашық кокс алаңдары мен отын үшін ағаш кесу салдарынан туа біткен өсімдіктің толық жойылуына әкелді. Геологтарды ерекше қызықтыратын нәрсе – қазір ашыққа шыққан тас тіктептер, олар ондаған жылдар бойы қорыту алаңдарынан тараған ластанудан, содан кейін қышқыл жаңбырдан қара түске боялған, бір кездегі қызғылт сұр граниттің үш дюймға дейін сіңіп кірген. Супертүтін Садбери қаласынан күкірт газдарын және қорыту процесінің басқа да қосалқы өнімдерін тарату үшін салынған. Ол газдарды жоғары көтеріп, желдің бағытымен қаладан тысқары қашып кеткендей етіп жасады. Нәтижесінде, бұл газдар Инко зауытының айналасындағы Үлкен Садбери ауданындағы атмосферада анықталады. 1970 және 1980 жылдары күкірт диоксидінің тұманы қашықтан көрінетін бүкіл көкжиекке жайылған тұрақты, мөлдір емес, бұлт тәрізді құрылымды құрады. Кейде тұман қалаға құлап түсетін. Супертүтін құрылысынан кейін экологиялық жаңарту жобасы жүргізілді, ол қолданыстағы ландшафттарды және Рамси көлі сияқты таңдалған су объектілерін қалпына келтіруді қамтыды. Үлкен Садбери аймағында үш миллионнан астам жаңа ағаш отырғызылған, аймақты қайта жасылдандырудың амбициялық жоспары іске асырылды. 1992 жылы Инко мен қала Біріккен Ұлттар Ұйымынан қоршаған ортаны жаңарту бағдарламаларын іске асырғаны үшін марапат алды. 2014 жылдың 3 қарашасында Vale компаниясы 1 миллиард долларлық шығарындыларды 85 пайызға төмендету жобасы түтіннің қажеттілігін жойғандықтан, түтінді пайдалануды тоқтату туралы шешім қабылдауы мүмкін екенін хабарлады. Егер оны басқа мақсатта пайдалану мүмкін болмаса, Vale компаниясы супертүтінді бұзып, оның орнына әлдеқайда кішкентай түтін орнатады. 2017 жылы Vale компаниясы екі кішкентай, энергия тиімділігі жоғары түтін салынысымен Супертүтінді пайдаланудан шығару жоспарларын жариялады. 2020 жылдың 28 шілдесінде Vale компаниясы бұл жаңалықты жаңартып, Copper Cliff Complex-тегі түтіннің қызметтен шығарылғанын мәлімдеді. Жаңа түтін қосылыстары сынақтан өткізілгенде түтін шамамен екі ай бойы "жедел дайындық" режимінде қалады, бірақ кейін жылдар өте үйінді бұзылады.

Шығарындылар

Суперқұбыр қаланың жер бетіндегі ластану деңгейін төмендеткенмен, күкірт диоксиді мен азот диоксиді газдары әлдеқайда үлкен аумаққа таратылды. Көлдің қышқылдануының жалғыз көзі болмаса да, тіпті өнеркәсіптік дамыған Огайо алқабы да солтүстік Онтариоға дейінгі көлдердің экологиялық мәселесіне үлес қосыпты. 1980 жылдардың соңына дейін жиналған деректерді зерттеулер қышқыл жаңбырдың шамамен 7000 көлдің биологиясына әсер еткенін көрсетті. Vale компаниясының Inco компаниясын сатып алуына дейін, Inco компаниясы 1990 жылдардың басында ірі құрылыс жұмыстарын жүргізіп, қалдық газдарды Суперқұбырға құюдан бұрын күрт тазартты. Бұл жаңартулар 1994 жылы аяқталды және содан бері шығарындылар едәуір азайды. Орнату алдындағы бұлтқа қарағанда, қазіргі бұлт тез тарап, тіпті құбыр орналасқан жерде де көрінеді. Шығарындыларды азайту және жылу тиімділігін арттыру деңгейі табиғи тартымдылықтың газдарды құбырға тарту үшін жеткіліксіз болғандықтан, индуцияланған тартымдылық желдеткіштерін пайдалану және/немесе түтін газын табиғи газ жағыштарымен қайта қыздыру қажет болды. SO2 шығарындыларынан басқа, Inco-ның Суперқұбыры атмосфераға мырыш, никель және қорғасынның өте жоғары мөлшерін шығарды. 1998 жылы Inco Copper Cliff компаниясы 238 500 тонна никель-мыс қорытпасын өндіргенде 146,7 тонна қорғасын шығарды. Бұл АҚШ-тың EPA-ның 238 500 тонна қорғасын өндіретін қорғасын қорыту зауытына рұқсат етілгенге қарағанда 150 есе көп. Inco Суперқұбырынан қорғасынның шамадан тыс шығарылуының нәтижесінде Copper Cliff айманындағы топырақ сынақтарындағы қорғасын деңгейі кішкентай балаларға зиян келтіруге жеткілікті екені анықталды.