Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қалдықтар (/UK/'/d//ɛ//b//r//iː//, /'/d//eɪ//b//r//iː/, /US//d//ə/'/b//r//iː/) – қирағандар, бұзғандар, үйінділер, қоқыстар және тасталған қоқыс/қалдықтар/қоқыс, жойылған немесе тасталған нәрсенің шашыраңқы қалдықтары, немесе геологиядағыдай, еріген мұздықтан қалған ірі тас сынықтары сияқты. Контекстке қарай, қалдықтар әртүрлі нәрселерді білдіре алады. Француз тілінен алынған бұл сөздің ағылшын тіліндегі алғашқы қолданылуы 1701 жылы Принц Руперттің армиясы Оливер Кромвель армиясымен болған шайқастан кейін Англияға шегінген кездегі сипаттамасында кездеседі.
Scattered remains of something destroyed or discarded
Debris (/UK/'/d//ɛ//b//r//iː//, /'/d//eɪ//b//r//iː/, /US//d//ə/'/b//r//iː/) is rubble, wreckage, ruins, litter and discarded garbage/refuse/trash, scattered remains of something destroyed, or, as in geology, large rock fragments left by a melting glacier, etc. Depending on context, debris can refer to a number of different things. The first apparent use of the French word in English is in a 1701 description of the army of Prince Rupert upon its retreat from a battle with the army of Oliver Cromwell, in England.
Апат
Апат жағдайында торнадолар үйлердің үлкен бөліктерін және жалпы жаппай қирауды қалдырады. Бұл қиратылған заттар торнадо айналып тұрғанда оның ішінде және сыртында ұшып жүреді. Торнадоның желдері көтерілген қиратылған заттарды жел айналысында ұстап алып, оларды өзінің құйыны ішінде айналдырады. Торнадоның жел радиусы, оның түтікшесінен кеңірек болады. Цунамилер мен дауылдар да көп мөлшерде қиратылған заттар әкеледі, мысалы 2005 жылғы "Катрина" және 2012 жылғы "Сэнди" дауылдары. Жер сілкінісі қалаларды қиратып, үйіндіге айналдырады.
In disaster scenarios, tornadoes leave behind large pieces of houses and mass destruction overall. This debris also flies around the tornado itself when it is in progress. The tornado's winds capture debris it kicks up in its wind orbit, and spins it inside its vortex. The tornado's wind radius is larger than the funnel itself. Tsunamis and hurricanes also bring large amounts of debris, such as Hurricane Katrina in 2005 and Hurricane Sandy in 2012. Earthquakes rock cities to rubble debris.
Геологиялық
Геологияда қиыршық тастар әдетте геологиялық процестердің нәтижесінде пайда болатын қалдықтарды білдіреді, оның ішінде көшкін, жанартау жарылыстары, қар көшкіні, лай ағындары немесе мұздық көлдердің су тасқыны (Jökulhlaups), сондай-ақ морена, лахарлар және лава құйылулары. Геологиялық қиыршық тастар кейде "қиыршық ағыны" деп аталатын ағыста жылжып жатады. Олар төбелердің етегінде жиналғанда, "талус" немесе "жартас құлауы" деп аталады. Кен өндірісінде "аттл" деп аталатын қиыршық тастар көбінесе аз немесе мүлдем кен заттарын қамтымайтын тау жынысының сынықтарынан тұрады.
In geology, debris usually applies to the remains of geological activity including landslides, volcanic explosions, avalanches, mudflows or Glacial lake outburst floods (Jökulhlaups) and moraine, lahars, and lava eruptions. Geological debris sometimes moves in a stream called a debris flow. When it accumulates at the base of hillsides, it can be called "talus" or "scree". In mining, debris called attle usually consists of rock fragments which contain little or no ore.
