Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі грек трагедиясы, Эврипидтің шығармасы
Ancient Greek tragedy by Euripides
«Бакхаи» ( /b//æ//k//iː/; , Bakkhai; сондай-ақ «Бакханттар» /b//æ//k//ə//n//t//s//, //b//ə/'/k//æ//n//t//s//, // /'/k//ɑː//n//t//s/) – ежелгі грек трагедиясы, афиналық драматург Эврипидтің Македониядағы соңғы жылдарында, Архелай I сарайында жазылған. Оның премьерасы Эврипидтің өлімінен кейін б.з.б. 405 жылы Дионис театрында «Аулистегі Ифигения» және «Коринфтегі Алкмаон» шығармаларын қамтитын тетралогияның бөлігі ретінде өтті, және бұл пьесаны Эврипидтің ұлы немесе туысы қойған деп есептеледі. Ол Дионисия фестивалінде бірінші жүлдеге ие болды. Трагедия грек мифіндегі Фива патшасы Пентхей мен оның анасы Агаве және Дионис құдайының оларға салған жазасына негізделген (Дионис – Пентхейдің туысы). Құдай Дионис пьесаның басында пайда болып, өзінің Зевстің ұлы емес деген қаңқуға кек алу үшін Фиваға келгенін жариялайды, бұл қаңқуды оның әпкелері қайта-қайта айтқан. Оған жауап ретінде ол қалаға Дионис дінінің рәсімдерін енгізуді және патша Пентхейге, сондай-ақ Фиваға өзінің құдай болып туғанын көрсетуді ниеттендіреді. Пьесаның соңында Пентхей Фива әйелдерімен жыртылып, ал оның анасы Агаве оның басын терспен әкесі Кадмусқа әкеледі. «Бакхаи» Эврипидтің ең ұлы трагедияларының ғана емес, сонымен қатар ежелгі және заманауи әдебиеттегі ең ұлы трагедиялардың бірі саналады. «Бакхаидың» ерекшелігі – хор сюжетке толық интеграцияланған, ал құдай алыстағы бейне емес, пьесадағы маңызды кейіпкер, тіпті, басты кейіпкер.
The Bacchae ('/b//æ//k//iː/; , Bakkhai; also known as The Bacchantes '/b//æ//k//ə//n//t//s//, //b//ə/'/k//æ//n//t//s//, // /'/k//ɑː//n//t//s/) is an ancient Greek tragedy, written by the Athenian playwright Euripides during his final years in Macedonia, at the court of Archelaus I of Macedon. It premiered posthumously at the Theatre of Dionysus in 405 BC as part of a tetralogy that also included Iphigeneia at Aulis and Alcmaeon in Corinth, and which Euripides' son or nephew is assumed to have directed. It won first prize in the City Dionysia festival competition. The tragedy is based on the Greek myth of King Pentheus of Thebes and his mother Agave, and their punishment by the god Dionysus (who is Pentheus's cousin). The god Dionysus appears at the beginning of the play and proclaims that he has arrived in Thebes to avenge the slander, which has been repeated by his aunts, that he is not the son of Zeus. In response, he intends to introduce Dionysian rites into the city, and he intends to demonstrate to the king, Pentheus, and to Thebes that he was indeed born a god. At the end of the play, Pentheus is torn apart by the women of Thebes and his mother Agave bears his head on a thyrsus to her father Cadmus. The Bacchae is considered to be not only one of Euripides's greatest tragedies, but also one of the greatest ever written, modern or ancient. The Bacchae is distinctive in that the chorus is integrated into the plot and the god is not a distant presence but a character in the play, indeed, the protagonist.
Түрлі түсіндірмелер
Бақайлар пьесасының тұтас мағынасы не екені, тіпті оқиғаның "әдептілік" қағидасы бар-жоғы туралы сан алуан түсіндірмелер айтылды. Ақындық хордың керемет әсемдігі мен құйыны, автордың Дионис ізбасарларының қызығушылығын жақсы білгенін көрсетеді. Пентеуге салған жазаның қорқыныштылығы, оның дінге қатысты алаңдаушылықты да түсінгенін аңғартады. Бір кезде бұл пьеса Еврипидтің діни сенімінен туған туынды деп есептелді, яғни грек құдайлары мен олардың жақтастарын сынағаннан кейін, автор өзінің әжуалық көзқарасынан бас тартып, Диониске құрмет көрсетіп, сенбегендерге қатысты қатты ескерту беретін пьеса жазды.
The Bacchae has been the subject of widely varying interpretations regarding what the play as a whole means, or even indeed whether there is a “moral” to the story. The extraordinary beauty and passion of the poetic choral descriptions indicate that the author certainly knew what attracted those who followed Dionysus. The vivid gruesomeness of the punishment of Pentheus suggests that he could also understand those who were troubled by religion. At one time the interpretation that prevailed was that the play was an expression of Euripides’ religious devotion, as though after a life of being critical of the Greek gods and their followers, the author finally repented of his cynicism, and wrote a play that honors Dionysus and that carries a dire warning to nonbelievers.
