Кіріспе

A (床山) – театр өнерінде (кабуки мен Но) және кәсіби сумода маманданған дәстүрлі жапон шаштаразы. Бұл кәсіп Едо дәуіріндегі дәстүрлі жапон шаштараздарынан баяу дамудың нәтижесі, олардың кейбіреулері актерлердің, қуыршақтардың және т.б. шаштарына біртіндеп маманданды. «床山» сөзі «еден» деген мағынаны білдіретін жапон таңбасын қолданады, себебі Едо дәуірінде шаштараздардың дүкендері қарапайым көтерілген едендерде орналасқан болатын. Шашты майлағаннан кейін, оны әр түрлі дәстүрлі әдістермен және құралдармен, негізінен тарақ, тікен және жіптермен өрнектейді. Эдо дәуірінен қалған әдістерді қолдануды жалғастырса да, дәстүрлі шаштараздыққа қажетті майлар мен құралдарды өндіретін шеберлердің біртіндеп жоғалып бара жатқандықтан, дәстүрлі практиканы сақтау қиынға соғады. Шаштарын баптайтын адамдармен тығыз қарым-қатынаста болады, көбінесе шағын топқа арналған арнайы қызметке бекітіледі. Кабукиде бұл қарым-қатынас шаштаразды белгілі бір актерлік стильдегі актерлерді ғана іздеуге бағыттайтын мамандық таңдауға әкеледі. Но өнерінде шаштараздар шаштараздықтарды таңдаған стюардтардың шешімдерін орындайды. Сумода шаштараздар спорттың маңызды элементтері саналады, оның дәстүрлі келбетін сақтауға көмектеседі.

Кабуки

Кабукиде шашты, әсіресе парик – өнердің маңызды бөлігі, себебі актерлер париксіз сахнаға шықпайды. Шаштарды күтеушілер (ол жандар) актерлердің шаштарын тараумен айналысады. Олар парик жасауға жауапты емес (бұл парик шеберлерінің жұмысы), бірақ актерлер сахнаға шығар алдында оларды орнату және аяқтау үшін жауапкершілікті өз мойнына алады. Кабуки шаштардың тобы «Кабуки-за» деп аталатын қабаттарға бөлінеді, олар өз жұмыстарын осы қабаттарда жасайды. Әр топтың өзіндік мамандығы бар, «екінші қабаттағылар» әйел рөлін ойнайтын актерлердің шаштарын жасаумен, ал «үшінші қабаттағылар» ер адамдардың рөліндегі актерлердің шаштарымен айналысады. Мамандығы жоқ шаштар сирек кездеседі, бірақ олар да бар. Кабуки шаштары актерлерге толық уақыт бойынша бекітіледі. Қуыршақ театры екі гильдияға бөлінген. Бірі – әртістерді (ойнаушылар, қуыршақтарды басқарушылар және әңгімешілерді) біріктіретін «Бунраку» гильдиясы, ал екіншісі – костюмдер мен қуыршақтардың басшыларын біріктіретін Ұлттық Бунраку театры. соңғы гильдияға жатады. Тарихи тұрғыдан алғанда, күрескерлер шаштарын қоғамдық шаштараздардан қырқып алған. Алайда Мейдзи дәуірінде батыс үлгілері сәнге енгендіктен, дәстүрлі шаштараздар біртіндеп жойылды. Топ-нотты сақтап қалған күрескерлердің шаштарын күтуді жалғастыру үшін, турнирлер кезінде күрескерлерге қызмет көрсету үшін шаштарды кабуки театрларынан уақытша қарызға алған. Соңында, ол кәсіби сумоның ажырамас бөлігіне айналды және күрескерлердің шаштарын жасау үшін арнайы оқытыла бастады. Бүгінде Сумо қауымдастығы шаштарды жұмысқа қабылдайды және оларды тәжірибесі мен қабілеттеріне қарай санайды. Сумо қауымдастығында әрқашан 50-ге жуық шаш жұмыс істейді, бірақ егер 12-ден астам күрескері бар, ал шаштаразы жоқ команда болса, жаңа лауазымдар ашылуы мүмкін. Олардың барлығы 15-19 жас аралығындағы ерлер. Үшінші сыныпқа көтерілуге шамамен 10 жыл, екінші сыныпқа – 20 жыл, ал бірінші сыныпқа – 30 жыл кетеді. Арнайы сыныптағы шаштар ғана ең жоғары дәрежелі сумо күресшісінің топ-нотын жасауға құқылы. Шаштардың есімдері берілмейді, сондықтан олар бірегей болып табылады. Жаңа команда құруда шаштардың маңызы да зор, егер олар шаштарды таба алмаса, команданың ашылуы күмәнді болуы мүмкін.

Шашты кесу

Жұмыс ортасына байланысты, кейбір шеберлер қатаң түрде дәстүрлі құралдарды қолданады, ал басқалары еркіндікке ие және заманауи құралдарды да пайдаланады. Кәсіби ортасына қарамастан, барлық шеберлер өте берік болатын және күрделі шаштар жасауға қолайлы арнайы майды (кейде басқаша да жазылады) қолданады. Сумо күресінде тек Токионың Эдогава қаласындағы компания шығарған май ғана қолданылады. Кабукиде шаш өрмелеушілер шашты пісіру, кептіру сияқты заманауи құралдарды барынша пайдалана алады. Алайда, қуыршақтардың бас киіміне май жағуға болмайды, себебі кипаристан жасалған қуыршақ бастары қалпына келтіру кезінде бояу пигменттері жағылғанда жабысу қасиетін жоғалтады. Сумо күрескерлері рапс тұқымынан, жапон балауызынан және ваниль хош иісінен дәстүрлі түрде жасалған майды қолданады. Бұл майдың ерекше иісі кәсіби сумомен байланысты. Сумо және кабуки шеберлері әртүрлі өлшемдегі тарақтар мен шоқтарды пайдаланады. Шашты алдымен тарақпен тарап, содан кейін майды жайып, шашты жылтырату үшін шоқ қолданылады. Күрескерлердің басына арналған май да тапшылыққа ұшырап, оны өндіретін компаниялар азайып барады, әсіресе жұмысқа алудағы қиындықтар мен жеткілікті сұраныс жоқ нарық болмауынан, ал отбасылық кәсіпорындар қазіргі басшылар зейнетке шыққаннан кейін қызметтерін жалғастыра алмайды.