Ұлыбритания қазынашылығының Лорд комиссарларының тарихы мен құрамы

Кіріспе

Ұлыбританиядағы саяси лауазым Ұлыбританияда Его Величестінің қазынасының кем дегенде алты лорд-комиссары бар, олар ежелгі Қазынашы лауазымына комиссия ретінде қызмет етеді. Басқарма Қазынашылықтың бірінші лордынан, Қазынашылықтың екінші лордынан және Төменгі палатадағы қамшылар ретінде әрекет ететін төрт немесе одан да көп кіші лордтардан тұрады, осы лауазымдар көбінесе оларға тағайындалады. Көптеген адамдар Его Величестінің қазынасының лорд-комиссарлары Лорд Жоғары қазынашы лауазымын атқаруға комиссарлар ретінде қызмет етеді деп санайды, бірақ бұл рас емес. Бұл шатасудың себебі – бұрын екі лауазымды да бір адам бір уақытта атқарған. Шындығында, олар Ұлыбританияның Қазынашысы және Ирландияның Лорд Жоғары қазынашысы лауазымдарын атқаруға комиссарлар болып табылады (бұл 1964 жылға дейін Адмиралтействоның лорд-комиссарлары Лорд Жоғары адмирал лауазымын атқарған мәртебесіне ұқсас, сол жылы патшайым лауазымды қайтадан өз өзіне алған). Бұл лауазымдар (1817 жылы комиссия құрылған Ирландияның Лорд Жоғары қазынашысынан басқа) 1714 жылы королева Аннаның өлім төсегінде тағайындалған Шарль, Шрусбери герцогының отставкасынан бері үздіксіз комиссияда болып келеді. 19 ғасырға дейін бұл комиссия Ұлыбританияның (1707 жылғы Одақ актісіне дейін Англияның) экономикалық шешімдерінің көп бөлігін қабылдады. Алайда, 19 ғасырдан бастап бұл лауазымдар негізінен номиналды лауазымдарға айналды, Бірінші лорд көбінесе премьер-министр, Екінші лорд көбінесе қазынашылық канцлері болып тағайындалады, ал кіші лордтар парламентте қамшылар ретінде қызмет етеді. Комиссиядағы лауазым ретінде, техникалық тұрғыдан алғанда, Қазынашылықтың барлық лорд-комиссарлары бірдей дәрежеде, олардың тізбектелген нөмірлері олардың билігін емес, еңбек ету тәртібін көрсетеді. Алайда, кем дегенде королева Аннаның билігі кезінен бастап, де-факто билік ең жоғары санаттағы лордтарда болды.

Қазіргі лауазым иелері

Қазіргі Қазынашылық Лорд Комиссарлары 2023 жылғы 15 желтоқсандағы патент хаттарымен тағайындалды. Портфель атауы Қазынашылықтың бірінші лорды – Риши Сунак, Парламент депутаты. Қазынашылықтың екінші лорды – Джереми Хант, Парламент депутаты. Кіші лордтар: Аманда Миллинг, Парламент депутаты, Джой Моррисси, Парламент депутаты, Скотт Манн, Парламент депутаты, Аманда Солоуэй, Парламент депутаты, Майк Вуд, Парламент депутаты.

