Кіріспе
Дионис құдайының әйел ізбасарлары Грек мифологиясында маенадалар – Дионис құдайының әйел ізбасарлары және тиас – құдайдың ең маңызды мүшелері. Олардың аты μαίνομαι (қозғынға түсу) деген сөзден шыққан, сөзбе-сөз "қозғынға түскендер" деп аударылады. Маэнадтар бассаридтер, бакаи немесе баканттар ретінде белгілі болды. Рим мифологиясында Бахусқа тән болғандықтан, яғни түлкі терісін киюге бейімділігінен олар осылай аталды. Көбінесе маэнадтар Диониспен бірге билеп, мас күйге келіп, құдайдың шабытымен екстазға толы күйге түсетін. Олар би кезінде мас болып, шабыттанатын. Бұл рәсімдер кезінде маэнадтар қасқыр терісін киіп, ұзын таяқ – тирсусты алып жүретін. Тирсус – жиде немесе жүзім жапырақтарымен оралған, қызыл гүлмен тіктеп қойылған ұзын таяқ. Олар өздерінің құдайларына құрмет көрсету үшін басына жиде шоғырын немесе бұқа мүйізін киіп, жыландарды ұстап немесе мойындарына тағатын. Бұл әйелдер Нисада Дионис құдайдың бақташылары ретінде мифологияда "ақылсыз әйелдер" деп бейнеленген. Ликург "Нисаның қасиетті төбелері арқылы Дионистің құдайдың қыздарын қуды, ал барлығының қолынан қасиетті құралдар құлап, қырғыншыл Ликург оларды өгіз шолағымен ұрып өлтірді". Олар түнде тауларға барып, ерекше рәсімдер орындаған. Плутархтың "Александр өмірінде" маэнадтар Македонияда Мималлон және Клодон деп аталғаны жазылған. Дегенмен, Дионисий псевданормен ("жалған еркек Дионис") байланысты таулардан шыққан бұл жауынгерлік парфенойлар ("құрметті қыздар") жаудың шабуылын тойтарды. Оңтүстік Грецияда оларды Баке, Бассаридтер, Тиадес, Потниадтар және басқа да эпитеттермен атаған. Маэнад деген термин Дионис құдайы мен оған табынумен байланысты табиғаттан тыс, мифологиялық және тарихи әйелдердің кең ауқымын қамтиды. Еврипидтің "Бакаи" пьесасында Фивалық маэнадтар Дионис құдайына табынуды тыйым салғаннан кейін Пент патшаны өлтіреді. Пентейдің туысы Дионис Пентейді орманға шақырады, онда маэнадтар оны жыртып өлтіреді. Оның мәйітін өз анасы Агава жыртқан, ол оның басын арыстанның басы деп ойлап, жыртып алады. Бір топ маэнадтар Орфейді де өлтіреді, ол өлген әйеліне қайғырып жатқанда оларды көңіл көтеруге рұқсат бермеген. Керамика өнерінде маэнадтар мен Дионистің шалқып ойнауы су мен шарапты араластыруға арналған кратерлерде жиі бейнеленеді. Бұл көріністерде маэнадтар ормандарда жүгіріп, кез келген жануарды жыртып өлтіреді. Немец филологы Вальтер Фридрих Отто былай деп жазады: "Еврипидтің "Бакаи" пьесасы Платонның "Ионда" айтқандай, құдайдың мас мерекелеушілері өзендерден сүт пен бал алатын керемет жағдайдың ең жарқын суретін береді. Олар тас-талқанмен соққы беріп, суды ағызады. Олар жүзім бұтасын жерге сілкіп, одан жүзім шырыны шығады. Егер олар сүт алғысы келсе, жерді саусақтарымен қазып, сүтті сұйықтықты шығарады. Олар жыландармен белін буып, құйрық сүттей ағып тұрады. Оларды от жағып күйдіре алмайды. Ешбір темір қару оларды жаралай алмайды, ал жыландар олардың қызған бетінен тер сорып алады. Қаһарлы бұқалар жерге құлап, сансыз әйелдердің қолынан қаза табады, ал берік ағаштар олардың күш-жігерінің арқасында тамырымен жұлынып шығады."