Өмірбаян
Еврипидтің аңызында Дионис – жас құдай, оның өлімге ұшыраған отбасы, Кадмустың патшалық үйі, оған құдай ретінде құрмет көрсетуден бас тартқанына ашуланған. Оның анасы Семеле Зевстің сүйіктісі болған; жүкті кезінде қызғаныш Гера оны Зевске өз шынайы бейнесінде келуін сұрап алдады. Ол тек адам болғандықтан, Зевстің алдында оның нөсерінен қаза тапты. Содан кейін Зевс Семеленің құрсағындағы Дионисті оның жамбасындағы ойысқа тігіп құтқарды. Семеле қайтыс болған кезде, оның қарындастары бұл Зевстің қалауы деді және оны жалған айыптады, сондай-ақ олардың әкесі Кадмды да Семеле Зевстен жүкті болғанын айтып, өлімге ұшыраған адаммен болған қарым-қатынасын жасыруға тырысқан деп айыптады. Семеленің көптеген туыстары Дионистің Зевстің ұлы екеніне сенгісі келмеді, ал жас құдайды үйінен жиренішпен қарсы алды. Ол Азия және басқа да шет елдерді аралап, әйелдерден құралған табынушылар – мендаларды жинады. Пьесаның басында Дионис Кадмустың үйінен кек алу үшін жат жұрттық болып көрініп Тебаға оралады. Ол сонымен қатар Тебаның әйелдерін, оның тәтелерін де, құштарлыққа толы ырысқа түсірді, оларды Циферон тауында билеп, аң аулауға жіберді, бұл Тебаның жас патшасы Пентхейге, сонымен қатар Дионистің туысына қорқыныш келтірді. Жағдайды одан да қиындататыны, Пентхей Тебаның барлық жерінде Диониске табынуға тыйым салды.
The Dionysus in Euripides' tale is a young god, angry that his mortal family, the royal house of Cadmus, has denied him a place of honor as a deity. His mortal mother, Semele, was a mistress of Zeus; and while pregnant, was tricked by a jealous Hera to request Zeus to come to her in his true form. Being only a mortal, she was struck down by Zeus' thunderbolts while in his presence and was killed. Zeus then saved Dionysus, who was in Semele's womb, by sewing him into a cavity in his thigh. When Semele died, her sisters said it was Zeus' will and accused her of lying; they also accused their father, Cadmus, of claiming Semele was pregnant by Zeus to cover up an affair with a mortal man. Most of Semele's family refused to believe Dionysus was the son of Zeus, and the young god was spurned by his household. He traveled throughout Asia and other foreign lands, gathering a cult of female worshipers, the Maenads. At the start of the play, Dionysus returns to Thebes, disguised as a stranger, to take revenge on the house of Cadmus. He has also driven the women of Thebes, including his aunts, into an ecstatic frenzy, sending them dancing and hunting on Mount Cithaeron, much to the horror of the young Pentheus, king of Thebes who also is Dionysus' cousin. Complicating matters, Pentheus has declared a ban on the worship of Dionysus throughout Thebes.
Сюжет
Пьеса Дионис өзінің тууы мен қалаға келу себептерін айтып берген кезде Тебадағы сарайдың алдында басталады. Дионис өзінің Семеле деген өлімді әйел мен Зевс деген құдайдың баласы екенін айтады. Ол Фивадағы кейбір адамдардың бұл әңгімені сенбейтінін айтады. Шын мәнінде, Семеле әпкелері – Аутоноэ, Агава және Ино – бұл Семеледің қандай да бір өлімдіктен жүкті болғанын жасыру үшін жасалған өтірік деп мәлімдейді. Дионис қаладағы әйелдерді, оның ішінде үш әпкесін де, ақылдан адастырып, оларды өзінің салт-дәстүрлерін тойлау үшін