Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чатэм аралдарына тән, сайрақтар отрядына жататын құстар түрі, Орта Американың Turdus thrush құсы.
Passerine species of bird native to the Chatham Islands
the Turdus thrush of Central America
Қара қызғалдақ немесе Чатэм аралы қызғалдағы (Moriori: karure, ; Petroica traversi) – Жаңа Зеландияның шығыс жағалауындағы Чатэм аралдарында мекендейтін, қорғауға алынған құс. Ол Оңтүстік арал қызғалдағымен (P. australis) тығыз байланысты. Оны алғаш рет 1872 жылы Уолтер Буллер сипаттаған. Биномдық атауы Жаңа Зеландия ботанигі Генри Х. Траверстің (1844–1928) құрметіне берілген. Материктегі туыс түрлерінен өзгеше, оның ұшу қабілеті біршама төмендеген. Сүтқоректі жануарлардың жоқтығынан эволюциялық дамуы нәтижесінде, мысықтар және егеуқұйрықтар сияқты жаңадан келген түрлерге осал болып келді. 1871 жылға дейін Чатэм аралдарының негізгі бөлігінде жойылып, содан кейін Кіші Мангер аралымен шектелді.
The black robin or Chatham Island robin (Moriori: karure, ; Petroica traversi) is an endangered bird from the Chatham Islands off the east coast of New Zealand. It is closely related to the South Island robin (P. australis). It was first described by Walter Buller in 1872. The binomial commemorates the New Zealand botanist Henry H. Travers (1844–1928). Unlike its mainland counterparts, its flight capacity is somewhat reduced. Evolution in the absence of mammalian predators made it vulnerable to introduced species, such as cats and rats, and it became extinct on the main island of the Chatham group before 1871, being restricted to Little Mangere Island thereafter.
Табылды және таксономия
Ғылымда қара қарға туралы алғашқы айтылым 1871 жылы Уильям Траверстің Веллингтон философиялық қоғамында жасаған баяндамасында болды. Ол өзінің ұлы Генри Траверстің зерттеу нәтижелерін ұсынды, ол Чатхэм аралдарының фаунасын зерттеу үшін барған еді. Генри Траверстің сапары туралы жазбалары келесі жылы жарияланғанымен, түрдің ресми сипаттамасы деп есептелетін Уолтер Буллердің бір айдан кейінгі жарияланымы болды. 1905 жылы ол толығымен жойылып кеткен деп есептелді: "Аталған қара тиін немесе қара қарға, Miro traversi, адам мен оның ілесушілерінің құрбаны болды".
The first mention of the black robin in science was at a presentation given by William Travers at the Wellington Philosophical Society in 1871. He presented the findings of his son, Henry Travers, who had visited the Chatham Islands to investigate their fauna. Although Henry Travers' notes on his visit were published the following year, it was the publication of Walter Buller a month later that is considered the species' official description. In 1905 it was believed to be completely vanished: " the so called black Tit or black Robin, Miro traversi, have fallen victims to man and his satellites."
Сипаттама
Қара қайың - бұл кішкентай, құрлышаян мөлшеріндегі құс. Оның қауырсыны көбінесе қоңыр қара түсті, қара мүңкісі және қоңыр қара, сары табандары бар. Ұрғашылары әдетте еркектерге қарағанда сәл кіші болады. Еркектердің әндері 5-тен 7 нотаға дейінгі қарапайым фразадан тұрады. Оның шақыруы – жоғары дыбысты, жалғыз нота. Олардың көздері қоңыр қара. Қара қайыңдар желтоқсан мен наурыз айлары аралығында қауырсындарын жаңартады.
The black robin is a small, sparrow sized bird measuring Its plumage is almost entirely brownish black, with a black bill and brownish black yellow soled feet. Females are usually slightly smaller than males. Male songs are a simple phrase of 5 to 7 notes. Its call is a high pitched single note. Their eyes are dark brown. Black robins moult between December and March.
Тіршілік ету ортасы
Қара қоңырлар төмен бойлы бұталы орманның қалдықтарында мекендейді. Олар толығымен жәндіктермен қоректенеді, орман төңірегінде немесе төменгі бұтақтарда азықтанады және қуыс ағаштар мен ағаш түптерінде ұя салуға бейім. Аралдар маңындағы күшті жел мен толқындардан қорғану үшін олар орманның төменгі бұтақтарында немесе терең қызылша қабаттары бар жазық жерлерде жиі кездеседі. Акеак сияқты ағаштардың жапырақтары астындағы ағаш тәрізді өсімдіктерді ұнатады.
Black robins live in low altitude scrub forest remnants. They are entirely insectivorous, feeding on the forest floor or on low branches, and preferring to nest in hollow trees and tree stumps. To shelter from the strong winds and rough seas around the islands, they frequent the lower branches of the forest, or in flat areas with deep litter layers. They prefer woody vegetation under the canopies of trees such as akeake.
