Кіріспе

Грек мифологиясындағы кейіпкер, Франческо Каваллидің операсы.

Эгист (/ˈeɪ.dʒɪsθəs/; Αἴγισθος; сондай-ақ Аигист, деп транслитерацияланған) – грек мифологиясындағы кейіпкер. Эгист екі негізгі дереккөзден белгілі: біріншісі – Гомердің "Одиссеясы", Гомер б.з.б. 8 ғасырдың соңында жазылған деп саналады, екіншісі – Эсхилдің "Орестеясы", б.з.б. 5 ғасырда жазылған. Эгист Эврипидтің "Электра" (б.з.б. 420) пьесасында да маңызды рөлде көрінеді, бірақ оның кейіпкері көріністен тыс қалады.

Отбасы

Эгист Тиест пен Тиесттің қызы Пелопияның ұлы болды. Бұл одақ, Тиесттің Микен тағы үшін Атрей әулетімен күресінен туған, туысқандық қатынаста болу еді. Эгист әкесімен бірге билік жүргізу үшін Атрейді өлтірді, бірақ Атрейдің ұлы Агамемнон оны биліктен қуды. Басқа бір дерек бойынша, Эгист Атрейдің бауырларының балаларын өлтіріп, оларды Тиестке тамақ ретінде бергеннен кейін, Тиесттің жалғыз тірі қалған ұлы болды. Агамемнон Трояны қоршағанда, оның әйелі Клитемнестра Эгистті махаббатқа алды. Екеуі патша қайтып келгенде Агамемнонды өлтіріп, Эгистті Микеннің патшасы етіп қайта орнатты. Эгист тағы жеті жыл патшалық құрды, содан кейін Агамемнонның ұлы Орест оны өлтірді.

Ерте өмір

Тиест ағасы Атрейдің Микен тағын әділетсіз түрде иеленгенін сезінді. Екеуі бірнеше рет шайқасты. Сонымен қатар, Тиест Атрейдің әйелі Аэропемен байланыс құрды. Атрей кек алу үшін Тиесттің ұлдарын өлтіріп, оның білмейтіндей етіп оған тамақ етіп берді. Өз ұлдарының мәйітін жегенін түсінген соң Тиест оракулдан қалай кек алуға болатынын сұрады. Оракул өзінің қызы Пелопиядан ұл туғызу керектігін, ал ол ұл Атрейді өлтіретінін айтты. Тиест Пелопия құрбандық шалғаннан кейін оны зорлады, өзін жасырып алды. Агист дүниеге келгенде анасы оны ұялып тастап кетті, оны бақталар өсірді және ешкі емізді, содан оның аты Агист (αἴξ, еркек ешкі) аталды. Атрей баланың тегін білмей, Агистті өз баласы ретінде тәрбиеледі.

Атрейдің өлімі

Пелопияны әкесі зорлаған түні ол оның қылышын тартып алып, кейін Эгистке берді. Ол қылыштың өз әкесіне тиесілі екенін білгенде, ұлының туғаннан бұрынғы зорлау нәтижесінде дүниеге келгенін түсінді. Көңілі құлаған ол өзін-өзі өлтірді. Атрей ағасына деген өшпендігінен Эгистті оны өлтіруге жіберді. Бірақ Эгисттің қолындағы қылыш Тиест пен оның ұлының бір-бірін тануына себеп болды. Соңғысы қайтып келіп, Атрейді құрбандық шалып жатқанда өлтірді. Эгист пен оның әкесі Атрейдің оларды қуған заңды мұраларын қайта иеленді.