тауларға алып кеткенін айтады. Ол өзін осы уақытқа дейін өлімдік ретінде жамылған, бірақ ол бүкіл Фивада құдай ретінде, Зевстің ұлы ретінде пайда болып, өзінің мәңгілік табынушыларын құру арқылы анасын ақтап алуды жоспарлап отыр. Көп ұзамай күзетшілер Диониспен бірге қайтып келеді. Пентхей Дионис діни рәсімдеріне күмәнданып, қызыға отырып, оған сұрақтар қояды. Дионис жауаптары құпия. Ашулы Пентхей Диониссті алып кетіп, сарайдағы ашулы бұқаға шынжырлап қояды, бірақ құдай өз күшін көрсетеді. Ол қақпаны бұзып, жер сілкінісі мен өртпен сарайды талқандайды. Дионис пен Пентеус тағы да дау-жанжалға ұшырады, өйткені малшы Ситарон тауының басына келіп, мал жайып жүрген жерінен келеді. Ол таудың үстінде өзін ерекше ұстаған әйелдерді тапқанын айтады: орманды аралап, жануарларды емізу, шаштарына жылан тігу және керемет істер жасау. Малшылар мен бақташылар Пентхестің анасы – бір мейрамшыны тұтқындауды жоспарлады. Бірақ олар жасырынған жерінен шығып, қызды ұстап алған кезде, бакаилер ашуланып, ер адамдардың соңынан қуып кетті. Ерлер құтылды, бірақ олардың малдары соншалықты бақытты болмады, өйткені әйелдер жануарларға құлап, оларды жалаңаш қолдарымен бөлшектеді. Әйелдер таудың төменгі жағындағы екі ауылды тонап, қола, темір, тіпті сәбилерді ұрлап кетті. Ауыл тұрғындары қарсы күресуге тырысқанда, әйелдер оларды тек қана олардың салтанатты жеміс таяқтарын қолдана отырып, қуып жіберді. Олар таудың басына қайта оралды. Дионис әлі де жамылғысын киіп, Пентхеске әйелдерді қарулы күштермен жеңіп, қырғынға ұшырату жоспарын тоқтатуға көндіреді. Ол, бірінші кезекте, оларды тыңдау жақсы деп айтады, ал әйел Менада ретінде жасырынған кезде, оларды байқамау үшін. Пентийді осылай киіп, оған тирс пен қарақшы терісін беріп, Дионис оны үйден шығарады. Осы сәтте Пентеус құдайдың құдіретіне қатты таңғалады, ол аспанда екі күнді көріп отыр деп ойлайды және қазір оның өз қолымен тауларды жыртып тастауға күші жетеді деп сенеді. Ол Дионис пен оның адам кейпіне айналған кезде, оның басынан шығып жатқан мүйіздерді көре бастады. Олар Ситаэронға шығады. Бір хабаршы келіп, топ Цитарон тауына жеткеннен кейін Пентхей жақсырақ көру үшін мәңгі жасыл ағашта шыққысы келгенін және бейтаныс биік ағашқа иіліп, патшаны ең биік бұтақтарына отырғызу үшін құдайлық күш қолданғанын айтады. Сонда Дионис өзінің ізбасарларын шақырып алып, ағашқа ілінген адамды көрсетті. Бұл Маенадтарды ашуға салған. Анасы Агаваның басшылығымен олар Пентхесті ағаштан құлатып, оның аяқ-қолдарын, басын жұлып, денесін қиратып тастады. Хабаршы бұл хабарды жеткізгеннен кейін, Агава ұлының қанды басын көтеріп келеді. Оның ақылсыз күйінде ол тау арыстанының басы деп санайды. Ол оны әкесі Кадмусқа мақтанышпен көрсетеді және ол оның трофейінен қуаныш таппаған кезде, оны қорқынышқа бөлейді. Агава Пентхеске өзінің ерлігін тамашалап, оның басын есіктің үстіне іліп, бүкіл Фиваға көрсете алуы үшін шақырады. Бірақ енді оның ақымақтығы басылады, ал Кадмус оны өз ұлын жойғанын мойындауға мәжбүр етеді. Пьеса аяқталғанда Пентхестің өлігі мүмкіндігінше жақсы жиналады, ал патша отбасы күйретіліп, жойылады. Агава мен оның әпкелері жер аударылады, ал Дионис Кадм мен оның әйелі Гармонияны жыланға айналдырады және Грекия қалаларын тонауға варварлар тобын бастап жүреді.