In Greek mythology, maenads ('/m//iː//n//æ//d//z/; μαινάδες ) were the female followers of Dionysus and the most significant members of the thiasus, the god's retinue. Their name, which comes from μαίνομαι (to rave), literally translates as 'raving ones'. Maenads were known as Bassarids, Bacchae '/b//æ//k//iː/, or Bacchantes '/b//æ//k//ə//n//t//s//, //b//ə/'/k//æ//n//t//s//, // /'/k//ɑː//n//t//s/ in Roman mythology after the penchant of the equivalent Roman god, Bacchus, to wear a bassaris or fox skin. Often the maenads were portrayed as inspired by Dionysus into a state of ecstatic frenzy through a combination of dancing and intoxication. During these rites, the maenads would dress in fawn skins and carry a thyrsus, a long stick wrapped in ivy or vine leaves and tipped with a pine cone. They would weave ivy wreaths around their heads or wear a bull helmet in honor of their god, and often handle or wear snakes. These women were mythologized as the "mad women" who were nurses of Dionysus in Nysa. Lycurgus "chased the Nurses of the frenzied Dionysus through the holy hills of Nysa, and the sacred implements dropped to the ground from the hands of one and all, as the murderous Lycurgus struck them down with his ox goad". They went into the mountains at night and practised strange rites. According to Plutarch's Life of Alexander, maenads were called Mimallones and Klodones in Macedon, epithets derived from the feminine art of spinning wool. Nevertheless, these warlike parthenoi ("virgins") from the hills, associated with a Dionysios pseudanor ("fake male Dionysus"), routed an invading enemy. In southern Greece they were described as Bacchae, Bassarides, Thyiades, Potniades, and other epithets. The term maenad has come to be associated with a wide variety of women, supernatural, mythological, and historical, associated with the god Dionysus and his worship. In Euripides' play The Bacchae, maenads of Thebes murder King Pentheus after he bans the worship of Dionysus. Dionysus, Pentheus' cousin, himself lures Pentheus to the woods, where the maenads tear him apart. His corpse is mutilated by his own mother, Agave, who tears off his head, believing it to be that of a lion. A group of maenads also kill Orpheus, when he refuses to entertain them while mourning his dead wife. In ceramic art, the frolicking of Maenads and Dionysus is often a theme depicted on kraters, used to mix water and wine. These scenes show the maenads in their frenzy running in the forests, often tearing to pieces any animal they happen to come across. German philologist Walter Friedrich Otto writes:
The Bacchae of Euripides gives us the most vital picture of the wonderful circumstance in which, as Plato says in the Ion, the god intoxicated celebrants draw milk and honey from the streams. They strike rocks with the thyrsus, and water gushes forth. They lower the thyrsus to the earth, and a spring of wine bubbles up. If they want milk, they scratch up the ground with their fingers and draw up the milky fluid. Honey trickles down from the thyrsus made of the wood of the ivy, they gird themselves with snakes and give suck to fawns and wolf cubs as if they were infants at the breast. Fire does not burn them. No weapon of iron can wound them, and the snakes harmlessly lick up the sweat from their heated cheeks. Fierce bulls fall to the ground, victims to numberless, tearing female hands, and sturdy trees are torn up by the roots with their combined efforts.