Бірінші және Екінші Лордтердің арасындағы қарым-қатынас

Тарихи тұрғыдан алғанда, Казначействоның канцлері сондай-ақ Қазынашылықтың бірінші лорды болды және көбінесе, тікелей премьер-министр де болды. Дегенмен, мемлекеттік шығындардың күрделенуі канцлерлік лауазымды қаржы министрінің толыққанды қызметіне айналдырды, соның салдарынан кеңсе министрліктің жалпы басшылығына сәйкес келмейтіндей ерекшеленді. Соңғы премьер-министр канцлер болған Стэнли Болдуин 1923 жылы болды, содан кейін өте аз ғана уақытқа – соңғы нақты мысал 1880–1882 жылдары Уильям Гладстон болды. Бірақ, одан да маңызды үрдіс – Парламент палаталарының өкілеттіктерін төменгі палатаның пайдасына қайта теңестіру болды. Даңқты революциядан бастап, фискалдық саясатты белгілейтін тұлғаның (яғни канцлердің) Лордтар палатасында болуы конституциялық тұрғыдан қабылдауға келмейтін жағдайға жетті, бұл принцип 1718 жылы Лорд Стэнхоуптың отставкасымен конституцияға бекітілді (бірақ бұл, уақытша канцлерлік міндетін атқарған кейбір Лорд-бас судьяларды қоспағанда, олар бос қалған кезде осы лауазымды атқарды және көбінесе теңдес болды). Оған қарамастан, премьер-министрдің Өкілдер палатасында болуын талап ететін конституциялық конвенция кейінірек қалыптасты, 1902 жылға дейін премьер-министр Лордтар палатасынан қиындықсыз қызмет етті. 1963 жылы Лордтар палатасынан премьер-министрлікке соңғы рет тағайындалған Алек Дуглас Хоум өзінің теңдік атағынан бас тартып, Өкілдер палатасында орын алуға мәжбүр болды, бұл сол кездегі конвенцияның нығайып қалғанын көрсетеді. XVIII-XIX ғасырларда премьер-министрлер көбінесе Жоғарғы палатадан таңдалатын. Премьер-министр теңдес болған жағдайда, министрліктің басшысы бірінші лорд ретінде комиссиядағы «primus inter pares» позициясын алуы тиімді деп есептелді, тіпті конституциялық конвенция бойынша ол канцлер бола алмаса да, ол лауазымы бойынша бірінші лорд болды. Осылайша, Бірінші лорд лауазымы (заңды түрде жоқ) премьер-министрлік лауазымымен тығыз байланысты болды, өйткені лорд Чатхэмнен басқа лорд Солсбериге дейінгі барлық премьер-министрлер Бірінші лордтар болды. Сәйкесінше, Премьер-министр Лордтар палатасында отырғанда, Канцлер Екінші лордтық лауазымын атқарды. Бұл принципті конституциялық бекіту 1841 жылы Екінші Пилл кабинетінің тағайындалуымен басталды. Висконт болғандықтан, лорд Мельбурн (өткен премьер-министр) канцлер бола алмады, бірақ премьер-министрлік лауазымына сәйкес Бірінші лордтықты қабылдады, бұл теңдес премьерлер үшін қалыпты жағдай еді. Алайда, сэр Роберт Пил екінші рет үзіліссіз кеңсеге оралғанда, ол Бірінші қазынашылық лорды болды, бұл атақты ол алғашқы кабинетінде алған, онда ол сонымен қатар канцлер болып қызмет еткен. Бірақ, Пил парламент мүшесі болғанына қарамастан (яғни лорд емес), канцлерлік лауазымын қабылдамады. Осылайша, Генри Гулберн Бірінші лорд Өкілдер палатасында болғанда Қазынашылықтың екінші лорды болған алғашқы канцлер болды. Осы уақыттан бастап, Екінші лордтық лауазымы, премьер-министр Даунинг-стриттің 10 және 11 нөмірінде тұрған сирек жағдайларды қоспағанда, тұрақты түрде канцлерге берілді.

Historically, the Chancellor of the Exchequer was also the First Lord of the Treasury, and usually by extension Prime Minister as well. However the increasing sophistication of government spending led to the development of the chancellorship into a more refined position of finance minister, and so gradually particularised the office in a way less suitable for headship of the ministry overall. The last Chancellor Prime Minister was Stanley Baldwin in 1923, and then only very briefly – the last substantive overlap was William Gladstone in 1880–1882. A more immediately significant trend though was the rebalancing of the powers of the Houses of Parliament in favour of the lower house. From the Glorious Revolution and onwards it had become increasingly constitutionally untenable for the person setting fiscal policy (i. e. the Chancellor) to reside in the House of Lords, a principle which was embedded permanently in the constitution from 1718 with the resignation of Lord Stanhope (note this excepts the brief tenures of certain Lord Chief Justices, who historically assumed the office of Chancellor of the Exchequer pro tempore during vacancies, and who were often peers). That notwithstanding, the constitutional convention mandating that the Prime Minister reside in the Commons became embedded much later, with a Prime Minister serving without difficulty from the Lords as late as 1902. That Alec Douglas Home, the last to assume the Premiership from the Lords in 1963, felt compelled to disclaim his peerage and take up a seat in the Commons shows that the convention had, by that time, become well entrenched. Throughout the eighteenth and nineteenth centuries Prime Ministers would continue to be drawn regularly from the upper house. In circumstances where the Prime Minister was a peer it was felt appropriate for the head of the ministry overall to take the primus inter pares position on the commission as First Lord, even if through constitutional convention he couldn't serve as the Chancellor, who was otherwise First Lord by virtue of his office. The office of First Lord thus became strongly intertwined with the (legally non existent) Premiership was particularly strong because all Prime Ministers up to Lord Salisbury, apart from Lord Chatham, had been First Lords. Accordingly, when the Prime Minister sat in the Lords, the Chancellor assumed the Second Lordship. The constitutional entrenchment of this principle began in 1841 with the appointment of the Second Peel ministry. Being a viscount, Lord Melbourne (the outgoing Prime Minister) had not been able to be Chancellor as well, but nevertheless assumed the First Lordship pursuant to his premiership in the usual way for premiers from the peerage. However, when Sir Robert Peel returned to office for his non consecutive second term he elected to be First Lord of Treasury, a title he had naturally assumed in his first ministry wherein he had also served as Chancellor. But despite being a Member of Parliament (i. e. not a Lord), Peel did not assume the Chancellorship. Thus the Chancellor, Henry Goulburn, became the first Chancellor to be Second Lord of the Treasury whilst the First Lord was also in the Commons. From that point onwards, the Second Lordship, save on the rare occasion that the Prime Minister holds both 10 and 11 Downing Street, has been permanently vested in the Chancellor.