The play begins before the palace at Thebes, with Dionysus telling the story of his birth and his reasons for visiting the city. Dionysus explains he is the son of a mortal woman, Semele, and a god, Zeus. Some in Thebes, he notes, do not believe this story. In fact, Semele's sisters—Autonoe, Agave, and Ino—claim it is a lie intended to cover up the fact that Semele became pregnant by some mortal. Dionysus reveals that he has driven the women of the city mad, including his three aunts, and has led them into the mountains to observe his ritual festivities. He has disguised himself as a mortal for the time being, but he plans to vindicate his mother by appearing before all of Thebes as a god, the son of Zeus, and establishing his permanent cult of followers. The guards soon return with Dionysus himself in tow. Pentheus questions him, both skeptical of and fascinated by the Dionysian rites. Dionysus's answers are cryptic. Infuriated, Pentheus has Dionysus taken away and chained to an angry bull in the palace stable, but the god shows his power. He breaks free and razes the palace with an earthquake and fire. Dionysus and Pentheus are once again at odds when a herdsman arrives from the top of Mount Cithaeron, where he had been herding his grazing cattle. He reports that he found women on the mountain behaving strangely: wandering the forest, suckling animals, twining snakes in their hair, and performing miraculous feats. The herdsmen and the shepherds made a plan to capture one particular celebrant, Pentheus' mother. But when they jumped out of hiding to grab her, the Bacchae became frenzied and pursued the men. The men escaped, but their cattle were not so fortunate, as the women fell upon the animals, ripping them to shreds with their bare hands. The women carried on, plundering two villages that were further down the mountain, stealing bronze, iron and even babies. When villagers attempted to fight back, the women drove them off using only their ceremonial staffs of fennel. They then returned to the mountain top and washed up, as snakes licked them clean. Dionysus, still in disguise, persuades Pentheus to forgo his plan to defeat and massacre the women with an armed force. He says it would be better first to spy on them, while disguised as a female Maenad to avoid detection. Dressing Pentheus in this fashion, giving him a thyrsus and fawn skins, Dionysus leads him out of the house. At this point, Pentheus seems already crazed by the god's power, as he thinks he sees two suns in the sky, and believes he now has the strength to rip up mountains with his bare hands. He has also begun to see through Dionysus' mortal disguise, perceiving horns coming out of the god's head. They exit to Cithaeron. A messenger arrives to report that once the party reached Mount Cithaeron, Pentheus wanted to climb an evergreen tree to get a better view and the stranger used divine power to bend down the tall tree and place the king in its highest branches. Then Dionysus, revealing himself, called out to his followers and pointed out the man in the tree. This drove the Maenads wild. Led by Agave, his mother, they forced the trapped Pentheus down from the tree top, ripped off his limbs and his head, and tore his body into pieces. After the messenger has relayed this news, Agave arrives, carrying her son's bloodied head. In her god maddened state, she believes it is the head of a mountain lion. She proudly displays it to her father, Cadmus, and is confused when he does not delight in her trophy, but is horrified by it. Agave then calls out for Pentheus to come marvel at her feat, and nail the head above her door so she can show it to all of Thebes. But now the madness begins to wane, and Cadmus forces her to recognize that she has destroyed her own son. As the play ends, the corpse of Pentheus is reassembled as well as is possible, and the royal family is devastated and destroyed. Agave and her sisters are sent into exile, and Dionysus decrees that Cadmus and his wife Harmonia will be turned into snakes and leads a barbarian horde to plunder the cities of Hellas.
Драмалық нұсқалары
