Кіріспе

Налласопара немесе Нала Сопара (айтылуы: [naːla sopaɾa]), бұрын Сопара немесе Супара деп аталған, Мумбай қалалық аймағындағы қала. Қала Махараштра штатының Палгар ауданында орналасқан және Васаи-Вирар қалалық әкімшілігі (VVMC) басқарады. Налласопара теміржол станциясы Батыс теміржолының бөлігі болып табылады және Мира-Бхаяндер полициясының, Васаи-Вирар полиция комиссариатының қарауында. Ғалымдар Налласопараны ежелгі Үндістанның Шурпарака (әдеби мағынасы – батырлар қаласы; Śūrpāraka) немесе Суппарак қаласы деп санайды, ол көне замандағы қарбалас сауда орталығы және буддизмнің маңызды орталығы болған. Бұл Сатаваханалар тұсындағы әкімшілік бірліктердің бірі болды және Карле, Нашик, Нанегхат және Канхери тас жазуларында еске алынған. Налласопарада орта ғасырлардағы ислам суфи шеберлерінің көптеген даргалары (қасиетті мазарлары) бар.

Климат

Тропикалық климат, атап айтқанда, тропикалық ылғалды және құрғақ климат (Aw) Кёппен климаттық жіктелімі бойынша, жеті ай бойы құрғақшылыққа және шілде айында жаңбырдың ең жоғары деңгейіне ие. Бұл қоңыржай климатта жауын-шашын көп күндер және ең жоғары температураның өте сирек кездесетін күндері болады. Желтоқсаннан ақпанға дейінгі салқын маусымнан кейін наурыздан маусымға дейінгі жазғы маусым келеді. Маусымнан қыркүйек айының соңына дейінгі кезең оңтүстік-батыс муссондық маусымды құрайды, ал қазан және қараша муссоннан кейінгі маусымды құрайды. Ең құрғақ күндер қыс айларында, ал ең жаңбырлы күндер шілдеде болады. Маусым мен қыркүйек аралығында оңтүстік-батыс муссон жаңбырлары аймаққа құйылады. Мамыр айында муссонға дейінгі жаңбырлар жауады. Кейде қазан және қараша айларында муссондық жаңбырлар болады. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 2000 мен 2500 мм (79–98 дюйм) аралығында. Жыл сайынғы жауын-шашынның 80%-дан астамы маусым мен қазан аралығында жауады. Орташа ылғалдылық 61-86%, бұл ылғалды климат аймағын көрсетеді. Температура 22-36 °C (72–97 °F) аралығында өзгереді. Орташа температура 26,6 °C (80 °F), ал орташа жауын-шашын мөлшері 2434 мм (95,83 дюйм) құрайды. Орташа ең төменгі температура 22,5 °C (72,5 °F). Күнделікті орташа ең жоғары температура 28,4 °C (83,1 °F) пен 33,4 °C (92,1 °F) аралығында, ал күндізгі орташа ең төменгі температура 17,5 °C (63,5 °F) пен 26,4 °C (79,5 °F) аралығында. Қыс айларында температура 12-25 °C (54-77 °F) аралығында, ал жаз айларында 36-41 °C (97-106 °F) аралығында болады.

Сопара

Сопара (кейбір деректерде еврей мәтіндеріндегі Офирмен теңестіріледі) ежелгі порты қаласы және ежелгі Апарантаның астанасы болған. Сопараның ежелгі порты Батыс Үндістандағы Камбайдың мәшһүр портынан кейін ең маңызды порт саналған. Бұл ежелгі қаланың орны қазіргі Нала-Сопараның жанында орналасқан. Ежелгі дәуірде бұл қала Үндістанның батыс жағалауындағы ең ірі қала болып, Месопотамия, Египет, Кочин, Арабия және Шығыс Африкамен сауда жасаған. Махабхарата мен Пураналарда Шурпараканың Парашураманың тұруы үшін теңізден қайтарылғаны және осы себепті қасиетті орынға айналғаны айтылады. 1882 жылы Ашоканың ступадағы реликвиялары мен жарғыларының (8-ші және 9-шы негізгі жарлықтардың фрагменттері) табылуы бұл порт қаласының б.з.б. 3 ғасырынан б.з. 9 ғасырына дейінгі маңыздылығын дәлелдейді. Пали тіліндегі Махавамса (VI, 46,47) мәтінінде Сингаль Корольдігінің (қазіргі Шри-Ланка) алғашқы патшасы Виджаяның Суппаракадан (Сопара) Шри-Ланкаға кемемен келгені жазылған. Птолемей бұл қаланы Супара деп атаған, және ол өз заманында маңызды сауда орталығы болған. Джайни жазушыларының мәліметінше, Шрипала деген мифтік патша Сопарака патшасы Махасенаның қызы Тилакасундариға үйленген. Джинапрабхасури (14 ғасыр) өзінің "Вивидхаттиртакалпа" еңбегінде Сопараканы 84 джайни тиртасының (қасиетті орындардың) бірі деп көрсеткен. Ол сондай-ақ осы қалада Рысбахадеваның мүсіні оның заманына дейін сақталғанын айтқан. Ең алғашқы сілтеме Махабхаратада Шупарак ретінде кездеседі. Буддистік Суппара Джатака, б.з.б. 6 ғасырда жазылған деп саналады, Сопараның Оңтүстік-Батыс Азия, Гуджарат, Малабар және Шри-Ланка порттарымен сауда жасаған дамыған порты, оның сарапшылары (навигациялық пилоттар – бодхисаттвалар) және олардың жүзіп өткен теңіздері туралы айтады. Б.з.б. шамамен 3-4 ғасырдан бастап нақты тарихи мәліметтерді жинауға болады.

