Кіріспе

Дәстүрлі жапон ерлер шаш үлгісі (丁髷) – ерлер киетін дәстүрлі жапондық топнот шашының түрі. Ол көбінесе Эдо дәуірімен (1603–1868) және самурайлармен, ал соңғы уақытта сумо күресшілерімен байланысты. Бұл бастапқыда самурай кабуто қалқанын шайқаста бастың үстінде берік ұстау үшін шашты пайдалану тәсілі болды және жапон қоғамында мәртебе символына айналды. Дәстүрлі Эдо дәуірінде бас шашының жоғарғы бөлігі қырқылады. Қалған шаш майланып, балдақтандырылып, содан соң басының үстіне ерекше топнот түрінде бүгіліп байланатын шағын шоққа топланған.

Тарих

Бұл өнердің бастауы Хэйан дәуіріне дейін жетеді. Осы кезеңде аристократтар ресми киімдерінің бір бөлігі ретінде ерекше бас киімдер, тәж сияқты нәрселер тағуға құмар болған. Тәжді бекіту үшін шаш бастың артқы жағына жиналып, байланатын. 1580 жылдардың (Соғысқан мемлекеттер дәуірінің соңы, 1467–1615) аралығында және 1630 жылдарда (Эдо дәуірінің басы, 1603–1867) жапондықтардың ерлер шашына қатысты мәдени көзқарасы өзгерді. Алдыңғы әскери дәуірде шаштың толық болуы мен сақал ерліктің белгісі саналса, соңынан келген бейбітшілік кезеңінде бұл біртіндеп өзгерді. Екі ғасырлық азамат соғысынан кейін туған бейбітшілікке қарсы тұратын, қырқылмаған басы мен сақал варварлық деп есептелді. Бұл өзгеріс Жапонның Жосонға басып кірген кезінде (1592–1598) де күшпен жүзеге асырылды, онда кейбір жапон командирлері бағынған корейлерді осы шаш үлгісімен қырқып, оларды жапондықтарға айналдыруға мәжбүр етті. Лордқа қызмет етпейтін ронин самурайлары шаштарын қырқып алуға міндетті емес еді. Осылайша оларды анықтау оңай болды, тиімді түрде олардан бас тартты.

Сумо

Қазіргі Жапонияда оны киетіндер – сумо күресшілері мен кабуки актерлері ғана. Қазіргі кездегі стильдің ерекшелігін ескере отырып, Жапон сумо қауымдастығы сумо күресшілерінің шашын кесу және дайындау үшін арнайы шаштараздарды жұмысқа алады. Сумо стиліндегі шаш өрнегі сәл өзгеше, себебі бас шары қырқылмайды. Дегенмен, бұл аймақта шашты жіңішкертуге немесе бас шарының жоғарғы бөлігін қырқуға болады, бұл шаштың түйінге жиналуын ыңғайлы етеді. Мұндай шаш түзету екі айда бір рет жасалады. Сумода шаш өрнегінің символдық мәні зор болғандықтан, оны кесу – күресшінің зейнетке шығу рәсімінің орталық бөлігі болып табылады. Күресшінің өміріндегі құрметті тұлғалар мен маңызды адамдар шаштың бір тоғысын кесуге шақырылады, ал соңғы тоғысын жаттықтырушысы кеседі. Көптеген күресшілер үшін, егер олар ешқашан жоғары дәрежеге жетпесе, зейнетке шығу рәсімінде ғана олар осы әсем шаш өрнегін тағады.