Кіріспе

Атыс қаруындағы жүйе

Атыс қаруы ашық болттан немесе ашық құлпынан атылады, егер атуға дайын болғанда болт пен жұмыс істейтін бөліктері қабылдағыштың арт жағында ұсталса, ал патрон жарада болмаса. Оқ ату құрылғысын іске қосқанда, болт алға жылжиды, дүңгіршектен немесе лентадан патронды жараға салып, сол қозғалыспен атып жібереді. Кез келген өзін-өзі қайта зарядтайтын конструкция сияқты, механизм қозғалтқыштан шыққан энергиямен жұмыс істейді, ол болтты артқа жіберіп, келесі оқтың атылуына дайындық үшін серіппесін сығады. Ашық болтты жартылай автоматты түрде ату кезінде болт әр оқтан кейін осы нүктеде тежегішпен ұсталады; ал автоматты түрде ашық болтпен ату кезінде, оқ ату құрылғысы босатылғанда осылай ұсталады. Ал жабық болтты қаруларда, керісінше, оқ ату құрылғысы мен тежегіш болттың қозғалысына тікелей әсер етпейді. Әдетте, ашық болтты ату циклы толық автоматты қарулар үшін қолданылады, жартылай автоматты қарулар үшін емес (автоматты конструкциялардың жартылай автоматты түрлендірілімдерін қоспағанда). Алдын ала жарғыштан қозғалтқышпен жұмыс істейтін қарулар тек ашық болттан ғана атылады.

Артықшылықтар

Жабық бұрандалы конструкциямен салыстырғанда, ашық бұрандалы қаруларда көбінесе қозғалатын бөлшектер аз болады. Оқ ату тетігі жиі бұранданың бір бөлігі болып табылады, бұл өндіріс шығындарын азайтады; бұранданың жабылуының инерциясы сонымен қатар жеке балға/соққыш және серіппе қажеттілігін жойып, бекітілген оқ ату тетігінің оқ бастауына соққы беруіне себеп болады. Автоматты қаруларда ашық бұранда "қызып кету" деп аталатын қауіпті құбылысты болдырмауға көмектеседі, онда оқ ату камерасы қатты қызып, триггерге баспастан-ақ оқтар өздігінен атылады. Ашық бұрандалы конструкциялар, әдетте, жарылыстар арасындағы үзілістерде камераға, механизмге және ұңғыға ауа кіргендіктен, жабық бұрандалы конструкцияларға қарағанда салқын жұмыс істейді; сонымен қатар, жабық бұрандалы конструкциядан айырмашылығы, жарылыс кезіндегі алғашқы оқ атылуға бірден бұрын ғана камераға жіберіледі және осылайша тек бір секундтың үзілісінде қалдық жылуға ұшырайды. Бұл екі ерекшелік автоматты түрде ұзақ уақыт бойы оқ атуға қабілетті пулеметтер сияқты қарулар үшін ашық бұрандалы жұмыс істеуді тиімді етеді. Ашық бұрандалы қарулар су астындағы қаруларда суды сығарып тастауға мүмкіндік береді.

