Кіріспе
Салемдегі сиқыршылық соттарында сиқыршылық жасады деген айыппен сотталған Элизабет Проктор (туған есімі Басет; 1650 – 1703 жылдан кейін) 1692 жылғы Салемдегі сиқыршылық соттарында айыпталып сотталды. Ол сотталып, өлім жазасына кесілген Джон Проктордың әйелі болды. Оның өлім жазасы жүкті болғандықтан кейінге шегерілді. 1693 жылы жаңа губернатор, сэр Уильям Фипс, Елизабеттің ішінде болған 153 тұтқынды босатты. 1699 жылы жесір Проктор Дэниел Ричардсқа қайта үйленді. 1703 жылы ол және оның қайтыс болған күйеуі Джон Проктор Массачусетс штатының заң шығарушы органынан айыпталудан босатылды.
Elizabeth Proctor (née Bassett; 1650 – after 1703) was convicted of witchcraft in the Salem Witch Trials of 1692. She was the wife of John Proctor, who was convicted and executed. Her execution sentence was postponed because she was pregnant. In 1693 the new governor, Sir William Phips, freed 153 prisoners, including Elizabeth. The widow Proctor remarried in 1699, to Daniel Richards. In 1703 she and her late husband John Proctor were granted a reversal of attainder by the Massachusetts legislature.
Ерте өмір
Елизавета 1650 жылы Массачусетс штатының Линн қаласында туды. Ол капитан Уильям Бассетт аға мен Сара Берттің қызы болған. Есейгенде салмағы 155 фунтқа жетті. 1674 жылдың 1 сәуірінде Салемде (Массачусетс штаты) Джон Прокторға тұрмысқа шықты. Елизаветаның әжесі Энн (Голландия) Бассетт Берт, квакер және акушер болған. Пюритандықтар квакерлердің ішінде "сығаншыл" сипат бар деп санайтын. Энн дәрігер болмағандықтан, бірақ ауруларға көмектесуде табысқа жеткендіктен, кейбіреулер оның осы қабілеттеріне тек сиқыршы болса ғана ие бола алады деп ойлады. Оны 1669 жылы сиқыршылықпен айыптады. Эннге қарсы куәлік бергендердің бірі дәрігер Филип Рид болды. Бұл айыптаулар жергілікті тұрғындардың естелігінде ізі қалдырып, шамамен 30 жылдан кейін Елизаветаның қуғынға ұшырауына ықпал еткен болуы мүмкін.
Сиқыршылыққа қатысты айыптаулар
1692 жылдың наурыз айының басында Прокторлардың қызметшісі Мэри Уоррен ұстамаларға шалдығып, Джайлс Коридің көрінісін (арбағын) көргенін айтты. Джон Проктор оның сөздерін (барлық айыптауларды қабылдамағандай) елемей, жұмысын ауырлатты; ол сиқырға ұшыраған қыздардың өзінен күдік тууы керек деп ойлады, ал ауылдың құрметті әйелдерінен емес. Оның қыздардың айыптауларына жасаған теріс реакциясы Елизаветаның да сиқыршылықпен айналысады деп айыпталуына себеп болуы мүмкін. 1692 жылдың 26 наурызында Мерси Льюис Елизаветаның көрінісі оны азаптап жатыр деген алғашқы айыптауын жасады. Жақын жердегі Беверли, Массачусетс қаласынан келген Уильям Реймент келесі күні Елизавета Проктор сотта сұраққа тартылатыны туралы естігенін айтты. Бір қыз транстық күйге түсіп, "Міне, Гуди Проктор! Ескі сиқыршы! Мен оны асып тастаймын!" деді. Көрершілер Прокторлар отбасының қоғамда жақсы қадірленгенін айтып, күмән білдіргенде, қыз дереу транстан шығып, бәрін "ойын үшін" жасағанын айтты. 1692 жылдың 29 наурызында Әбигейл Уильямс пен Мерси Льюис Елизаветаның көрінісінен азап шегіп жатқанын тағы да мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін Әбигейл Елизаветаның өзін қысып, ішегін жыртып жатқанын айтып, Джонның да, Елизаветаның да көрінісін көргенін жеткізді. 