Сопарадағы қазба жұмыстары

1982 жылдың сәуір айында белгілі археолог, нумизмат және эпиграфист Бхагванлал Индраджи Сопараның жанындағы Мердес ауылындағы Буруд Раджаче Кот үйіндісін қазды. Будда ступасының қираған қалдықтары табылды. Ступаның ортасынан (кірпіштен салынған бөлме ішінде) біздің заманымыздың 8-9 ғасырларына жататын Майтрея Будданың сегіз қола мүсіні бар үлкен тас сандық табылды. Осы сандықта мыстан, күмістен, тастан, кристалдан және алтыннан жасалған жәдігерлер, көптеген алтын гүлдер мен тілекке арналған ыдыстың сынықтары болды. Сонымен қатар, Гаутамипутра Сатакарнидің (Сатавахана) күміс монетасы да табылды. Бомбей провинциялық үкіметі Сопара жәдігерлерін Бомбейдің Азиялық қоғамына тапсырды. Бұл ежелгі қаланың қазбаларынан табылған монеталар мен заттарды Мумбаидегі Азиялық қоғам мұражайында көруге болады. Рамкундқа жақын, ежелгі мұсылман зиратынан Ашоканың 8 және 9-шы ірі жарлықтарының сынықтары табылды. Бұл жарлықтарды Мумбаидегі Шатрапати Шиваджи Махарадж Васту Санграхалаяда көруге болады. 1939-1940 жылдары Үндістанның археологиялық зерттеулер басқармасының М. М. Куреши бұл жерді қайта қазды, нәтижесінде негізгі ступаның оңтүстік жағынан бірнеше тас есіктер мен екі кішкентай ступа, сондай-ақ мұсылман дәуірінің қарапайым глазурленген керамикасының сынықтары табылды. Анвар Мунши (1972) Сопарада Сатавахананың бірнеше қорғасын монеталарын тапты. 1956 жылы жағалаудағы Бхуигаон ауылынан 11-ші ірі жарлықтың фрагменті табылды. 1993 жылғы қазба кезінде сақиналы құдық, рим амфораларының сынықтары, қызыл жылтыратылған керамика және шыны (барлығы біздің заманымыздың алғашқы ғасырларына жатады) табылды. Ежелгі қоныс ступадан 2 км қашықтықта орналасқан, оңтүстікте құрғақ арнаға қарап тұрады, ал шығысында Тане арнасына ашылады. Бұл жерде көптеген исламдық глазурленген керамика, қара және қызыл керамика табылған. Ерте тарихи кезеңде Сопара солтүстікте Ағаши аралына, оңтүстікте Бассейнге қараған құрлықта орналасқан. Арал арасындағы сулар кемелердің қозғалуы мен тоқтауына қолайлы болған. Газ және Нирмал ауылдары бұрын арнаның бір бөлігі болған. Бұл ауылдардың жанындағы аумақтарда бірнеше резервуарлар мен сәулеттік қалдықтар байқалады. Барлық ежелгі жәдігерлер ступа мен арна арасындағы аумақта табылды. 19 ғасырға дейін бұл арна кеме жүруге жарамды болған, 20 тонналық кемелер мұнда жүріп тұрған. Архитектуралық бұйымдардың маңыздылығы жер бетіндегі табылған заттарды ескергенде арта түседі. Бхатела көлінің маңындағы аудан – португалдық кемежай мен кеден үйінің қалдықтары көрінетін жер. 1994 жылғы жақын маңдағы аумақты зерттеу кезінде қызыл жылтыратылған және глазурленген керамика табылған. Бұл дәлелді 1993 жылы Үндістанның археологиялық зерттеулер басқармасы мен Хайдарабадтағы Британ академиясы бірлесіп жүргізген қазба жұмыстары растады. Бұл қазба кезінде ерте тарихи кезеңнің (Сатавахана және Кашатрапа дәуірі) көне заттары – қорғасын және мыс монеталар, жартылай бағалы тастардан жасалған моншақтар, Солтүстік Қара жылтыратылған керамиканың кішкентай сынықтары, амфора сынықтары және исламдық көк глазурленген керамика табылды. Бұл қазба кезінде түрлі өлшемдегі тас блоктардан тұратын топырақ қабырғасы мен он төрт тас қабырға да табылды. Бұл жарлықтарда Ашока өзін "Деванампия" (Құдайлардың сүйіктісі) және "Пиядасси" (Жақсы адам) деп атайды.

