Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам тұтынуы үшін өсіру
Growing for human consumption
Көкөніс шаруашылығы – адамдардың тамақтануы үшін көкөніс өсіру. Бұл практика, болжам бойынша, он мың жыл бұрын әлемнің әртүрлі аймақтарында басталған. Отбасылар өздеріне жеу үшін немесе жергілікті сауда үшін көкөніс өсірген. Бастапқыда қолмен жұмыс істелген, бірақ уақыт өте келе мал өсіріліп, жерді тырмамен жырту мүмкін болды. Соңғы жылдары көкөніс шаруашылығын механикаландыру толыққанды өзгертіп жіберді, барлық процестерді машинамен орындауға болады. Маман өндірушілер өз аймағында жақсы өсетін дақылдарды өсіреді. Аквапоника, көтерілген егістік және жылыжайларда өсіру сияқты жаңа әдістер қолданылады. Сату фермерлік базарларда, дәстүрлі базарларда немесе өзің таңдап алу арқылы жергілікті деңгейде жүзеге асырылуы мүмкін, ал фермерлер өнімдерін көтерме саудагерлерге, консервілендірушілерге немесе бөлшек саудагерлерге сатуға келісімшарт жасай алады.
Vegetable farming is the growing of vegetables for human consumption. The practice probably started in several parts of the world over ten thousand years ago, with families growing vegetables for their own consumption or to trade locally. At first manual labour was used but in time livestock were domesticated and the ground could be turned by the plough. More recently, mechanisation has revolutionised vegetable farming with nearly all processes being able to be performed by machine. Specialist producers grow the particular crops that do well in their locality. New methods—such as aquaponics, raised beds and cultivation under glass—are used. Marketing can be done locally in farmer's markets, traditional markets or pick your own operations, or farmers can contract their whole crops to wholesalers, canners or retailers.
Тарих
Бастапқыда көкөністерді аңшы-жинақшылар жабайы табиғаттан жинап, әлемнің бірнеше аймағында егістікке көшкен, шамамен б.з.б. 10,000-7,000 жылдар аралығында жаңа шаруашылық салты қалыптасқан кезде. Алғашында жергілікті өсімдіктер өсірілген, бірақ уақыт өте келе сауда арқылы алыс елдерден экзотикалық дақылдар әкелініп, отандық түрлерге қосылды. Қазіргі кезде көкөністердің көпшілігі климатқа қарай бүкіл әлемде өсіріледі. Дәстүр бойынша, көкөністер топырақта кішкентай қатарларға немесе учаскелерге отырғызылып, көбінесе шаруашылықта жеке тұтыну үшін, ал артығы жақын қалаларда сатылатын. Кейіннен ірі елді мекендердің шетіндегі шаруашылықтар көкөніс өндірісіне маманданса, қысқа қашықтық фермерге өнімді нарыққа таза күйінде жеткізуге мүмкіндік берді. Түпкі американдықтар (әсіресе, Хауденосони/Ирокездер) қолданған "үш қарындас" әдісінде қабақ, бұршақ және жүгері бірге өсіріліп, өсімдіктер бір-бірінің өсуіне көмектесетін. Ұзын қатарға отырғызу машиналарына егістіктерді өңдеуге және тиімділікті арттыруға мүмкіндік береді; алайда, көкөніс дақылдарының алуан түрлілігі әр түрлі өсімдіктердің өсуін оңтайландыру үшін түрлі әдістерді қолдануды қажет етеді. Сондықтан кейбір шаруашылықтар бір ғана көкөніс өсіреді, ал басқалары көптеген түрлерін өсіреді. Көкөністерді таза күйінде сату қажеттілігі көкөніс шаруашылығында еңбекке деген сұранысты жоғарылатады. Кейбір шаруашылықтар бұл қиындықты өздері жинау (U-Pick) жүйесін ұйымдастыру арқылы шешеді, онда тұтынушылар өнімді өздері жинайды. Пісіру технологияларының және тоңазытудың дамуы өнімді жақсы жағдайда нарыққа жеткізу мәселесін азайтты.