1692 жылдың сәуір айында Массачусетс штатының Ипсвич қаласынан келген 31 адам Джон мен Елизаветаның адалдығын растайтын және олардың ешқашан сиқыршы екенін көрсететін ештеңе байқамағанын куәландырған петиция ұсынды. 1692 жылдың мамыр айында Джон мен Елизаветаның атынан ұқсас петиция ұсынылды, оған 20 ер және әйелдің қолдары қойылған, оның ішінде Топсфилд, Массачусетс және Салем ауылының ең бай жер иелері де болды. Петицияда жұлдыздық дәлелдердің заңдылығына күмән келтіріліп, Джон мен Елизаветаның христиандық өмір салғаны расталды, олар "мұқтаж жандарға көмектесуге әрқашан дайын болды" және петиция берушілердің олардың сиқыршы екеніне сенуге ешқандай себебі болмады делінді. 1692 жылдың 2 маусымында бір дәрігер мен бірнеше әйел Елизаветаны және басқа да бірнеше айыпталушыларды тексерді. Олар туа біткен кемшіліктерді, шешектерді немесе басқа да белгілерді іздеді, сол кезде бұл адамның сиқыршы екенін көрсететін белгі деп саналды; тексерушілер мұндай белгілерді таппады. 1692 жылдың 2 тамызында сот Салемде Джон, Елизавета және басқалардың тағдырын талқылау үшін жиналды. Осы уақыт аралығында Джон өсиетін жазды, бірақ Елизаветаны атаған жоқ. Кейбіреулер мұны ол онымен бірге өлімге кесіледі деп ойлағандықтан деп санайды. Достарынан түскен петициялар мен куәліктерге қарамастан, Джон мен Елизавета екеуі де кінәлі деп танылып, 5 тамызда өлім жазасына кесілді. Сол кезде жүкті болған Елизавета бала туғанға дейін өлім жазасынан босатылды. Джон өлім жазасын кейінге қалдыруға тырысты, бірақ сәтті болмады. 1692 жылдың 19 тамызында Джон өлімге кесілді. Елизавета түрмеде қалды. Ақырында, Джонның өмірін және Елизаветаның өмірін сақтап қалу үшін берген петициясы қарастырылды, бірақ ол үшін кеш болды.
Шығару
1693 жылдың қаңтар айында сот процесін күтіп отырған бірнеше жүз адам түрмеде қалып қойды. 27 қаңтарда Елизавета түрмеде болып, күйеуінің құрметіне Джон Проктор III деп атаған ұл таратты. Елизавета белгісіз себептермен соттың бұйрығымен аталған жазадан құтылды. 1693 жылдың мамыр айында қыздар Массачусетс губернаторы сэр Уильям Фипстің әйелі, леди Мэри Фипсті айыптауға кірісті. Губернатор содан кейін қалған 153 тұтқынды босатуға бұйрық берді. Елизавета осы тұтқындардың арасында босатылды. Босатылар алдында оның отбасы түрмедегі шығындарын төлеуге міндетті болды. Сол кезде отбасылар түрмеде отырған туыстарының күтімін және тамағын төлеуге, сондай-ақ олардың өлім жазасын орындауға кеткен шығындарды да өтеуге тиіс болды.
Проктор отбасы мүшелеріне қарсы айыптаулар
1692 жылы 141 шағым келіп түсті. Оның 12-сі Проктор отбасының туғандары мен жақындарына қарсы болған. Джон Проктор, Элизабет Проктор және Ребекка Нерс кінәлі деп танылды, ал Джон мен Ребекка өлімге кесілді. Джон Проктор, Элизабет Бассеттің күйеуі, сондай-ақ Элизабет Проктордың және Бенджамин, Уильям мен Сара Проктордың әкесі. Элизабет Бассетт Проктор, Джон Проктордың үшінші әйелі. Бенджамин Проктор, Джон Проктор мен оның бірінші әйелі Марта Гидденстің ұлы. Уильям Проктор, Джон Проктор мен оның үшінші әйелі Элизабет Бассетт Проктордың ұлы. Мэри Бассет ДеРич – Элизабет Бассетт Проктордың қарындасы.