Баканалдар
Гректердің шарап құдайы Дионис (Рим мифологиясында Бахус) құлшылығымен байланысты культтық рәсімдер, қатты музыка мен көссіңген цимбалдардың шуына ілесіп келетін, естен шығаратын билермен сипатталды. Бұл билерде баханттар деп аталатын тойлаушылар айналып, айқайлап, мас болып, бір-бірін одан да күшті ләззатқа жетеледі. Мақсаты – мерекелеушілердің жандары уақытша түрде денелерінен босап, Дионис/Бахуспен байланысқа түсіп, бір күні мәңгілікте бастан кешетін нәрсені сезінуге және дайындалуға мүмкіндік беретін ынта күйіне жету еді. Рәсімнің шыңы – ағаштарды түбімен жұлып алу, Дионистің символы – бұқаны жалаңаш қолмен жырту (бұл әрекет спарагмос деп аталады) және оның етін шикі жеу (омофагия деп аталады) сияқты естен шығаратын күш көрсетулер мен ақылсыздықтардан тұрды. Бұл соңғы рәсім – қасиеттілікке жақын құрбандық болды, онда қатысушылар құдайдың символдық денесін жеп, қанын ішіп, оның күші мен мінезін қабылдады. Оның денесін жеп, қанын ішкендер Диониспен толыққанды бірігіп кетті.
Дионис діни қызметкерлері
Кейінгі жазбаларда маенадалар Дионисий культінің жыншылары ретінде кездеседі. Б.з.д. III ғасырда Кіші Азиядағы бір қала Дионис культін құруды қалағанда, Дельфи оракулы оларды Теобаға нұсқау алу және үш кәсіби маенаданы алу үшін жіберуге бұйырды, былай деп: "Кадмустың қызы Ино әулетінен маенадаларды алу үшін Фив қасиетті жазығына барыңыз. Олар сіздерге рәсімдер мен жақсы амалдарды үйретеді және қалаларыңызда Бахустың би тобын (тиасои) құрады".
Мифтер
Дионис өзінің туған жері – Фиваға келді, онда оның туысы Пентхей, қазір патша, және Пентхейдің анасы Агава, Дионистің жеңгесі (Семеленің қарындасы) оның құдай екенін мойындамады. Дионис Агаваны ақылсыздыққа ұшыратып жазалады, сонда ол өз ұлын өлтіріп, денесін жыртып тастады. Фивадан кейін Дионис Аргосқа барды, онда патша Проэтустың қыздарынан басқа барлық әйелдер оған табынуға қосылды. Дионис оларды ақылдан адастырып жазалады, және олар өздерінің кеудесіндегі нәрестелерін өлтірді. Ол Боэтиядағы Орхомен патшасы Минияның қыздарына да осылай істеді, содан кейін оларды жарғанаттарға айналдырды. Опианның айтуынша, Дионис бала кезінде қозыларды жыртып, қайта тірілтуден ләззат алған. Ол «ашулы» және «ессіз» деп сипатталады, ал менадалардың табиғаты, олар осы атты одан алған, сондықтан оның табиғаты болып табылады. Б.з.д. III ғасырдың ортасында болған соғыс кезінде, манадалар (тиадалар) жолдан адасып, Делфи қаласына жақын Амфиссаға келді. Олар шаршап, базар алаңында ұйықтап қалды. Амфисса әйелдері олардың айналасында қорғаныш шеңберін құрып, олар оянған кезде үйлеріне зардапсыз оралуына көмектесті. Тағы бірде тиадалар Парнас тауында қарға батып, құтқару тобын жіберу қажет болды. Құтқару жұмысына қатысқан ер адамдардың киімдері қатып қалды. Тиадалар, тіпті иықтарына елік терісін жапса да, еркектерге қарағанда жылы киінген болуы екіталай.
Емшек және нимфалар
Табиғаттан тыс әлемде жас Дионисқа күтім жасап, оны бағатын нимфалар тобы бар, олар оның ересек болуымен бірге оған құлшылық етуді жалғастырады. Құдай Гермес жас Дионисті Ниса нимфаларына жеткізгені айтылады. Тағы бір мифте, анасы Семеле қаза тапқанда, жас Дионис күтімі оның қарындастары Ино, Агава және Автонояға жүктеледі, олар кейіннен осы қасиетті обрядтарға қатысып, басқа менадтардың арасында жетекші рөл атқарады.