Теңізші
Теңіз қоқысы – суда қалқып жүзетін қоқыс, мысалы, бөтелкелер, банкалар, пенопласт, круиздік кемелердің қалдықтары, жағалаудағы мұнай және газды барлау мен өндіру нысандарының ластануы, сондай-ақ кәсіби және ойын-сауық қайықтарынан қалған балық аулау құралдары. Теңіз қоқысы қоқыс немесе су бетіндегі қалдықтар деп те аталады. Теңіз қоқысына кіретін заттарға қолданылған автомобиль дөңгелектері, жуғыш заттардың бөтелкелері, медициналық қалдықтар, тасталған балық аулау жіптері мен торлары, сусын банкалары және су астындағы қалдықтар жатады. Бұл тек көрінісі нашар ғана емес, сонымен қатар теңіз жануарларына, қайықтарға, жүзушілерге, суға түсушілерге және басқаларға да қауіп төндіруі мүмкін. Мысалы, жыл сайын миллиондаған теңіз құстары, теңіз тасбақалары, балықтар және теңіз сүтқоректілері теңіз қоқысына ілініп қалады немесе олар тамақ деп қате алған пластикті жұтып қояды. Жыл сайын 30 мыңға жуық теңіз түлкісі тасталған балық аулау торларына түсіп, суға батып немесе тұншығып өледі. Киттер пластикалық қаптарды шаяншық деп, ал құстар пластикалық кесектерді балық жұмыртқалары деп қате түсінеді. Кейде жануарлар табиғи азықпен қоректенген кезде пластикті кездейсоқ жеп қояды. Теңіз қоқысының ең көп шоғырланған жері – Ұлы Тынық мұхиты қоқыс алқабы. Теңіз қоқысының көп бөлігі құрлықтағы көздерден пайда болады. Әлемдегі түрлі халықаралық ұйымдар теңіз қоқысының деңгейін төмендету үшін жұмыс істеп жатыр.
Marine debris applies to floating garbage such as bottles, cans, styrofoam, cruise ship waste, offshore oil and gas exploration and production facilities pollution, and fishing paraphernalia from professional and recreational boaters. Marine debris is also called litter or flotsam and jetsam. Objects that can constitute marine debris include used automobile tires, detergent bottles, medical wastes, discarded fishing line and nets, soda cans, and bilge waste solids. In addition to being unsightly, it can pose a serious threat to marine life, boats, swimmers, divers, and others. For example, each year millions of seabirds, sea turtles, fish, and marine mammals become entangled in marine debris, or ingest plastics which they have mistaken for food. As many as 30,000 northern fur seals per year get caught in abandoned fishing nets and either drown or suffocate. Whales mistake plastic bags for squid, and birds may mistake plastic pellets for fish eggs. At other times, animals accidentally eat the plastic while feeding on natural food. The largest concentration of marine debris is the Great Pacific Garbage Patch. Marine debris most commonly originates from land based sources. Various international agencies are currently working to reduce marine debris levels around the world.
Метеорологиялық
Метеорологияда қалдықтар деп, көбінесе дауылдар салдарынан қираған адам тұрған жерлер мен табиғи өсімдіктердің қалдықтары түсініледі. Бұл қалдықтар дауылдық қалдықтар деп те аталады. Дауылдық қалдықтардың құрамына әдетте төбе жабын материалы, сынған ағаш бұтақтары, құлаған белгілер, құлаған электр сымдары мен тіректері, желмен соққан қоқыстар кіреді. Дауылдан кейін қалдықтар дереу үлкен проблемаға айналуы мүмкін, себебі олар шұғыл көмек қажет болған адамдар мен қауымдарға жол тосуы мүмкін. Бұл материал көбінесе тым көп мөлшерде жиналады, сондықтан оны жою қоғам үшін маңызды мәселеге айналады. Сонымен қатар, дауылдық қалдықтар өзінің табиғаты бойынша қауіпті, мысалы, құлаған электр сымдары жыл сайын дауылдарға байланысты адам өліміне себеп болады.