Қазынашылықтың бірінші лорды мен Премьер-министрдің арасындағы қарым-қатынас

Лауазымның дамуынан бері премьер-министр барған сайын екі жағдайдан басқа, Қазынашылықтың бірінші лорды қызметін де атқарып келеді. Екі лауазымның бастапқы байланысы таңқаларлық емес, себебі лауазым құрылған кезде Қазынашылықтың бірінші лорды қазынашылықты басқаруға қатысып, осы міндетті атқаруда ең жоғары дәрежелі тұлға болған. Ақшаға бақылау көбінесе ең көп билікті беретіні болғандықтан, мұндай адамның үкіметтің басшысы болуы заңды. Шындығында, премьер-министрлік лауазымы пайда болғаннан кейін де, ондаған жылдар өткен соң Уильям Питт кіші премьер-министрдің «қаржы басшысы болуы керек» екенін айтқан. Екі ерекше жағдай – лорд Чатхэм мен лорд Солсбери. Чатхэм 1766–68 жылдар аралығындағы қызметі кезінде оның орнына, Тайна Мөрінің сақтаушысы қызметін атқарды. Лорд Солсбери өзінің бірінші (1885–1886) және үшінші (1895–1902) мерзімінде бірінші лорд болған жоқ, бірақ екінші (1886–1892) мерзімінің алғашқы екі жылында бірінші лорд болды. Солсбериден бастап екі лауазым тығыз байланысты, сондықтан премьер-министрдің ресми резиденциясы, Даунинг-стрит 10, шын мәнінде Қазынашылықтың бірінші лордының ресми резиденциясы болып табылады, ал оның атауы пошта жәшігінде көрсетілген. Солсбери, зор тәуелсіз байлыққа ие маркиз болғандықтан, ресми резиденцияны пайдаланбады, оның орнына Санкт-Джеймстегі Арлингтон-стрит, 20 мекенжайындағы әсем қалалық үйінде тұрды және оны басқа министрлерге, сондай-ақ Бірінші Лорд лауазымынмен бірге беруге болатын. Басқа да лауазымдар премьер-министрлікпен байланысты болды. 1968 жылдан бері, осы лауазымды Харольд Уилсон құрғаннан бастап, премьер-министр сонымен қатар мемлекеттік қызмет министрі қызметін атқарып келеді. Бұл қосымша лауазымның қабылдануы Ұлыбритания Қазынашылығының реформаларымен тікелей байланысты, себебі мемлекеттік қызметкерлердің жалақысы мен басқаруына жауапкершілік Қазынашылықтан жаңа мемлекеттік қызмет департаментіне берілді. Премьер-министр Қазынашылықтың Лорд-комиссары болғандықтан, реформадан бұрын ол осы портфельдерді өз өкілеттігімен бақылаған, бірақ мемлекеттік қызметті арнайы департаменттен тыс ұстау дұрыс деп саналды. Дегенмен, премьер-министрдің мемлекеттік қызметке қатысты басты өкілеттігін мойындау үшін, министрлік лауазымын әрқашан премьер-министр атқаруы конституциялық дәстүрге айналды. Мемлекеттік қызмет департаменті 1982 жылы Маргарет Тэтчер тарапынан таратылғанымен, атауы сақталды. Қазынашылықтың бірінші лордтығы біраз уақыттан бері толыққанды синуктура болғанымен, мемлекеттік қызмет жөніндегі министрдің функциялары кейде премьер-министрден саясатты жүзеге асыруды және оған жауап беруді талап етті. Мысалы, осы лауазымда тұрған кезінде премьер-министр оның саясаты үшін сотқа тартылды. Басқа да лауазымдар тарихи түрде премьер-министрлікпен байланысты болған, бірақ қазір жоқ. Клемент Атли премьер-министр болғанға дейін премьер-министрлердің көпшілігі палатаның басшысы, яғни Өкілдер палатасының немесе Лордтар палатасының басшысы қызметін атқарған. Атқарушы биліктің күші артқан сайын, заң шығарушы бағытталған лауазымға қажеттілік азайды. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уинстон Черчилль өзін Қорғаныс министрі етіп тағайындады, бұл лауазымды премьер-министрлер одан кейін он үш жыл бойы иеленді, бірақ қорғаныс маңызды саяси мәселе болмай қалғаннан кейін 1955 жылы қызметке келген Сэр Энтони Иден бұл лауазымнан бас тартты. Борис Джонсон Ұлыбританияның төрт ұлтының бірлігін нығайтуға деген ұмтылысын көрсету үшін құрылған Одақ министрі лауазымын атқарды. Бұл лауазымды оның орнын басушы Лиз Трасс сақтап қалды. Осыған сәйкес, Қазынашылықтың бірінші лорды премьер-министрлік лауазымымен ең көп байланысты. Жеті премьер-министр тек Қазынашылықтың бірінші лорды лауазымын ғана атқаруға лайық деп тапты және басқа қосалқы лауазымдарды атқармады. Олар – лорд Рокингем (1782), лорд Портленд (1807–1809), Дэвид Ллойд Джордж (1916–1922), сэр Энтони Иден (1955–57), Гарольд Макмиллан (1957–1963), сэр Алек Дуглас Хоум (1963–1964) және Гарольд Уилсон (1964–1968, одан кейін ол мемлекеттік қызмет министрі де болды).