Жаңа дінге қарсылық білдірушілер
"Менадалар" термині мифологияда Дионисқа табынуға қарсылық көрсеткен және оның ақылынан айырған, еріктеріне қарсы көбінесе қорқынышты обрядтарға қатысуға мәжбүр еткен әйелдерді де білдіреді. Тебалық күмәнданушы әйелдер, менадалардың прототипі немесе "ақылсыз әйелдер", үйлерін тастап, жақын орналасқан Цитарон тауының шұралы жерлерінде өмір сүруге кетті. Олар Пентхейдің менада киімімен киініп, олардың тыңшылығын байқағанда, оны мүшелеп бөліп тастады. Минястың үш қызы да Диониске бас тартып, үй шаруасына адал болғандықтан, көзге көрінбейтін барабан, флейта, қоңыржылқының дыбысын естіп, тоқыма стандарынан сарғылдақтар төгіліп тұрғанын көрді. Олардың қарсылығы үшін жаза ретінде, олар ақылсыз әйелдерге айналып, біреуінің баласын құрбандыққа тартып, таудағы әйелдер жас малдарды жарып-жарып тастағандай, оны да жарып-жарып тастады. Проэттің қыздары да трагикалық аяқталған осындай оқиғаның куәсі болды.
Өз еркімен тойлаушылар
Дегенмен, барлық әйелдер Дионистің шақыруына қарсылық көрсеткен жоқ. Дионис рухымен толыққан Мейнадалар оның құдайлығын мойындату мақсатымен Диониспен бірге Фракиядан Грекияның материгіне дейін саяхаттады. Дионис Парнас тауынан Дельфилік бойжеткендермен бірге билеп түскені айтылады, сондай-ақ Беотиядағы әйелдердің жас кезінен бастап жабық обрядтарды ғана емес, сонымен қатар тирс ұстау және билер орындағаны мәлім. Бұл мифтің бастауы Агриония деп аталатын ежелгі мереке болуы мүмкін. Плутарх сияқты грек авторларының сөзіне сүйенсек, Дионисийдің ізбасарлары оны іздеп шығып, таба алмаған жағдайда той дайындаған. Плутарх бұл мерекені сипаттай келіп, дін қызметкерінің қыздар тобын қылышпен қуатынын айтады. Бұл әйелдер Дионисийдің атынан ұлдарын құрбандыққа берген әйелдердің ұрпақтары саналған. Дін қызметкері әйелдердің біреуін ұстап, жазалап өлтірген. Адамдық құрбандық кейіннен мерекеден алынып тасталған. Соңында әйелдер мерекенің қатты ықыласынан босап, күнделікті өміріне оралған. Агриония Грекияның бірнеше қаласында, әсіресе Беотияда тойланған. Әр Беотия қаласының өзіндік мифтері болғанмен, оқиғаның өрнегі бірдей болды: Дионистің келуі, оған қарсылық, әйелдердің тауға қашуы, Дионис қуғыншысын өлтіру және құдаймен келісімге келу.