In meteorology, debris usually applies to the remains of human habitation and natural flora after storm related destruction. This debris is also commonly referred to as storm debris. Storm debris commonly consists of roofing material, downed tree limbs, downed signs, downed power lines and poles, and wind blown garbage. Storm debris can become a serious problem immediately after a storm, in that it often blocks access to individuals and communities that may require emergency services. This material frequently exists in such large quantities that disposing of it becomes a serious issue for a community. In addition, storm debris is often hazardous by its very nature, since, for example, downed power lines annually account for storm related deaths.
Ғарыш
Ғарыш қалдықтары әдетте Жерге құлаған немесе Жерді айналып жүрген ғарыш аппараттарының қалдықтарын білдіреді. Ғарыш қалдықтары сондай-ақ тас пен мұздың кесектері сияқты табиғи компоненттерден де тұруы мүмкін. Әртүрлі ғарыш бағдарламаларының ұшырулары, жарылыстары, жөндеу жұмыстары және тастаулары Жердің төменгі және алыс орбиталарында із қалдырғандықтан ғарыш қалдықтарының мәселесі күшейді. Бұл орбитадағы бөлшектердің саны спутниктерді және экипажды тасымалдайтын ғарыш кемелерін ұшыру үшін қауіпті деңгейге жетті. Әртүрлі мемлекеттік органдар мен халықаралық ұйымдар ғарыш қалдықтарын қадағалауға және осы мәселені шешудің мүмкін жолдарын зерттеуге кірісті. Гайкалар мен бұрандалар сияқты кішкентай заттардан бастап, толыққанды спутниктер мен ғарыш аппараттарына дейін, осы заттардың көпшілігі Жерге құлауы мүмкін, ал кейбіреулері ғасырлар бойы орбитада қалуы мүмкін. Осы ғарыш қиқымдарының жылдамдығы сағатына 27 000 шақырымнан асып кеткен жағдайлар тіркелді. Жерге құлаған ғарыш қалдықтары метеор сияқты отты із қалдырады. Қалдық дискісі – жұлдыздың айналасында орбитадағы шаң мен қалдықтардан тұратын жұлдызаралық дискі.
Space debris usually refers to the remains of spacecraft that have either fallen to Earth or are still orbiting Earth. Space debris may also consist of natural components such as chunks of rock and ice. The problem of space debris has grown as various space programs have left legacies of launches, explosions, repairs, and discards in both low Earth orbit and more remote orbits. These orbiting fragments have reached a great enough proportion to constitute a hazard to future space launches of both satellite and crewed vehicles. Various government agencies and international organizations are beginning to track space debris and also research possible solutions to the problem. While many of these items, ranging in size from nuts and bolts to entire satellites and spacecraft, may fall to Earth, other items located in more remote orbits may stay aloft for centuries. The velocity of some of these pieces of space junk have been clocked in excess of 17,000 miles per hour (27,000 km/h). A piece of space debris falling to Earth leaves a fiery trail, just like a meteor. A debris disk is a circumstellar disk of dust and debris in orbit around a star.
Хирургиялық
Медицинада қалдықтар әдетте хирургиялық құралдарға жиналған немесе ілініп қалған биологиялық материалды білдіреді және хирургиялық қалдықтар деп аталады. Егер хирургиялық қалдықтар алынып тасталмаса және зақымдалған хирургиялық құралдар мен жабдық дұрыс дезинфекцияланбаса, бұл өзара инфекцияларға немесе ауруханалық инфекцияларға (нозокомиялық инфекцияларға) алып келуі мүмкін.
In medicine, debris usually refers to biological matter that has accumulated or lodged in surgical instruments and is referred to as surgical debris. The presence of surgical debris can result in cross infections or nosocomial infections if not removed and the affected surgical instruments or equipment properly disinfected.
Ас үй
Оңтүстік Луизиананың креол және каджун мәдениеттерінде "дей бри" деп айтылатын қалдықтар – бауыр, жүрек, бүйрек, қарын, көкбауыр, ми, өкпе және ұйқы безі сияқты ұсақталған ішкі органдарды білдіреді.
In South Louisiana's Creole and Cajun cultures, debris (pronounced "DAY bree") refers to chopped organs such as liver, heart, kidneys, tripe, spleen, brain, lungs and pancreas.