Басқа сипаттамалар

Ашық бұрандалы қарудың автоматты атыс жылдамдығы ұқсас жабық бұрандалы қаруға қарағанда жоғары болады, себебі бұранда қаруды қайтадан ату үшін алға қайта оралуы керек, ал жабық бұрандалы конструкцияда оқ ату механизміне соққы беруінің қосымша қадамы бар. Атыс жылдамдығының жоғары болуы жағдайға байланысты артықшылық та, кемшілік те болуы мүмкін. Қолмен ұсталатын қару үшін, әдетте, атыс жылдамдығының төмендеуі қажет, өйткені бұл оқ-дәрілерді үнемдейді және кері соққы деңгейін басқаруға көмектеседі. Алайда, көлік құралына орнатылған қарулар немесе бекітілген орналасқан қарулар үшін көбінесе атыс жылдамдығы жоғары болуы қажет. Мұндай жағдайларда оқ-дәрі мен кері соққы мәселесі аз, ал атыс жылдамдығы жоғары болса, оқтың нысанаға тию ықтималдығы артады, әсіресе ұшақ сияқты жылдам қозғалатын нысаналарға қарсы қолданылған кезде. Көптеген фильмдер мен бейнеойындарда ашық бұрандалы қаруды қайтадан толтырғаннан кейін оны қайтадан толтыру керек деп көрсетіледі. Бұл әдетте дұрыс емес, өйткені ашық бұрандалы қару соңғы оқ атылғаннан кейін қалған газ арқылы бұранда тасымалдағышын қайтадан дайындалған күйге келтіреді. Бірақ егер қару толық автоматты болса және соңғы оқ атылғаннан кейін оқ ату механизмі басылып тұрса (және қаруда "соңғы оқтың бұранданы ашық ұстау" механизмі болмаса), онда бұранда тағы бір рет алға жылжып, сол күйде қалады. Бұл жағдайда бұранданы тек артқа қарай тартып қайтару керек, ал ол кейде көрсетілгендей алға қайта оралмайды. Ашық бұрандалы конструкцияның тағы бір ерекшелігі – қаруды толық босату үшін оқтың шоғын алып тастау жеткілікті. Жабық бұрандалы қару үшін камерадағы соңғы оқты шығару үшін қосымша әрекет қажет (егер қару автоматты түрде бұранданы ашық ұстайтын құрылғымен жабдықталмаса). Құралды жөндеуге кіріспес бұрын немесе бұранданы айналдыруға немесе жабуға тырыспас бұрын, зарядталған оқтың шоғын алып тастау өте маңызды (әсіресе қолданылмаған кезде қаруды таза ұстау үшін). Егер бұранданы жапқыңыз келсе (мысалы, оқ ату механизмін басып, бұранданы жабық күйге келтіру арқылы), егер оқтың шоғы қаруда қалса, бұранда жабылысымен бірден оқ атылады. Бұл оқ ату механизмі бар қарулар үшін дұрыс болуы мүмкін, бірақ тұрақты оқ ату механизмі бар қару үшін емес, ол оқтың жануы үшін энергияны беру үшін бұранданың импульсіне сенеді. Бұл Sten немесе M3 "Grease Gun" сияқты қарапайым автоматтарында, тіпті кейбір пулеметтерде де кездеседі. Тұрақты оқ ату механизмі болғанда, бұранданы жұмсақ жапқанда, егер бұранда қалыпты жылдамдықпен жабылмаса, оқ ату механизміне Primer-ді тұтандыру үшін жеткілікті күш берілмейді. Алайда, егер қару құлап кетсе, оқ атылу қаупі бар, бұл түтікшелік оқ жинағышқа шұңқырлы оқтарды салу қаупі сияқты. Сонымен қатар, ашық бұрандалы қарудың қауіпсіздігі бұранданы артқа қарай бекітуге арналған болуы керек. Көбінесе қауіпсіздік құралдары тек оқ ату механизмінің қозғалысын ғана тоқтатады, сондықтан, жоғарыда айтылғандай, егер қару құласа немесе оқ ату механизмі тозса, бұранда жылдамдап түсіп, қару атылуы мүмкін (бұл мәселе жабық бұрандалы қаруларда да белгілі бір дәрежеде орын алады).

Қолданылуы

Жабық бұрандалы конструкциялар көбінесе мылтықтарда қолданылады. Жабық бұрандалы қарудың жақсартылған дәлдігі артықшылықты болып табылады, ал нашар жылу таратуы баяу атылатын қарулар үшін үлкен мәселе емес. Керісінше, ашық бұрандалы конструкциялар автоматты қаруларда, мысалы, пулеметтерде жиі қолданылады. Жылдам атуға арналған автоматты қарулар үшін, үздіксіз ату кезінде жылу тез жиналады, бірақ дәлдік осылайша маңыздылығын жоғалтады. Сондықтан, ашық бұрандалы конструкциялардың жақсартылған жылу тарату қасиеті автоматты қаруларда көбірек қажет. Көптеген жылдар бойында, Thompson пулеметі, MP 40 және Uzi сияқты субмашиналық қарулар ашық бұрандалы конструкциямен жасалған, негізінен олардың қарапайымдылығы мен экономикалық тиімділігі үшін, ал олардың ату жылдамдығы мен жақын қашықтықта қолданылуы конструкцияның төмен дәлдігін толықтай өтеді. Қазіргі кезде қолданылатын және жасалатын H&K MP5 сериясы сияқты субмашиналық қарулар практикалық артықшылықтары үшін жабық бұрандалы конструкцияларға көшкен.

Заңдық

АҚШ-тың федералды заңдарына сәйкес, толық автоматты атыс қарулары Ұлттық атыс қарулары заңы және басқа да заңдармен шектеуге алынған. 1982 жылы Алкоголь, темекі, атыс қарулары және жарылғыш заттар бюросы, кейбір жартылай автоматты ашық бұрандалы атыс қарулары, шешім шығарылған күннен кейін толық автоматты деп қарастырылуы тиіс деп шешті, себебі олар автоматты түрде "атуға жасалған" еді. Аталған қарулар: KG 9 пистолеті, SM 10 пистолеті, SM 11A пистолеті, SAC Carbine және YAC Sten MK II. Осы шешімдер шыққан кезде АҚШ-та жаңа ашық бұрандалы жартылай автоматты қарулардың өндірісі азайып кетті. Кейбір қарулардың ашық бұрандалы жартылай автоматты түрлері көбінесе толық автоматты түрлерімен бірдей құнға ие. Бұл 1986 жылғы Хьюз поправкасына дейін, көптеген жартылай автоматты ашық бұрандалы Mac 10, Mac 11 және басқа да бірнеше модельдер заңды түрде толық автоматты түрге айналдырылғандықтан, осы сирек жартылай автоматты ашық бұрандаларды коллекционерлер үшін одан да құндырақ етті. Дегенмен, бастапқыда жартылай автоматты атыс қарулары ретінде жобаланған және машиналық тапанша ретінде жіктелмеген көптеген ашық бұрандалы атыс қарулары бар. Фокс-карбині – осылайша, машиналық тапанша емес деп танылған ашық бұрандалы атыс қаруының бір мысалы.