Микен үшін күрес

Агриппий мен Тиест Микенді бірлесіп биледі, Атрейдің ұлдары Агамемнон мен Менелайды Спартаға жер аударды. Спарта патшасы Тиндарий оларға өз қыздары Клитемнестра мен Еленаны әйелдікке берді. Агамемнон мен Клитемнестраның төрт баласы болды: Орест, Ифигения, Электра және Хризотемида. Тиндарий қайтыс болғаннан кейін Менелай Спарта патшасы болды. Ол спарталық әскерді пайдаланып, Эгист пен Тиестті Микеннен қуғынға шығарып, Агамемнонды таққа отырғызды. Агамемнон жаулап алу арқылы өкіметін кеңейтіп, Грециядағы ең қуатты билеушіге айналды. Елена Трояға қашқаннан кейін, Агамемнон Илиумға аттанмас бұрын, құдайларды ынаятқа алу үшін өз қызы Ифигенияны құрбандыққа шалуға мәжбүр болды. Агамемнон Троя соғысында болғанда, Клитемнестра күйеуіне қарсы шығып, Эгистті махаббатқа алды. Агамемнон Микенге оралғаннан кейін, Эгист пен Клитемнестра Агамемнонды өлтіру үшін бірігіп әрекет етті. Кейбір деректерде Эгист өлтіргені, ал басқалары Клитемнестраның Ифигенияның өлімі үшін Агамемноннан кек алғаны айтылады. Агамемнонның өлімінен кейін Эгист Микенді жеті жыл биледі. Клитемнестрадан Алет деген ұл, ал Эригона (кейде Елена деп те аталады) деген қыз дүниеге келді. Эгист билік құрған сегізінші жылы Орест Микенге оралып, әкесінің өлімі үшін Эгист пен Клитемнестраны өлтіріп, кек алды. Ана өлтірудің қылмысы соншалық, Орест Фуриялардың қуғынынан қашып Микеннен шығып кетті. Бірнеше жылдан кейін ол оралып, Алетті өлтірді, ол патшалық таққа отырған еді. Кейін Орест Эгисттің қызы Эригонаға үйленді.

Мәдениетте

Гомер Эгисттің тегі туралы ешқандай ақпарат бермейді. Одан біз тек Тиест қайтыс болғаннан кейін Эгист Микенде патшалық құрғанын және Трояға жасалған жорыққа қатыспағанын білеміз. Агамменон Трояға қарсы жорықта болғанда, Эгист Клитемнестраны азғырып, оның қылмысты істерінің табысқа жетуі үшін құдайларға алғыс айтуға дейін келеді. Агамменонның оралуына дайындықсыз отырмау үшін, ол тыңшыларды жіберді. Агамменон келгенде, Эгист оны тойға шақырып, астың ішінде оны опасыздықпен өлтірді. Эсхилдің «Орестеясында» Эгист екінші дәрежелі тұлға. Бірінші пьесада, «Агамменон» да, ол Клитемнестра Агамменон мен Кассандраны өлтіргеннен кейін таққа таласу үшін соңында пайда болады. Клитемнестра қарсылықты басу үшін қолданған балғасын пайдаланады. «Сылықшылар» пьесасында ол Орестпен жылдам өлтіріледі, ал Орест анасын өлтіруге күреседі. Эгист «әлсіз арыстан» деп сипатталады, ол кісі өлтіруді жоспарлайды, бірақ оның сүйіктісі оны іске асырады. Джоанна Лиа Браффтың сөзіне сүйенсек, ол «дәстүрлі әйел рөлін қабылдайды, яғни жоспарлайтын, бірақ пассивті және әрекет етпейтін рөл». Кристофер Коллард оны Клитемнестраның қарсы тұратын образы ретінде сипаттайды, оның «Агамменон» пьесасындағы қысқа сөзі оның «қорқақ, ашкөз, әлсіз, қыңсылдаған қауіп-қорқыныштарға толы, дамудағы типтік «тирандық тұлға» екенін көрсетеді». Эсхилдің Эгисті әлсіз, әйелдік сипаттамасымен бейнелеуі кейінгі жазушылар мен суретшілерге әсер етті, олар оны көбінесе әйелдікке бейім немесе құлдыраған тұлға ретінде бейнелейді, оны күшті Клитемнестра басқарады немесе ықпал етеді. Ол Сенеканың «Агамменон» трагедиясында оны кісі өлтіруге жетелейді. Рихард Штраус пен Хьюго фон Хофманстальдың «Электра» операсында оның дауысы «Электрамен өлім диалогы кезінде жоғары шырылдауға көтерілетін, иррационалды жоғары секірулермен үзілген, өте жоғары тенор» болып сипатталады. Алғашқы қойылымда ол «ұзын, иілімді шашы мен қызыл еріндері бар, жартылай қысылған, жартылай сүйкімділікпен әрекет ететін эпицен» ретінде бейнеленген. Микендегі ежелгі мазар «Эгист мазары» деп аталады. Ол шамамен б.з.д. 1470 жылға дейін салынған.