Since the evolution of the position, the Prime Minister has also served as First Lord of the Treasury in all but two cases. The initial linkage of the two offices is not surprising, since at the formation of the office the First Lord of the Treasury did indeed take part in running the Treasury, and as First Lord was the most senior person so tasked. Since control of money usually granted most power, it is not surprising that such a person would head the government as a whole. Indeed, even after decades of the emergence of the Premiership, William Pitt the Younger proffered that the Prime Minister "ought to be the person at the head of the finances." The two exceptions were Lord Chatham and Lord Salisbury. During Chatham's ministry of 1766–68 he occupied the office of Lord Keeper of the Privy Seal instead. Lord Salisbury became First Lord neither during his first term (1885–1886) nor his third (1895–1902), though he did become First Lord for the first two years of his second ministry (1886–1892). Since Salisbury, the two roles have become completely concomitant, so much so that the Prime Minister's official residence, 10 Downing Street, is in fact the official residence of the First Lord of the Treasury, which title is named on the letter box. Salisbury, as a marquess of vast independent wealth, had no use of an official residence, instead living in his grander town house at 20 Arlington Street in St James's, and could instead bestow it as a perquisite to other ministers, along with the First Lordship itself. Other positions have been linked to the Prime Ministership as well. Continuously since 1968, when the position was created by Harold Wilson, the Prime Minister has also served as Minister for the Civil Service. The adoption of this additional position was directly linked to reforms to HM Treasury, being created when responsibilities for the pay and management of the civil service was transferred from the Treasury to a new Civil Service Department. Since the Prime Minister was a Lord Commissioner of the Treasury, prior to the reform he had had ex officio oversight of these portfolios, but it was felt more proper for the civil service to be held outside of a particularised department. Nevertheless, in recognition of the primary authority of the Prime Minister over the Civil Service, it is a constitutional convention that the Ministry would always be held by the Prime Minister. Though the Civil Service Department was abolished by Margaret Thatcher in 1982, the title was retained. Whereas the First Lordship of the Treasury has been a complete sinecure for some time, the functions of the Minister for the Civil Service have at times required the Prime Minister to discharge policy and be held accountable for it. For instance, it was occupying this role which saw the Prime Minister sued for her policies in Council of Civil Service Unions v Minister for the Civil Service. Other offices have historically been linked to the Prime Ministership but are no longer. Until Clement Attlee became Prime Minister, the vast majority of premiers had served as either Leader of the House of Commons or Leader of the House of Lords depending on the chamber in which they sat. As the power of the executive swelled, the need to have a legislative oriented office receded. In 1942 during the Second World War Winston Churchill had made himself Minister of Defence, a title Prime Ministers would hold for thirteen years thereafter, but with the decline of defence as an urgent policy area this was abandoned by Sir Anthony Eden when he came to office in 1955. Boris Johnson held the position of Minister for the Union, which he created to display his commitment to strengthening the bond of the four nations of the United Kingdom. This role was retained by his successor Liz Truss. Accordingly, the First Lord of the Treasury is the title most associated with the Prime Ministership. Seven Prime Ministers saw fit to occupy the post of First Lord of the Treasury only, and held no other subsidiary office. Those Prime Ministers were Lord Rockingham (1782), Lord Portland (1807–1809), David Lloyd George (1916–1922), Sir Anthony Eden (1955–57), Harold Macmillan (1957–1963), Sir Alec Douglas Home (1963–1964), and Harold Wilson (1964–1968, at which point he also became Minister for the Civil Service).