Менадалардың тізімі
Алкимахея – Харпалионның қызы және Диониспен бірге Үндістанға жорыққа шыққан Лемнос менадасы. Оны Диднасостың ұлы, үнді генералы Морреус үнді соғысында өлтірді. Бром – Ликургты өлтіргісі келген менадалардың бірі. Калыбе – Диониспен болған үнді соғысындағы Дионистің басқа бір ізбасары. Халкомеда – Диониспен бірге Үндістанға жорыққа шыққанда, үнді генералы Морреус Эрос атқан жебеге шалынып, оған ғашық болды. Ол оны ұстауға асыққанда, оның кеудесінен жылан шығып, оны қорғады. Харопея – бақхи биінің жетекшісі. Ол Диониспен бірге Үндістанға жорыққа аттанды. Хорея – Диониспен бірге Аргосқа қарсы жорыққа қатысты. Персей барлық әйелдерді, оның ішінде Хореяны да қырғынға ұшыратты делінеді, бірақ оның жоғары дәрежесі болғандықтан, ол жалпы қабірге көмілмеді, ерекше қабірі болды, оны кейбіреулер үлкен құрмет деп санайды, бірақ одан өлген ер немесе әйел үшін ешқандай пайда болған жоқ. Көптеген адамдар қабірсіз қалғандарының есімі сақталған. Cиссейс – Ликургты өлтіргісі келген менадалардың бірі. Клите – Ликургты өлтіргісі келген менадалардың бірі. Кодон – Дионис соғысында Дионистің ізбасары. Оны Морреус өлтірді. Коронис – фракиялық Бут зорлаған тесалиялық әйел. Соңғысы ағасы Ликургқа қарсы қастандық жасап, жер аударылуға мәжбүр болды. Олар Киклад аралдарынан өтіп, Салоникаға келді. Сол жерде олар менадалармен кездесті, олар адамдарға шабуыл жасағанда қорқып қашты. Бірақ Бут Коронисті ұстап алып, зорлады, ол ұсталуына және оған жасалған қатыстыға ашуланып, Диониске дұға етті. Дионис оның дұғасын естіп, оны ақылдан бездірді. Бут содан кейін құдыққа секіріп, қайтыс болды. Эрифе – Ликургты өлтіргісі келген менадалардың бірі. Эврипиле – Диониспен болған үнді соғысында Дионистің ізбасары. Оны Морреус өлтірді. Гигарто – Ликургты өлтіргісі келген менадалардың бірі. Оны Морреус өлтірді. Горге – Дионис соғысында Дионистің ізбасары. Меликтаина – Дионис соғысында Дионистің ізбасары. Мирто – Дионис соғысында Дионистің ізбасары. Оэноне – Дионис соғысында Дионистің ізбасары. Фасилея – Метеге қарасты қызметші. Ол бакхи биінің жетекшісі болды. Метеден кейін шараптың шектен тыс ішілуі (мастық) деп аталды. Мете Ассирия патшасы Стафилге үйленді, ол Дионисті сарайында қонақ етті. Флио – Ликургты өлтіргісі келген менадалардың бірі. Поликсo – Ликургты өлтіргісі келген менадалардың бірі. Соэ – Диониспен бірге Үндістанға жорыққа шыққан менадалардың бірі. Оны үнді генералы Морреус өлтірді. Стереопа – Дионис соғысында Дионистің ізбасары. Морреус өлтірді. Терпсихора – Диониспен болған үнді соғысында би билеп, үнді әскерін биімен ығыстырған менада. Әр түрлі ваза суреттерінде менадалардың есімдері: Анте ("Гүл"), Баке, Кале ("Сұлулық"), Калыке ("Гүл бүршігі"), Хойрос ("Шошқа"), Хоро ("Би"), Хрисис ("Алтын"), Киссо ("Айрық"), Клито, Комодия ("Комедия"), Доркис, Доро, Эвдия ("Тыныштық"), Эвдаймония ("Бақыт"), Эвтимия ("Көңіл көтеру"), Эрофиллис, Галене ("Тыныштық"), Гебе ("Жастық"), Ио, Крайпале, Лилая, Майнас, Макария ("Бақытты"), Молпе ("Ән"), Миро, Наия, Нимфая, Нимфе, Опора ("Жақын"), Оэнанте, Орея ("Тау перісі"), Паидия, Паннихис ("Түн бойы той"), Периклимене ("Атақты"), Фанопе, Филомела, Полиэрате ("Жақсы көрілген"), Родо ("Гүл"), Симе ("Кіші мұрын"), Терпсикоме, Талейя, Трагедия ("Қайғы") және Ксанто ("Жақсы шаш").
