Кіріспе

Жергілікті жағдайға бейімделген түрдің әртүрлілігі

Жер тұқымдасы – үйретілген, жергілікті жағдайға бейімделген өсімдік. Көптеген егіс дақылдарының жер тұқымдастары мыңдаған жылдар бойы өсірілген болуы мүмкін, өйткені үйретілген өсімдік түрлерінің генетикалық әртүрлілігінің басым бөлігі жер тұқымдастары мен дәстүрлі түрде пайдаланылатын басқа да сорттарда жатыр, бірақ ол "динамикалық" болып қалады.

Биологиялық әртүрлілік және оны қорғау

Әлемдегі фермерлердің көп бөлігі жергілікті егіс түрлерін өсіреді. Алайда, өнеркәсіптік ауыл шаруашылығының кеңеюімен, жоғары өнімділік, тез өсу, аурулар мен құрғақшылыққа төзімділік және басқа да коммерциялық өндіріс талаптарына сай селекцияланған сорттар жергілікті егіс түрлерін ығыстырып, олардың көптеген түрлерін жойылу қаупіне ұшыратады. 1927 жылы ФАО-ның ізашары ұйымдастырған Халықаралық ауыл шаруашылығы конгресінде жергілікті егіс түрлерін сақтау қажеттілігі кеңінен талқыланды. Ұйым мүшелерінің елдер бойынша жергілікті егіс түрлерін сақтауды ұйымдастыру туралы ұсыныс, кең ауқымды сақтау шараларына әкелмеді. Фридтьоф Нансен институтының (Норвегия) және Фермерлер құқықтары жобасының қызметкері Реджин Андерсеннің айтуынша, "Ауыл шаруашылығының биологиялық әртүрлілігі кеміп барады. Бұл тенденция болашақ ұрпақтардың өздерін-өздерімен қамтамасыз ету қабілетін қауіпке ұшыратады. Бұл тенденцияны кері қайтару үшін бүкіл әлемде жаңа саясат жүзеге асырылуы керек. Ылғи да ең кедей фермерлер генетикалық әртүрліліктің сақтаушылары болып табылады". Берреттина ди Лунгавилла қабақ тұқымын сақтау үшін, жергілікті қауымдастықты жұмысқа тарту мақсатында, қатысушылық өсімдік селекциясы қолданылды. Аймақтың көптеген түрлері жойылып кеткенімен, кейбір мәдениеттерде жаңа жергілікті егіс түрлерін дамыту әдетте белгілі бір әлеуметтік топтардың мүшелерімен, мысалы әйелдермен немесе бақсылармен шектеледі. Қазіргі жергілікті егіс түрлерін сақтау, жаңа жергілікті егіс түрлерін дамыту сияқты, фермерлердің дақылдардың ерекше белгілерін анықтауын және осы белгілерді келесі буынға жеткізуін қажет етеді. Жергілікті егіс түрлері белгілі бір географиялық аймаққа ендемиялық болғаннан кейін жиі талқыланғанымен, жергілікті егіс түрлері әрқашан қысқа және ұзақ қашықтықтарға таратылып келген. Кейбір жергілікті егіс түрлері әртүрлі ортаға бейімделе алады, ал басқалары белгілі бір жағдайларда ғана жақсы өседі. Өзін-өзі тозаңданатын және вегетативті түрде көбейтілетін түрлер фенотиптердің жиілігін өзгерту арқылы бейімделеді. Будандасатын дақылдар қасақана және кездейсоқ будандастыру немесе мутация арқылы жаңа генотиптерді сіңіреді.

Жер үсті тұқымдарынан жасалған тұқымдар

Уақыт өте келе, бірегей ерекшелігі бойынша біркелкілігі үшін іріктелген жергілікті сорттардың өкілдері фермерлік сортқа немесе культиваторға айналуы мүмкін. Жергілікті сорттардың қасиеттері элиталық сорттарды жақсарту үшін құнды.