Үлкен отбасы
Томас Фаррар аға, Элизабет (Худ) Фаррардың қайын атасы, Сара Худтың, сондай-ақ Сара Бассетттың әпкесі. Элизабет Хатчинсон, Исаак Харттың әйелі, оның қарындасы Дебора Харт, Джон Проктордың ағасы Бенджамин Прокторға үйленген. Джон Проктор мен Элизабет Торндайк Проктордың қызы Элизабет Проктор 1681 жылы Томас Вериге үйленді. Оның қарындасы, Елизавета Вери, Фрэнсис пен Ребекка (құрметті есімі Таун) Нерстің үлкен ұлы Джон Нерстің екінші әйелі болды. Ребекка Нерс, Мэри Исти мен Сара Клойстің әпкесі. Мэри Исти, Ребекка Нерс пен Сара Клойстің әпкесі. Сара Клойс, Ребекка Нерс пен Мэри Истидің әпкесі. Эстер Элвелл (неміс тегінен), Хестер Элвелл, Томас Элвеллдің ағасы Сэмюэлл Элвеллге үйленді; Сара Бассет Элвеллдің қарындасы, Элизабет Бассет Проктордың тағы бір әпкесі.
Elizabeth Hutchinson, wife of Isaac Hart whose sister, Deborah Hart, was married to Benjamin Proctor, brother of John Proctor. Elizabeth Proctor, daughter of John Proctor and Elizabeth Thorndike Proctor, married Thomas Very in 1681. His sister, Elizabeth Very was the second wife of John Nurse, the eldest son of Francis and Rebecca (née Towne) Nurse. Rebecca Nurse, sister of Mary Eastey and Sarah Cloyce. Mary Eastey, sister of Rebecca Nurse and Sarah Cloyce. Sarah Cloyce, sister of Rebecca Nurse and Mary Eastey. Esther Elwell (née Dutch), aka Hester Elwell — wed to Samuel Elwell, brother of Thomas Elwell; sister in law to Sarah Bassett Elwell, another of Elizabeth Bassett Proctor's sisters.
Қарым-қатынасы бар айыптаушы
Тағы бір отбасы мүшесі сотқа тартылып, айыптаушылар қатарына қосылды: түрмеге қамалған Бассеттің 16 жасар ұлы Джон Дерич және оның күйеуі Мишель Дерич, ол жақында қайтыс болған еді.
Соттың соңынан
Елизабет босағанмен, оның азаптары әлі де жалғасып жатты. Сотталғаннан кейін ол заң бойынша өлі адам ретінде қоғамнан бөлініп кетті. Заң бойынша, біреуді айыптау кезінде оның мүлкі тәркіленетін болса да, Прокторлардың мүлкі сотқа дейін ұзақ уақыт бұрын тәркіленді. Елизабет Джонның мүлкіне ешқандай үлес ала алмады. Ол өзінің қалыңдықтарын қайта ала алмады, өйткені заңды түрде ол енді жоқ. Елизавета Бас сотқа өзінің заңды құқықтарын қалпына келтіру үшін айыпталуды қайта қарау туралы өтініш берді. Алайда, жеті жыл бойы үкімет тарапынан ешқандай шара қолданылмады, бірақ жазықсыз адамдар қатаң жазаға кесілгені кеңінен танылды. 1697 жылы 19 сәуірде мұрагерлік сот Елизаветаның асырап алған балаларына оған «заң бойынша қайтадан пайдасы тиетін» қалыңдық сыйлығын қайтаруды бұйырды. 1696 жылдың маусым айында Елизавета күйеуінің өсиеттеріне қарсы шағымданып, сотта: «Әйеліме өлім жазасы тағайындалғанға дейін, сол қараңғы, қайғылы кезеңде, біреу өсиет жазып, оған қол қоюға алып келгені анық. Ол өсиет бойынша мұра қалдыру құқығына ие болды және мүлкі бөлінді, ал ол өзінің өгей балалары «ерімнің келісім-шарты бойынша, не некеге тұрмас бұрын, не заң бойынша маған тиесілі немесе тиесілі болуы керек, өйткені олар мен заң бойынша өлгенмін» дейді. Халық соттардан кешірім сұраған еді, ал 1702 жылдың 18 наурызында жазбаша түрде кешірім сұралды. 1703 жылдың шілдесінде отбасылардың өтініштері қабылдансын деп, Бас сотқа өтініш жасалды. Ақырында, Елизаветаның айыпталуын қайта қарау үшін іс-қимыл жасалды. Массачусетс штатының өкілдер палатасы сол жылы спектралдық дәлелдемелерді ресми түрде қабылдамайтын, бірақ өтініш бергендерге ғана қайтаратын заң жобасын қабылдады, бұл тек Джон мен Элизабет Прокторға және Ребекка Нерске қатысты. 