Өнер саласында
Маэнадалар өнерде, мысалы Еврипидтің "Бақайлар" пьесасында, мас, құлқы тартқан, шатасқан әйелдер ретінде бейнеленген. Еврипидтің пьесасында және басқа да өнер түрлерінде, құдайдың құлқы билері эйфориялық иеленудің тікелей көрінісі болып табылады. Ал осы табынушылар кейде құдайды уақытша бойына сіңірген адамның немесе жануардың етін жеу арқылы оның құдайлық күшіне ие болады. Маэнадалардың суреттері грек керамикасының қызыл және қара фигуралы ыдыстарының, мүсіндердің және әшекей бұйымдарының үстінде жиі кездеседі. Сонымен қатар, Қорынт қаласында Дионисқа табынған әйелдердің бейнеленген фрагменттері табылды. Марк В. Эдвардс "Архаикалық қызыл фигуралы вазаларда маэнадалардың бейнеленуі" атты зерттемесінде қызыл фигуралы вазалардағы маэнадалар бейнесінің эволюциясын қарастырады. Эдвардс грек керамикасында бұрын кездесетін "нимфалар" мен оларды ерекшелейтін сипаттамалары бойынша танылатын "маэнадалар" арасында ажырату жасайды. Дегенмен, Эдвардс ыдыстардағы фигуралардың іс-қимылын маэнадалар мен нимфаларды ажырату үшін маңызды ерекшелік деп санамайды. Керісінше, олардың іс-қимылдарындағы айырмашылықтар немесе ұқсастықтар маэнадалар мен нимфаларды қарастырғанда емес, қара және қызыл фигуралы керамиканы салыстырғанда көбірек көзге түседі.
Кітаптар мен комикстер
Перси Бише Шеллидің «Батыс желіне арналған ода» поэмасында менада бейнеленеді. Менадалар Бентли Литтлдің «Үстемдік» атты қорқыныш романындағы орталық тақырып және маңызды кейіпкерлер. Бұл кітап Дионистің қайта жандануының оқиғасын баяндайды, оның барысында олар құрбандарын жыртып жібереді. Иван Тургеневтің «Бірінші махаббат» повесінде Бакханттар принцесса Зинаиданың арманында символдық түрде қолданылады. Маенадалар Бахус пен Силенмен бірге К.С. Льюистің «Каспий ханзадасы» романында кездеседі. Олар билеп, айналып секіріп жүретін жабайы, қаһарлы қыздар ретінде бейнеленеді. 2013 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері, канадалық Элис Мунро «Қашқын» (2004) атты әңгімелер жинағында маенадизмге сілтеме жасайды. Бұл сілтеменің мағынасы түсіндірілмейді, бірақ осы культтық әйелдер тобының тәуелсіздігі мен күші қазіргі замандағы әйелдерге қажетті автономияның метафорасы болып көрінеді, олар қанаушы патриархатқа қарсы өз орнын беру үшін күштірек болуы керек. Пол Андерсонның «Ешкі әні» шығармасы алыс болашақтағы утопияны суреттейді, онда барлық адам қызметі SUM жасанды интеллектісімен «оптимизацияланған». Өлімнен қорқуларын басу үшін осы утопияның азаматтарына ДНК және әркім киетін білезіктер арқылы жиналған естелік жазбаларын пайдалана отырып, қайта тірілу уәдесі беріледі. Адам емес бақылауға қарсы шығып, Харпер (Орфеймен теңестіріледі) атты азамат демалыс күндерін жабайы табиғатта менадалар сияқты өмір сүретін әйелдер тобында атавизмді оятады. Хулио Кортасардың «Las Ménades» әңгімесі, алғаш рет 1956 жылы «Final del juego» журналында жарияланған, концертті сипаттайды, онда баяндаушы музыкаға эмоционалдық жауап бермейді, бірақ бірнеше әйелдер эмоцияға беріліп, сахнаға шабуыл жасайды, дирижер мен музыканттарды басып алады. Пирс Энтонидің «Ксант» сериясында менадалар қанға құмарлықпен толы әйелдер ретінде