Сабақ

Атауы Түрі Шығуы Сипаттамасы Капарона бұршағы Phaseolus vulgaris Монзон, Италия "Капарона де Монзон" деген атпен де белгілі, өте өнімді өсімдіктерге және гилум айналында қоңыр өрнекпен, орташа жылтырлыққа және сопақ пішінге ие ақ бұршақтарға сипатталады. Капарона бұршағы көбінесе құрғақ бұршақ ретінде қолданылады, бірақ оны жас бұршақ ретінде де жеуге болады. Ганьсет бұршағы.

Окра

Атауы Түрі Шығуы Сипаттамасы Khandahar Pendi Abelmoschus esculentus Ауғанстан Жасыл, қызыл, қызғылт немесе ақ түсті, әртүрлі пішіндегі және өлшемдегі бұршақтары бар.

Жүніс

Атауы Түрлер шығу тегі Сипаттама Марути Cajanus cajan Chileno negro Capsicum baccatum Мауле Чили аймағы Санто-Доминго Пюэбло чили Санто-Доминго Пюэбло 1600 жылдары испан отарлаушыларына қарсы күрестің маңызды орталығы болған, сонымен қатар испан отарлау миссияларының штабы қызметін атқарған пуэблодан шыққан ерте пісіп жететін жергілікті сорт. Каланамак күріші Cappello da prete Candy roaster Бір дерек бойынша, оның пішіні мен мөлшері әртүрлі, 40-тан астам түрлі формасы бар. Candy roaster сорттарында әрқашан жұмсақ текстуралы, апельсин түсті еті болады, ал мөлшері (10 фунттан 250 фунтқа дейін), пішіні (дөңгелек, цилиндрлі, тамшы тәрізді және төртбұрышты) және түсі (көк, қоңыр, жасыл, көк, сұр және апельсин) әртүрлі болады. Лакота қабағы Cucurbita maxima Небраска Миссури аңғары бойында тұратын үндістер өсірген қабақтың жергілікті сортынан және Хаббард қабағы немесе оған ұқсас сорттың тұқымдық материалынан дамыған. Нантикок қабағы.

Томат

Атауы Түрлер Түпнұсқасы Сипаттамасы Acorazado, Acorazonado, Malinalco патшайымы, Reina de Malinalco Physalis ixocarpa Malinalco Атауы "жүрек пішіндес" деп аударылады, бұл оның морфологиясын көрсетеді, сонымен қатар "ұшты немесе торпеда тәрізді" деп сипатталған, бұл томатильо үшін ерекше жағдай. Томаттардың дәмі жемісті және тәтті.

Қарындар

Атауы Түрі Шығуы Сипаттамасы Даниялық жергілікті қаз Дания Қазіргі заманғы Даниялық жергілікті қаздың ішіназдану белгілері бар. Швециялық көк қаз Швеция Қазіргі кездегі осы атаумен аталған тұқым жергілікті тұқымнан шыққан.

Қаздар

"Ландрасе" деп аталатын көптеген стандартталған қаз тұқымдары, мысалы Твенте ландрасе қазы, шын мәнінде нағыз жергілікті тұқымдар емес, бірақ олардан шыққан болуы мүмкін. Атауы Түрі Тегі Сипаттамасы Даниялық жергілікті қаз Дания Жаңа Англиялық паломник қазы Жаңа Англия Бұл жергілікті тұқым Плимут колониясының "Мейфлауэр" паломниктерімен байланысты, және 1939 жылдан бері ресми тұқым ретінде стандартталған. Ол 17 ғасырдан бастау алатын Батыс Еуропалық қаздың ұрпақтарынан тараған деп саналады.

Қоян

Атауы Түрі Шығуы Сипаттамасы
Готланд қоян Готланд Бұл жергілікті тұқым қорғау шараларына жатады.
Меллерюд қоян Швеция Бұл жергілікті тұқым қорғау шараларына жатады.