1703 жылы 2 наурызда сотталғандардың 21 жұбайы мен балалары, сондай-ақ сотталған, бірақ жазаланбаған үш әйел, соның ішінде Елизавета, Елизаветаның арызын қайтару туралы өтінішхатқа ешқандай іс-әрекет жасалмастан бұрын өтінішхат берді. Олар «адамдардың атын қорлау үшін бірдеңе жасалуы керек» деп сұрады. 1703 жылдың маусым айында тағы екі өтініш берілді. Олардың ішінде он бір министрдің айыптау үкімін қайта қарау және азаматтардың атын қалпына келтіру туралы өтініші бар. Массачусетс штатының Өкілдер палатасы ақыры спектралды дәлелдемелерді қабылдамайтын заң жобасын қабылдады. Алайда олар тек өтініш бергендерге ғана жауап қайтаруды ұсынды. 1705 жылы тағы бір өтініш арызбен келіп, айыптылардың әділ жазасын талап етті. 1709 жылдың мамыр айында 22 адам, яғни сиқыршылыққа кінәлі деп танылғандар немесе олардың ата-аналары сиқыршылыққа кінәлі деп танылғандар, 1705 жылғы ұсынысқа қатысты іс-қимыл жасау туралы өтінішхатпен Бас сотқа өтініш берді. 1710 жылдың мамыр айында заң шығарушы орган арыздарды тыңдау үшін комитет тағайындады. Көп кешіктірулерден кейін 1711 жылы 17 қазанда Бас сот 1709 жылғы өтініште көрсетілген адамдарға қатысты үкімді кері қайтаратын заң жобасын қабылдады және губернатор Джозеф Дадли заң жобасына қол қойды. Ал тағы жеті адам айыпты деп танылған, бірақ олар өтінішке қол қоймаған. Олардың бұрыштап жазалаулары да мүмкін болмады. Заң жобасында былай делінген: 1709 жылғы өтініштегі 22 адамға 578 фунт 12 шиллинг 0 пенни сомасын айыпталушылардың тірі қалғандары мен туыстарына бөліп беру үшін тағайындалды. Алайда, айыпталуды қайтару және ақшалай қаражат тек айыпталушы мен оның мұрагерлеріне ғана берілді. «Джон Проктор мен әйеліне» 150 фунт берілді, бірақ Елизаветаның есімі нақты аталмаған. Торндайк Проктор отбасының азап шегуі үшін ақша алды. Ағасы Бенджамин бұл жағдайға қарсы болды, өйткені ол осы уақыт ішінде бауырларына қамқорлық жасауды өз мойнына алған еді. Сот бұл мәселеге қатысты ешқандай шара қолданбай, ақшаны қалай бөлу керектігін шешуге отбасына қалдырды. Есептердің көпшілігі бір жыл ішінде төленді. Проктор отбасы үшін 1500 доллар сыйақы берілді, бұл Массачусетс штатының жалпы сотынан айыпталған сиқыршы отбасыларына қарағанда әлдеқайда көп ақша, бұл бұл отбасылардың байлығының ықтимал көрсеткіші. Торндайк Проктор Groton Farm фермасын Лондонның Даунинг отбасынан сатып алды, Англия, әкесі асылғаннан кейін. Ферма Даунинг фермасы деп аталды. Торндайк кейіннен Даунинг фермасының жартысын өзінің туғаннан басқа ағасы Бенджаминге сатқан. Прокторлардың сегіз ұрпағы Даунинг фермасында 1851 жылға дейін өмір сүрді. 1957 жылы барлық сотталғандар ақталмаған. Жалған айып тағылғандардың ұрпақтары Бас соттан өздерінің отбасы мүшелерінің атын тазалауды талап етті. 1957 жылы заң қабылданып, айыпталушылардың кінәсіздігі жарияланды, бірақ онда тек Энн Пудейтордың есімі және басқалары «кейбір басқа адамдар» деп тізілді, әлі де сотталғандардың барлық есімдерін қамтымады. Олар сонымен қатар ескі сот ісіне негізделген жаңа сот процестерін тыйым салатын резолюцияны қосты. 