бейнеленеді. Менадалар сиқыршы Грейдің сиқырды жою қабілетінің арқасында уақытша басылды. Оракул үңгірін қорғайтын үлкен питонмен бірге, менадалардың болуы Парнас тауының қорғанышын қамтамасыз етеді (Мунданиядан келген адамды қараңыз). Нил Гейманның «Жеміздер мен ойлар» (Fables & Reflections) графикалық романының жетінші томындағы «Жемшік» (The Sandman) сериясында менадалар «Орфей» әңгімесінде бейнеленеді, онда олар олармен бірге жүруден бас тартқандықтан титулды кейіпкерді қорқынышты түрде өлтіреді (бұл грек мифіндегі Орфей оқиғасын қайталайды). Баффи – вампирлермен күрескен романы «Малициядан сұра: Күрескердің күнделігі» менадаларды ежелгі және күшті грек вампирі Какистостың қызметіндегі бұзылған адамдар ретінде бейнелейді. Менадалар Рик Риорданның «Жартылай құдайлардың күнделіктері» романында «Лео Вальдес және Бьюфордты іздеу» әңгімесіндегі басты жаулар болып табылады. Автомат үстелін іздеп жүрген Бьюфорд, Лео, Джейсон және Пайпер Дионисті іздеп жүрген менадаларға тап болады. Олар Лео мен Пайперді 9-бункерге қуып, содан кейін алтын торға түсіреді. «Сейлор Мун» романында Елисейдің жер астындағы киелі орнын (Алтын корольдіктің ең қасиетті орны) күзетіп тұрған екі діни қызметкер менада деп аталады. Алайда, олардың мифологиялық менадалармен ешқандай ортақ белгісі жоқ: олар шатақ немесе қауіпті емес, олардың саны тұрақты, саяхаттамайды (әрине, оларға кетуге тыйым салынған сияқты) және Дионис/Бакхпен ешқандай байланысы жоқ (бұл құдайға қатысты ешқандай сілтеме бүкіл франшизада жасалмайды). Оның орнына олар гректердің күн бейнесі (Гелиос) бойынша аталған кейіпкермен байланысты. Джим Батчердің «Дрезден файлдары» кітабының «Соңғы шақыру» әңгімесінде негізгі қарсыласы ретінде менада бейнеленеді.
Опера және теледидар
Бассаридтер (1964–65 жылдары жазылған, 1966 жылы алғаш рет қойылған), В. Х. Ауден мен Честер Каллманның либреттосына, Ханс Вернер Хензедің ең танымал операсы. 1996 жылы "Зина: Жауынгерлік принцесса" телесериалының "Қыздар көңіл көтеруді жақсы көреді" атты эпизодында Бахкус және оның әйел ізбасарлары вампирлер ретінде бейнеленген. Шарлин Харристің "The Southern Vampire Mysteries" романдары мен оның теледидарға бейімделуі, HBO-ның "True Blood" (2-маусым, 2009 жылдың жазында көрсетілген), тиісінше Каллисто мен Мэрианн кейіпкерлері арқылы менадаларды көрсетеді. Сериалда Мэрианн өзінің құдайы Дионисті шақыру ниетімен Сэм Мерлотты құрбандыққа беруге тырысады. Мэрианн рөлін Мишель Форбс ойнайды. Маенадалар "Атлантида" телесериалының "Кез келген басқа есіммен қыз" атты эпизодында пайда болады. Олар сондай-ақ "The Magicians" телесериалының 4-ші маусымында Бахкуспен бірге көңіл көтереді және оның сиқырлы сырқаттарын емдейді.
Нағыз өмір
Маеналар Солтүстік Македониядағы Тетово қаласының ресми символы болып табылады және қаланың гербінде маңызды орын алады. Маеналар бейнесін пайдалану 1932 жылға дейін соқталады, осы жылы қалада біздің заманымыздан бұрынғы 6 ғасырға жататын маенаның кішкентай мүсіні табылды. "Тетово Маенасы" 1996 жылы шығарылған македониялық 5000 динарлық банкнотаның арт жағында бейнеленген. Жапондық "Nippon Menard Cosmetic Co." косметика компаниясы олардың құрметіне аталған.