Джо Ортонның "Эрпингэм лагері" пьесасы (телевизиялық көрсетілім 27 маусым 1966 ж.; Корольдік сот театрында 6 маусым 1967 ж. ашылды) "Бақай" трагедиясын британдық демалыс лагеріне көшіреді. Автордың бір ескертпесінде: "Түрлі орындарды нақты бейнелеуге тырысудың қажеті жоқ. Ерпингэм кеңсесінің кішкентай, тұрақты декорациясы жоғары орналасқан. Сахнаның қалған бөлігі – орны анықталмаған аймақ. Сценалардың өзгеруі Роял Шекспир компаниясының Шекспирдің тарихтарын қоюы сияқты жарық пен тулар арқылы көрсетіледі". 1970 жылы Брайан Де Палма Ричард Шехнердің "Дионис 69" туындысының драматикалық жаңаша түсінігін қайта түсірді. Воле Сойинка 1973 жылы Лондондағы Британдық Корольдік Ұлттық театрда пьесаны "Еврипидтің Бақайы: Қауымдық рәсім" деп өңдеді, оған туған Нигериясындағы азаматтық толқуларды бейнелеу үшін құлдардың екінші хоры қосылды. Кэрл Черчилль мен Дэвид Лан 1986 жылы пьесаны би театрының гибридті түрінің негізі ретінде пайдаланды. 1989 жылы Костас Феррис "Бақай" пьесасын "О, Вавилон" фильміне бейімдеп, оны заманауи стильде қайта баяндады. Андре Грегори "Менің Андремен кеші" атты әңгімесінде Йель университетінде қойылым қойып, Пентейдің басына нағыз мәйіттің басын пайдалануға тырысқанын, бірақ Агавты сомдаған актриса бас тартқанын айтты. Чарльз Ми жазған "Бақай 2.1" пьесасы, қазіргі замандағы театрлық бейімделуі 1993 жылы алғаш рет қойылды. Швециялық режиссер Ингмар Бергман "Бақай" операсын үш рет қойды: опера ретінде (1991) Швеция Корольдік операсы үшін, фильм ретінде (1993) Sveriges Television үшін және Стокгольмдегі Корольдік драма театрында (1996). Бұл үш нұсқа да мақтауға ие болды, бірақ пікірлер әртүрлі болды. 1997 жылы Брэд Мейс Лос-Анджелестегі The Complex театрында пьесаның өзіндік нұсқасын қойды, ол барлық кассалық рекордтарды жаңартты және үш LA Weekly Театр сыйлығына ие болды: ең жақсы режиссура, ең жақсы музыкалық қорамы және ең жақсы өндіріс дизайны. Эксперименттік театр үшін сирек кездесетін зорлық-зомбылық пен жалаңаштық көрсетілгендіктен, ол баспа беттерінде кеңінен талқыланды және тіпті Нью-Йорктегі Линкольн орталығының Билли Роуз театр коллекциясы үшін бейнеленді. Бұл қойылым ақырында тәуелсіз фильмге айналды, онда Ричард Шехнердің "Дионис 69" фильміндегі Пентей рөлін сомдаған Уилл Шепард Кадмус рөлінде ойнады. Сахналық және кино нұсқаларын Мейстің әйелі Лоренда Старфелт өндірді. 2003 жылдың 20 сәуірінде BBC Radio 3 радиосында Эндрю Риссик жазған "Бақай" пьесасының негізіндегі тоқсан минуттық "Дионис" радиодрамасының премьерасы болды, оның басты рөлдерін Чиветел Эджиофор, ал Кадмус рөлін Пол Скофилд, Агав рөлін Диана Риг сомдады. Ол 2008 жылдың мамырында BBC Radio 7 радиосында қайта ойнатылды. 2004 жылы KneeHigh Театр компаниясы Эмма Райс режиссерлік еткен "Заманауи постмодерн халық ертегісі" ретінде "Бақай" пьесасының жаңаша түсінігін гастрольдік сапармен ұсынды. 2007 жылы Дэвид Грейг Шотландияның Ұлттық театры үшін "Бақай" пьесасын бейімдеді, онда Дионис рөлінде Алан Камминг ойнады, ал дәстүрлі грек хорының орнына он әнші болды. Шотландиядағы премьерадан кейін Нью-Йорктің Линкольн орталығындағы Роуз театрында өткен қойылым сыншылардың мақтауына ие болды. Луиджи Ло Кассионың "Ла Каччиа" (Аң аулау) мультимедиялық бейімделуі 2008 жылы Biglietto d' Oro del Teatro сыйлығын жеңіп алды. Бұл тегін бейімдеуде тікелей театр Никола Консольдің анимацияларымен және Дезидериа Рейнердің бейне проекцияларымен біріктірілді. 2009 жылы қайта қаралған нұсқасы Андреа Рокканың түпнұсқа музыкасымен гастрольдік сапарға шықты. 2008 жылы Джеймс Томас Питер Арноттың "Бақай" пьесасының адал және көрерменге ұнайтын аудармасын MacMillan Films грек драмалары сериясының бөлігі ретінде режиссерлік етті. Бұл қойылымда Дионис рөлінде Мия Перовец, Хор жетекшісі Морган Маркум және Анжеса Хьюманиктың би хореографиясымен дәстүрлі грек хоры болды. 2017 жылы Мадлен Джорджның "Жұмырқан Диана" адаптациясы Two River театрында премьераланды. "Жұмырқан Диана" оқиғаны Нью-Джерси штатының Монмут қаласында орындырады, онда Дионис Дианаға айналады, ол қала маңындағы аулаларда пермакультуралық бақтарды орнатуды жоспарлап, төрт әйелді өз күшін қайтарып алу және климаттың өзгеруіне қарсы күрес үшін "құпия культ" құруға көндіреді. 2020 жылы Лондон Корольдік колледжінің классика факультеті Дэвид Буллен жасаған және "Дионис жер асты әлемінде" деп аталған Аристофанның "Құрбақтар" пьесасымен бірге "Бақай" пьесасының түпнұсқа грек тіліндегі нұсқасын орындады, бұл Ұлыбританиядағы грек драмасының жыл сайын түпнұсқа тілінде сахналанатын жалғыз қойылымы болды. 2023 жылы Sleepwalk Immersive "Бақханалия" атты пьесаның негізінде иммерсивті қойылымды St Peters Church, Bethnal Green шіркеуінің криптасында сахнаға қойды.