8-ші Майор Рок жарлығы

Ежелгі заманда патшалар аң аулау және осыған ұқсас ойын-сауықтардан тұратын, демалыс сапарларына шығатын. Құдайлардың сүйіктісі, Пьядасси патша, 10 жыл таққа отырғаннан кейін, Ағарту ағашына барды. Осыдан бастап Дхармамен байланысты сапарлар қалыптасты, олардың барысында аскеттер мен брахмандармен кездесулер өткізіледі, сыйлықтар таратылады, қарттармен әңгімелесулер ұйымдастырылады, алтын беріледі, елді мекендердің халқымен кездесулер болады, Дхарма үйретіледі және Дхарма туралы сұрақтарға жауап беріледі. Құдайлардың сүйіктісі, Пьядасси патша, осыдан басқа ешқандай ләззаттан артық қуаныш алады.

9-шы Майор Рок жарлығы

Пиядасси патша былай дейді: Адамдар ауру шақта, ұлдары мен қыздарының үйлену тойында, бала дүниеге келгенде, саяхатқа шыққанда және осы сияқты басқа да жағдайларда түрлі рәсімдер атқарады. Әсіресе әйелдер көптеген маңызсыз және пайдасыз рәсімдерді орындайды. Егер осындай рәсімдер орындалса, олардан көп пайда болмайды. Алайда, ең құнды рәсім – Дхамма. Бұл рәсімге құлдар мен қызметшілерге құрмет көрсету, ұстаздарды сыйлау, тірі жандарға қатысты сыныпты ұстау, сондай-ақ шрамандар мен брахмандарға садақа беру және осыған ұқсас амалдар кіреді. Сондықтан әке, ұл, бауыр, қожайын, дос, таныс және көрші: «Бұл – ізгілік, менің мақсатым орындалғанша орындауым керек рәсім» деп ойлауы керек.

Демография

2011 жылғы Индия халық санағы бойынша Нала Сопараның халқы 460 мың адамды құрады. Бұл Наласопара халқының 2001 жылғы халық санағындағы 230 мың адамнан 2011 жылы 460 мың адамға дейін өскенін көрсетеді. Бұл Мумбаи қаласының белгілі серік қалаларының бірі. Халықтың 54% ер адамдарды, ал 46% әйелдерді құрайды. Нала Сопарадағы сауаттылық деңгейі 79%, бұл ұлттық орташа көрсеткіш 74,04%-дан жоғары: ер адамдардың сауаттылығы 77%, әйелдердің сауаттылығы 82%. Нала Сопара халқының 13% 6 жасқа дейінгі балалар құрайды. Аз ұлттық тілдердің арасында гужарати тілінде халықтың 17,82%, урду тілінде 12% және хинди тілінде 22,92% сөйлейді.

Құтты шаһ баба

Хазрат Кутти Шах Баба даргасы, сондай-ақ Наласопара Пахад вали даргасы, Наласопара теміржол стансасының батысында орналасқан. Бұл өте тыныш жер, және намаз оқушылар үшін таудың үстінде мешіт салынған.

Чакрешвар Махадев ғибадатханасы

Чакрешвар Махадев Мәндірі – Шива құдайының өте ежелгі қасиетті орны. Бұл салыстырмалы түрде кішкентай ғибадатхана, және ол Свами Самарттың дхьянам жасаған, жақын жердегі Рам Мандирдің құдайына орнатылған (pratiṣhṭha) және осы жерде тірідей жерленген (sajīva samādhi) шәкіртіне бата берген қасиетті орын ретінде танымал. Ғибадатхана Налласопара батысындағы Чакрешвар көлінің бір бұрышында жайғасқан.

Әдебиеттегі сілтеме

Заверчанд Механи жазған «Гужарат но Джей» атты гужарати романында Дилвара ғибадатханаларын салған белгілі джайни діндарлары Ваступал мен Тежпалдың ата-аналары үйден қашып кеткен соң Сопара қаласында біраз уақыт тұрғандығы айтылады.