1992 жылы Дэнверс Терсентиенналдық комитеті Массачусетс штатының өкілдер палатасын «құқықтық, діни және саяси институттар оларға жеңілген кезде шындыққа адал болған осы айыпталушы адамдардың батырлығы мен тұрақтылығын» құрметтеу туралы резолюция шығаруға көндірді. Құжатта бұрын айыпталуды қайтаруға ие болмағандардың барлық есімдері тізілгенімен, бұл адамдардың «еске алуға және еске алуға лайық» екені ғана көрсетілді. Өкілдер J. Michael Ruane және Paul Tirone, сондай-ақ Сейлем мектеп мұғалімі Paula Keene-нің күш-жігерінен кейін, ол губернатор Jane Swift-тің 2001 жылдың 31 қазанында қол қойғаннан кейін, үш жүйылдан астам жылдан кейін барлығы кінәсіз деп жарияланды.
The 22 people in the 1709 petition were awarded the sum of £578 12 0 to be divided among the survivors and relatives of those accused. However, reversal of attainder and monies were only awarded to the accused and their heirs who had asked for it. £150 were awarded to "John Proctor and wife", but Elizabeth's name was not specifically mentioned. Thorndike Proctor received money for his family's suffering. His older brother Benjamin objected as he had been the one responsible for taking care of his siblings during this time. The court took no action, leaving it up to the family to determine how to divide the funds. Most of the accounts were settled within a year. The award to the Proctor family was $1500, much more money from the Massachusetts General Court than most families of accused witches, a possible indicator of the wealth of the families involved. Thorndike Proctor purchased the Groton Farm from the Downing family of London, England, following the hanging of his father. The farm was renamed Downing Farm. Thorndike subsequently sold nearly half of Downing Farm to his half brother Benjamin. Eight generations of Proctors resided on the Downing farm, until 1851. By 1957, not all the condemned had been exonerated. Descendants of those falsely accused demanded the General Court clear the names of their family members. In 1957 an act was passed pronouncing the innocence of those accused; however, it only listed Ann Pudeator by name and the others as "certain other persons", still failing to include all names of those convicted. They also included a resolution prohibiting further lawsuits based on old court proceedings. In 1992, the Danvers Tercentennial Committee persuaded the Massachusetts House of Representatives to issue a resolution honoring "the courage and steadfastness of these condemned persons who adhered to truth when the legal, clerical, and political institutions failed them". While the document did list the names of all those not previously granted reversal of attainder, it only noted that these individuals were "worthy of remembrance and commemoration". After efforts by, among others, Representatives J. Michael Ruane and Paul Tirone, and Salem schoolteacher, Paula Keene, when it was finally signed on October 31, 2001, by Governor Jane Swift, more than 300 years later, all were finally proclaimed innocent.
Құймақ
1953 жылы Артур Миллердің "Құрбандық" пьесасында Джон Проктордың күйеуі Әбигейл Уильямс құпия түрде кеудесіне терең ине шаншып, содан кейін оны колдовник жасаған деп көрсетеді. Ол Проктордың әйелі Элизабет Прокторды оны мазақтау үшін колдовник қуыршағының ішін инемен тесіп тастады деп жалған айыптайды және оны колдовство жасады деп айыптайды. Осы оқиғадан кейін қауымда көптеген адамдар Элизабет Прокторға күдік тудыруға басқа себептер табады.