Joe Orton's play The Erpingham Camp (television broadcast 27 June 1966; opened at the Royal Court Theatre on 6 June 1967) relocates The Bacchae to a British holiday camp. An author's note states: "No attempt must be made to reproduce the various locales in a naturalistic manner. A small, permanent set of Erpingham's office is set on a high level. The rest of the stage is an unlocalised area. Changes of scene are suggested by lighting and banners after the manner of the Royal Shakespeare Company's productions of Shakespeare's histories." In 1970, Brian De Palma filmed Richard Schechner's dramatic re envisioning of the work, Dionysus in 69, in a converted garage. Wole Soyinka adapted the play as The Bacchae of Euripides: A Communion Rite with the British Royal National Theatre in London in 1973, incorporating a second chorus of slaves to mirror the civil unrest in his native Nigeria. Caryl Churchill and David Lan used the play as the basis of their 1986 dance theatre hybrid A Mouthful of Birds. In 1989 Costas Ferris adapted The Bacchae for his film Oh Babylon and retells it in a more modern guise. Andre Gregory related in My Dinner With Andre that he put on a production at Yale University and campaigned to have a real cadaver's head used for Pentheus', but the actress playing Agave refused. The Bacchae 2.1, a theatrical adaptation set in modern times, was written by Charles Mee and first performed in 1993. Swedish director Ingmar Bergman directed The Bacchae three times: as an opera (1991) for the Royal Swedish Opera, as a film (1993) for Sveriges Television, and on stage (1996) for the Royal Dramatic Theatre in Stockholm. These three versions received great acclaim amidst some mixed reviews. In 1997, Brad Mays directed his own adaptation of the play at The Complex in Los Angeles, where it broke all box office records and was nominated for three LA Weekly Theater Awards: for Best Direction, Best Musical Score and Best Production Design. Because it featured levels of violence and nudity rare for even experimental theater, it was widely discussed in print, and even videotaped for the Lincoln Center's Billy Rose Theatre Collection in New York. The production was eventually made into an independent feature film which featured Will Shepherd – the Pentheus of Richard Schechner's Dionysus in '69 – as Cadmus. Both the stage and film versions were produced by Mays' wife, Lorenda Starfelt. On 20 April 2003 BBC Radio 3 premiered the radio play Dionysos – a ninety minute drama based on The Bacchae – written by Andrew Rissik and starring Chiwetel Ejiofor, with Paul Scofield as Cadmus and Diana Rigg as Agave. It was repeated on BBC Radio 7 in May 2008. In 2004, KneeHigh Theatre company toured a reinvented version of The Bacchae as "A contemporary postmodern folk tale", directed by Emma Rice. In 2007, David Greig wrote an adaptation of The Bacchae for the National Theatre of Scotland starring Alan Cumming as Dionysus, with ten soul singing followers in place of the traditional Greek chorus. A critically praised run at New York's Lincoln Center Rose Theater followed the premiere in Scotland. Luigi Lo Cascio's multimedia adaptation La Caccia (The Hunt) won the Biglietto d' Oro del Teatro prize in 2008. The free adaptation combines live theater with animations by Nicola Console and Desideria Rayner's video projections. A revised 2009 version went on tour with original music by Andrea Rocca. In 2008, James Thomas directed Peter Arnott's faithful and audience friendly translation of The Bacchae as part of MacMillan Films series on Greek drama. The production featured Mia Perovetz as Dionysus, a traditional Greek chorus with Morgan Marcum as the chorus leader and the dance choreography of Angessa Hughmanick. In 2017, Madeleine George's adaptation Hurricane Diane premiered at Two River Theater. Hurricane Diane places the narrative in Monmouth, New Jersey, where Dionysus becomes Diane, a butch landscaper who schemes to install permaculture gardens in suburban backyards, and convince four women to start a "mystery cult" in order to regain her powers and fight climate change. In 2020, the Classics department of King's College London performed a version of The Bacchae in its original ancient Greek in combination with Aristophanes' The Frogs, created by David Bullen and entitled Dionysus in the Underworld for their annual Greek play, which is the only production of Greek drama in the UK staged annually in the original language. In 2023, Sleepwalk immersive debuted immersive production 'Bacchanalia' based upon the play in the crypt of St Peters Church, Bethnal Green.
Опералық нұсқалары
1941–1944 жылдары Джорджио Федерико Гедини "Бақайлар" атты операны итальян тілінде жазды, либреттосын драматур және сценарист Туллио Пинелли жазды. Опера 1948 жылғы 22 ақпанда Миланның Ла Скаласында тұңғыш рет қойылды. 1972 жылы Милан қаласында қайта жаңғыртылды. Гарри Парч "Бақайлар" трагедиясы негізінде "Аян" деп аталатын опера жазды. Ол алғаш рет 1960 жылы орындалды, ал жазбасы 1987 жылы шықты. Ханс Вернер Хензе 1965 жылы "Бақайлар" трагедиясына негізделген "Бассаридтер" атты тағы бір опера жазды. Либреттосын В. Х. Ауден мен Честер Каллман жазды. Джон Буллер 1992 жылы Лондондағы Англия Ұлттық операсында "Баксай" ("Бақайлар") операсын қойды. Либреттосы ежелгі грек тілінде болды. Джорджия Спиропулос орындаушы, электроника және жарыққа арналған "Баканттар" атты соло опера жазды. Шығарма 2010 жылғы Агора фестивалі барысында Ircam-да тұңғыш рет қойылды, басты рөлді Медирик Коллиньон орындады. Кароль Шимановскийдің екінші операсы "Король Роджер" "Бақайлар" трагедиясы негізінде жазылған. Дэниел Бёрцтің "Бакантерна" ("Бақайлар") операсы "Бақайлар" трагедиясы негізінде жазылған. Операның тұңғыш қойылымы 1991 жылы Стокгольмдегі Корольдік швед операсында өтті. Музыка 1993 жылы Ингмар Бергманның телефильміне қолданылды.