Экология және мінез-құлық
Қара қызғалдақтар аумақтық болады. Еркектер өз аумақтарын аралап, қорғайды. Мекеңдер басқа мекеңдерді қууы мүмкін. Олар бір бұтадан екінші бұтаға қысқа ұшып өтеді және ұзақ қашықтыққа ұшпайды.
Black robins are territorial. Males will patrol and defend their areas. Females have been known to chase away other females. They make short flights from branch to branch and do not fly long distances.
Тамақ және тамақтандыру
Қара қоңырлар жердегі жапырақ қалдықтарында жәндік дерілі құрттар, тарақандар, уэта және құрттарды іздейді. Қара қоңырлар күндіз де, түнде де тамақ іздейді және жақсы түнгі көруге ие.
Black robins forage in the leaf litter on the ground for grubs, cockroaches, wētā, and worms. Black robins will hunt for food during the day and night and have good night vision.
Өсіру
Қара қайыңдар көбінесе екі жасқа келгенде көбейе бастайды. Ана қайың ұя салады, ал ол жұмыртқа салып, оларды жарып шығаратын кезде, атасы анасына тамақтандырып, күшін қайтаруға көмектеседі. Жұмыртқалар қазан айының басынан желтоқсан айының соңына дейін салынады. Бірінші жұмыртқалар сәтті болмаса, екінші рет жұмыртқа салу мүмкін. Бір ұядағы жұмыртқа саны бірден үшқа дейін болады, бірақ көбінесе екі жұмыртқа болады. Жұмыртқалар қаймақ түсті болып, күлгін дақтармен жабылады. Ана қайың жұмыртқа салғаннан кейін, оларды 18 күн бойы жылы ұстап, жарып шығуын күтеді. Содан кейін екі ата-ана да балапандарды тамақтандыруға көмектеседі. Жас қайыңдар ұядан шыққаннан кейін шамамен 23 күн ұяда қалады, бірақ ұядан шыққаннан кейін де ата-аналары оларды 65 күнге дейін тамақтандырады. Мұндай дене мөлшеріндегі құсқа қарағанда, ата-аналық қамқорлықтың осы кезеңі тым ұзаққа созылады. Ұядан шыққаннан кейін балапандар көбінесе бірінші немесе екінші күндерін жерде өткізеді, қанаттарын қалай пайдалану керектігін үйренеді, және осы кезде олар жыртқыштардың шабуылына ұшырайды.
Black robins will generally start to breed at two years of age. The female robin will make the nest, and while she lays and incubates the eggs, the male will feed the female for a rest. Eggs are laid between early October and late December. A second clutch may be laid if the first is unsuccessful. The clutch size varies from one to three eggs, but two is typical. Eggs are creamy in colour with purple splotches. When the eggs are laid, the female will sit on them to keep them warm until they hatch, after about 18 days. Then both parents will help to feed the chicks. Young robins stay in the nest for about 23 days after hatching, but even after leaving the nest the parents will continue to feed them until they are about 65 days old. This period of parental care is longer than would normally be expected for a bird of this size. After leaving the nest, chicks often spend the first day or two on the ground learning to use their wings, and here they are exposed to predators.
Өмір сүру ұзақтығы
1980-1991 жылдар аралығындағы тірі қалу көрсеткіші орташа өмір күтілуін 4 жыл деп көрсетеді. 1980 жылы көбейген жалғыз аналық "Old Blue" 14 жылдан астам өмір сүрді. Кейбір қара торғайлар 6-дан 13 жылға дейін өмір сүруі мүмкін.
Survivorship between 1980 and 1991 indicates a mean life expectancy of four years. "Old Blue", the sole breeding female in 1980, lived for over 14 years. Some black robins can live from 6 to 13 years.