Originally, vegetables were collected from the wild by hunter gatherers and entered cultivation in several parts of the world, probably during the period 10,000 BC to 7,000 BC, when a new agricultural way of life developed. At first, plants which grew locally would have been cultivated, but as time went on, trade brought exotic crops from elsewhere to add to domestic types. Nowadays, most vegetables are grown all over the world as climate permits. Traditionally it was done in the soil in small rows or blocks, often primarily for consumption on the farm, with the excess sold in nearby towns. Later, farms on the edge of large communities could specialize in vegetable production, with the short distance allowing the farmer to get his produce to market while still fresh. The three sisters method used by Native Americans (specifically the Haudenosaunee/Iroquois) grew squash, beans and corn together so that the plants enhanced each other's growth. Planting in long rows allows machinery to cultivate the fields, increasing efficiency and output; however, the diversity of vegetable crops requires a number of techniques to be used to optimize the growth of each type of plant. Some farms, therefore, specialize in one vegetable; others grow a large variety. Due to the needs to market vegetables while fresh, vegetable gardening has high labor demands. Some farms avoid this by running u pick operations where the customers pick their own produce. The development of ripening technologies and refrigeration has reduced the problems with getting produce to market in good condition.
Өсірудің әртүрлі әдістері
Соңғы 100 жылда жаңа техника пайда болды – көтерілген егістіктерде бақша шаруашылығы, ол коммерциялық, энергия көп жұмсалатын тыңайтқыштарды қолданбастан шағын жер участаларынан алынатын өнімді арттырады. Қазіргі заманғы гидропоникалық шаруашылық топырақсыз, жылыжайларда өте жоғары өнім береді.
Over the past 100 years a new technique has emerged—raised bed gardening, which has increased yields from small plots of soil without the need for commercial, energy intensive fertilizers. Modern hydroponic farming produces very high yields in greenhouses without using any soil.
Маркетинг
Көкөніс шаруашылықтары үшін бірнеше экономикалық модельдер бар: салыстырмалы түрде шағын шаруашылық – базар бақшасы, ал ірі шаруашылық аз ғана көкөніс түрін көп мөлшерде өсіріп, оларды ірі нарықтарға немесе делдалдарға көтерме сатуы мүмкін, бұл үшін кең ауқымды өндіріс қажет. Шаруашылық жергілікті тұтынушыларға өнімді сату үшін өндіре алады, бұл үшін тарату жұмыстарын күшейту қажет. Шаруашылық түрлі-түрлі көкөністерді фермалық дүкендерде, жергілікті фермерлер базарында немесе өзіңіз теруге арналған шаруашылықта сата алады. Мұндай шаруашылықтар бидай мен жүгері сияқты, тез бұзылмайтын және жергілікті астық қоймасына көтерме сатылатын ауыл шаруашылығы тауарларынан ерекшеленеді. Ірі қалаларда көбінесе орталық өнім базары болады, ол көкөністерді тауар сияқты тасымалдап, көптеген супермаркеттер мен мейрамханаларға таратуды ұйымдастырады. Америкада көкөніс шаруашылықтары кейбір аймақтарда "жүк шаруашылықтары" деп аталады; "жүк" сөзінің көбінесе таныс мағынасы, "базарға арналған көкөністер" деген тарихи мағынасын жауып тастайды. Мұндай шаруашылықтар көкөністер жақсы өсетін қара топыраққа байланысты кейде "саз шаруашылықтары" деп те аталады.
Several economic models exist for vegetable farms: A relatively small operation is a market garden while a larger farm may grow large quantities of few vegetables and sell them in bulk to major markets or middlemen, which requires large growing operations. A farm may produce for local customers, which requires a larger distribution effort. A farm may produce a variety of vegetables for sale through an on Farm Stalls, a local farmer's markets, or a u pick operation. Such operations differ from commodity farm products like wheat and maize which are less perishable and are sold in bulk to the a local granary. Large cities often have a central produce market which handles vegetables in a commodity like manner, and manages distribution to most supermarkets and restaurants. In America, vegetable farms are in some regions known as truck farms; "truck" is a noun for which its more common meaning overshadows its historically separate use as a term for "vegetables grown for market". Such farms are sometimes called muck farms, after the dark black soil in which vegetables grow well.