In 1941–1944, Giorgio Federico Ghedini composed an opera in Italian based on The Bacchae and called Le Baccanti, with libretto by playwright and screenwriter Tullio Pinelli. It debuted at La Scala in Milan on February 22, 1948. It was revived in Milan in 1972. Harry Partch composed an opera based on The Bacchae titled Revelation in the Courthouse Park. It was first performed in 1960, and a recording was released in 1987. Another opera based on The Bacchae, called The Bassarids, was composed in 1965 by Hans Werner Henze. The libretto was by W. H. Auden and Chester Kallman. John Buller composed an opera Bakxai (The Bacchae) which was produced at the English National Opera in London in 1992. The Libretto was in ancient Greek. Georgia Spiropoulos composed a solo opera for performer, electronics and lights called Les Bacchantes. The work premiered at Ircam during the 2010 Agora Festival, starring Médéric Collignon. Karol Szymanowski's second opera King Roger is based on The Bacchae. Daniel Börtz' opera Backanterna (Swedish for the Bacchae) is based on The Bacchae. The opera premiered at the Royal Swedish Opera in Stockholm in 1991. The music was used in Ingmar Bergman's 1993 TV opera film.
Фильм нұсқалары
1961 жылы итальяндық режиссер Джорджо Феррони трагедияның өзіндік бейімделуін «Бакантилер» (Le baccanti) деп салып, француз актері Пьер Брайс Дионис рөлінде, итальяндық актерлер Альберто Лупо мен Миранда Кампа сәйкесінше Пентхей мен Агава рөлінде, фин актрисасы-биші Таина Эльг Дирце рөлінде, ал орыс актері Аким Тамиров Тиресий рөлінде ойнады. Американдық хореограф Герберт Росс бакантилердің би сахналарын қойды. 1970 жылы американдық режиссер Брайан Де Пальма мен театр режиссері Ричард Шехнер «Дионис 69» сахналық қойылымын түсірді, оны Нью-Йорктегі эксперименталды театр тобы «Перформанс тобының» мүшелері орындады, бұл топ кейін «Вустер тобы» болып өзгерді. IMDb теледидар үшін жасалған кем дегенде бес бейімделу туралы мәлімет береді.
In 1961 Italian filmmaker Giorgio Ferroni directed his own adaptation of the tragedy as Le baccanti, with French actor Pierre Brice as Dionysus, Italian actors Alberto Lupo and Miranda Campa respectively as Pentheus and Agave, Finnish actress dancer Taina Elg as Dirce, and Russian actor Akim Tamiroff as Tiresias. American choreographer Herbert Ross directed the bacchantes' dance sequences. In 1970 American filmmaker Brian De Palma and theater director Richard Schechner filmed the stage adaptation Dionysus in '69, performed by members of The Performance Group, an experimental theater group in New York that would later become The Wooster Group. IMDb lists at least five adaptations made for television.
Діни мәні
Грек театры – діни көрініс және құдайға табыну нысаны. "Бахаи" Дионис қалай құдайға айналғанын көрсетеді. Ежелгі грек театрында "рольдік ойын – ритуалдық лиминалдылықтың жақсы белгілі бір ерекшелігі". Актер үшін діни құдайға табыну – тікелей сезім. Актер Дионис образына ену үшін өзінен "шығып", оның символына айналған. Көрермен ретінде, сезім сахнадағы оқиғалардан туындайды, Дионисқа деген ықылас пен бірлік сезімін оятады. Бірлесіп, Дионистік өнер арқылы "басқа" – "өзіңнің" бір бөлігіне қайта қосылады, яғни Дионис грек халқы тарапынан қабылданып, оған құлшылық етеді.
Greek theater was a form of religious expression and worship. The Bacchae re enacts how Dionysus had come to be a god. In ancient Greek theatre, "role playing is a well known feature of ritual liminality." To an actor, religious worship is a direct experience. The actor would have experienced a "stepping out" of himself to become a representation of Dionysus. As a spectator, the experience comes from what is acted onstage, arousing emotions that sympathize with Dionysus. Collectively, through Dionysiac acting, there is a reintegration of the "other" into the "self", that is to say that Dionysus has been accepted and will be worshipped by the Greek people.
Драматикалық құрылым
Пьесаның кульминациялық сюжеттік құрылымында басты кейіпкер Дионис бірден пьеса авторы, костюм дизайнері, хореограф және көркемдік жетекші рөлін сомдай отырып, оқиғаның дамуын бастайды. Хелен П. Фоли Дионис рөлінің маңыздылығы және оның пьеса құрылысына тигізетін әсері туралы былай деп жазады: "Ақын діни дағдарысты құдай, адам, қоғам және өзінің трагедиялық өнерін бірдей зерттеу үшін пайдаланады. Осы протодрамада театр құдайы Дионис пьесаны сахналық қоюшы ретінде басқарады". Пьесаның басында Дионис әңгімесі пьесаның негізгі қақтығысын ашады: Азия дінінің Грекияға шабуылы.