Сақтау және тарату
Қазір 300-ге жуық қара қайың бар (2021 жылы), бірақ 1980 жылы Кіші Мангере аралында тек бес құс тірі қалды. Оларды жоқ болудан Дон Мертон және оның Жабайы табиғат қызметінің командасы, сондай-ақ соңғы құнарлы әйел – «Олд Блю» құтқарып қалды. Қалған құстар Мангере аралына көшірілді. Команда жыл сайын бірінші жұмыртқаларды алып тастап, оларды Чатем тұқымдас томыртқының ұясына салып, «Олд Блю» (кейін басқа әйелдердің) жылдық өнімділігін арттырды. Томыртқылар алғашқы ұрықты өсірді, ал қара қайыңдар жұмыртқаларын жоғалтып, қайтадан жұмыртқалап, тағы бір ұрықты өсірді. Көптеген аналықтар ұялардың жиегіне жұмыртқа салды, мұндай жұмыртқалар көмексіз тіршілікке келмейтін. Табиғатты қорғаушылар осы жұмыртқаларды ұяға қайта тығып, олардың сәтті инкубацияланып, шайқалуын қамтамасыз етті. Бұл мінез-құлықты тудыратын ген әйелдердің 50%-дан астамында таралды, нәтижесінде олар жиекке жұмыртқа салуға бейімделді. Адамдар геннің барлық құстарға таралуын болдырмау үшін, уақытында жұмыртқаларды қайта тығуды тоқтатты, себебі бұл құстарды адамға толық тәуелді ететін еді. Адамның араласуы тоқтағаннан кейін, жиекке жұмыртқа салу жиілігі азайды, бірақ 2011 жылы құстардың 9%-ы әлі де осылай істеді. Табиғатты қорғаушылар сынға ұшырады, себебі зиянды қасиеттері бар организмдердің тірі қалуына және бейімделмеушіліктің жалғасуына мүмкіндік берсе, олар зиян келтіруі мүмкін. Барлық тірі қалған қара қайыңдар «Олд Блюдан» тараған, бұл популяция арасындағы генетикалық әртүрлілікті азайтады және ең шекті популяциялық тартылуды тудырады. Алайда, бұл ішкі туыстық проблемаларын тудырмады, бұл түр эволюциялық тарихында мұндай популяциялық азаюдан бірнеше рет өткенін және зиянды ішкі туыстық әсерін тудыруға болатын кез келген аллельдерді жоғалтқанын көрсетеді. Инбридинг депрессиясынан қорғайтын ең төменгі тірі қалатын популяция шамамен 50 құсқа жетеді деп есептелген, бірақ қазір бұл дәл емес орташа көрсеткіш екені белгілі. Нақты саны қарақайың сияқты тез көбейетін шағын арал түрлерінде 10-нан кем, ал ұзақ өмір сүретін континенттік түрлерде (мысалы, пілдер немесе жолбарыстар) бірнеше жүзге жетеді. Рангатира аралындағы қарақайыңдардың ұяларының сәтсіз аяқталуының ең көп таралған себебі – енгізілген қарақұйрықтардың ұяларын жоюы, шамамен 21% ұя осыдан зардап шегеді. Қарақайыңдар қуыста ұя салғанда, қарақұйрықтардың салдарынан болатын сәтсіздіктер жиірек кездеседі. Бұл түр әлі де осал, бірақ қазір Мангере аралы мен Оңтүстік-Шығыс аралындағы популяцияларда шамамен 300 құс бар. Осы және басқа да жойылып бара жатқан Чатем эндемиктерінің популяциясын бірнеше популяцияға тарату үшін, мекендеу ортасын қалпына келтіру және енгізілген жыртқыштарды жою жұмыстары жүргізілуде, бұл табиғи апаттар немесе ұқсас кездейсоқ оқиғалар салдарынан жойылу қаупін азайтады. Питт аралында басқа бір популяцияны құруға жасалған әрекеттер әзірге сәтсіз аяқталды.
There are now around 300 black robins (in 2021), but in 1980 only five survived on Little Mangere Island. They were saved from extinction by Don Merton and his Wildlife Service team, and by "Old Blue", the last remaining fertile female. The remaining birds were moved to Mangere Island. The team increased the annual output of Old Blue (and later other females) by removing the first clutch every year and placing the eggs in the nest of the Chatham race of the tomtit, a technique known as cross fostering. The tomtits raised the first brood, and the black robins, having lost their eggs, relaid and raised another brood. Many females laid eggs on the rims of nests where the eggs could not survive without help. Human conservationists pushed the eggs back into the nests where they were incubated and hatched successfully. The maladaptive gene causing this behaviour spread until over 50% of females laid rim eggs. Humans stopped pushing eggs back in time to prevent the gene spreading to all birds which could have made the birds dependent on humans indefinitely. After human intervention stopped, rim laying became less frequent, but 9% of birds still laid rim eggs as of 2011. Conservationists have faced some criticism that they may inadvertently do harm, if they allow organisms with deleterious traits to survive and perpetuate what is maladaptive. All of the surviving black robins are descended from "Old Blue", giving little genetic variation among the population and creating the most extreme population bottleneck possible. However, this does not seem to have caused inbreeding problems, leading to speculation that the species has passed through several such population reductions in its evolutionary past, and has lost any alleles that could cause deleterious inbreeding effects. It was generally assumed that the minimum viable population protecting from inbreeding depression was around 50 individuals, but this is now known to be an inexact average, with the actual numbers being below 10 in rapidly reproducing small island species, such as the black robin, to several hundred in long lived continental species with a wide distribution (such as elephants or tigers). Nest predation by introduced common starlings is the most common cause of nesting failure for black robins on Rangatira Island, with almost 21% of nests failing due to starlings. Incidents of failure caused by starlings are more common when black robins nest in cavities compared to open nests. The species is still vulnerable, but now numbers around 300 individuals in populations on Mangere Island and South East Island. Ongoing restoration of habitat and eradication of introduced predators is being undertaken, so that the population of this and other endangered Chatham endemics can be spread to several populations, decreasing the risk of extinction by natural disasters or similar stochastic events. Attempts made to establish another population in a fenced covenant on Pitt Island have failed so far.