In the play's climactic plot construction, Dionysus the protagonist instigates the unfolding action by simultaneously emulating the play's author, costume designer, choreographer and artistic director. Helene P. Foley, writing of the importance of Dionysus as the central character and his effect on the play's structure, observes: "The poet uses the ritual crisis to explore simultaneously god, man, society, and his own tragic art. In this protodrama Dionysus, the god of the theatre, stage directs the play." At the play's start, Dionysus' exposition highlights the play's central conflict: the invasion of Greece by an Asian religion.
Сын
XIX ғасырдың соңына дейін пьесаның тақырыптары зерттеуге және бағалауға тым қорқынышты деп есептелді. 1872 жылы Ницшенің "Трагедияның тууы" еңбегі Дионис пен театрдың байланысы туралы мәселені қайта көтеріп, "Бақайлар" пьесасына деген қызығушылықты жаңартты. XX ғасырда қойылымдар, әсіресе операда, өте танымал болды, бұл пьесаның барлық сюжетінде кездесетін драмалық хорлардың әсерінен болды. 1948 жылы Р. П. Виннингтон Инграм Эврипидтің пьесаны қалай өңдегені туралы: "Ол поэзиялық және драмалық әдеміліктері туралы тартымдылық пен түсінікпен жазады; ал күрделі тақырыптарда да сол шеберлікті көрсетеді" деді. Жақындағы сынды П. Э. Эстерлинг және авторлар тобы "Грек трагедиясына арналған Кембридж серігі" кітабында жариялады.
Until the late 19th century, the play's themes were considered too gruesome to be studied and appreciated. It was Nietzsche's "Birth of Tragedy" in 1872 that re posed the question of Dionysus's relation with the theatre and awakened interest in The Bacchae. In the 20th century, performances became quite fashionable—particularly in opera, due in part to the dramatic choruses found throughout the story. In 1948, R. P. Winnington Ingram said of Euripides' handling of the play: "On its poetical and dramatic beauties, he writes with charm and insight; on more complex themes, he shows equal mastery." Recent criticism has been provided by P. E. Easterling, et al. in The Cambridge Companion to Greek Tragedy.
Әсерлер
Бахаи әдебиеті ежелгі әдебиетке зор әсер етті, және оның ықпалын көптеген грек және рим авторларының еңбектерінде көруге болады. Ол, әдетте, Горацийдің ең сүйікті трагедияларының бірі болған сияқты. Ежелгі заманнан асып, барлық кезеңдегі драматургтер мен кинорежиссерлерге үлкен әсер еткен. Бұл трагедияның ықпалын Генрих Ибсеннің шығармаларында, сондай-ақ Томас Маннның 1912 жылғы "Венециядағы өлім" повесінде және Оливер Стоунның 2004 жылғы "Александр" фильмінде байқауға болады. Ренессанс дәуірінің венециялық суретшісі Тициан Венадағы Кунстхисторический мұражайындағы "Иль Браво" картинасында Бахустың тұтқындалуын бейнелеген болуы мүмкін.
The Bacchae had an enormous impact on ancient literature, and its influence can be seen in numerous Greek and Roman authors. It seems to have been one of Horace's favorite tragedies. Beyond antiquity, dramatists and filmmakers of all ages have been greatly impacted by it. The tragedy's influence can be seen in the writings of Henrik Ibsen, as well as Thomas Mann's 1912 novella Death in Venice and Oliver Stone's 2004 film Alexander. The Renaissance Venetian painter Titian may have illustrated the arrest of Bacchus in his painting "Il Bravo" in Vienna's Kunsthistorisches Museum.
Танымал мәдениетте
Донна Тарттың 1992 жылғы "Сырлы тарих" романы классикалық тілдерді оқыған алты студенттің Еврипидтің "Бақай" трагедиясында сипатталған экстазды іздеу туралы әңгімелейді. Ж. М. Толчердің 2023 жылғы "Пуф" автобиографиясы "Бақайға" тікелей сілтеме жасайды: Дионис пен Пентеус кейіпкерлер ретінде қайта оралады, ал кітап әйелдік, мастық және қанаудан құтылу сияқты осы трагедиядағы көптеген тақырыптарды қазіргі Австралия аясында қарастырады.
Donna Tartt's 1992 novel The Secret History is about six students of classical languages who go in search of the rapture described by Euripides in The Bacchae. J. M. Tolcher's 2023 autobiography, Poof, makes direct reference to The Bacchae: Dionysus and Pentheus return as characters, and the book addresses many of the same themes such as femininity, intoxication, and liberation from oppression in a contemporary Australian setting.