Кіріспе

Италия провинциясы

Чиети провинциясы (; Абрузский: pruvìngie de Chjìte) – Италияның Абруццо аймағындағы провинция. Оның провинциялық орталығы – Чиети қаласы, онда 50 770 адам тұрады. 2017 жылғы мәліметтер бойынша провинцияның жалпы халқы 387 649 адамды құрайды және ауданы 104 коммунадан (коммуна) тұрады. Провинция президенті – Марио Пупильо. Чиети соборы алғаш рет 9 ғасырда салынған, бірақ 13 ғасырда қайта жаңартылған. Провинцияда Абруццоның Ұлттық археологиялық мұражайы, итальян тілінде Museo Archeologico Nazionale d'Abruzzo орналасқан, онда римдік биліктен бұрынғы аймаққа қатысты заттар жиналған. Чиети провинциясында гректермен сауда үшін фретандықтар құрған Ортона қаласы бар. Бұл қала Екінші дүниежүзілік соғыста неміс және негізінен британдық және канадалық әскерлері арасындағы шайқас ошағы болды; одан астам 2000 азамат қаза тапты және қаланың көп бөлігі қирады. Фермерлер жерді және аймақты тастап кетуге бейім. Ең көп шығын төбелі және таулы аймақтардан байқалды, онда жерлер шағын және оларды иелері өздері өңдейді. 1951-1971 жылдар аралығында Чиетидегі ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін адамдардың саны 80%-дан 45%-ға дейін азайды, ал өнеркәсіпте жұмыс істейтін адамдардың саны үш есеге артып 20%-ға жетті, қызмет көрсету саласында жұмыс істейтін адамдардың саны да үш есеге өсіп 30%-ға жетті.

Ортона

Ортонаның бастауы белгісіз. Деректерге сүйенсек, алғашында оны френтандықтар – италиялық халықтың бір тобы қоныстандырған. 2005 жылы қамал маңындағы жұмыстар барысында қола дәуіріне жататын ескерткіштер табылды, ал римдік қаланың орны осы алғашқы қоныспен үлкен дәрежеде сәйкес келді. Осы кезеңнен қалған жалғыз іздер – келеген жолдардың және қала қабырғаларының бөліктері, сондай-ақ археологиялық тұжырымдар. Ортона бірнеше ғасыр бойы Рим империясының, яғни Византия империясының құрамында болды, содан кейін Ломбардтар патшалығына қосылды. 803 жылы франктар Ортонаны Киети графтығының құрамына енгізді. Осы күннен бастап қала Чиети және оның аймағымен тығыз байланыста болды. 1258 жылы теңізші Леоне Аччаюоли апостол Томаның қасиетті қалдықтарын Ортонаға әкелді. 15 ғасырдың бірінші жартысында қаланың қабырғалары салынды, осы кезеңде Ортона жақын орналасқан Ланчано қаласымен қатал соғыс жүргізді, ол 1427 жылы аяқталды. 30 маусымда 1447 жылы Венеция кемелері Ортона портын қиратты, нәтижесінде Сицилия королі сол кезде жаңартылған портты бақылау үшін қамал салуға бұйрық берді. 1582 жылы қала император Карл V-нің қызы, Парма герцогинясы Маргарет Пармаға тиесілі болды. 1584 жылы Маргарет оның қайтысынан кейін аяқталмай қалған Палаццо Фарнезе деп аталатын сарай салуды жоспарлады. 1860 жылы Италия Корольдігі құрылғаннан кейін Ортона Адриатика теңізіндегі алғашқы демалыс орындарының біріне айналды. 9 қыркүйекте 1943 жылы Савой үйінің корольдік отбасы Германия басып алған Италиядан Ортона порты арқылы кетті. Германиялықтар Италияның қарсы жағында Кассиноға қарай созылған қорғаныс Густав желісін Ортонада құрды. Ортонадағы шайқас, оның ішінде неміс парашютистері мен Канаданың 2-ші жаяу әскер бригадасы арасындағы қақтығыстар халықаралық баспасөздің назарына ілікті. Осы шайқас «Шағын Сталинград» деп аталды.

Өмір сапасы

2019 жылы Il Sole 24 Ore бойынша өмір сапасының көрсеткіштері

Көрсеткіштер | Мөлшерлемелер
---|---
**Мүлік және тұтыну** |
Адам басына шаққандағы қосылған құн | 23 300 €
Адам басына шаққандағы банк шолулары | 19 777,2 €
Орташа айлық ипотека төлемі | 709,8 €
Қалған қаржылық міндеттемелердің орташа сомасы | 28 029,0 €
Пайыздама аймағындағы жаңа 100 м² пәтердің орташа бағасы | 1150,0 €/м²
Пайыздама аймағындағы жаңа 100 м² пәтердің орташа айлық жалдау төлемі | 350,0 €
Сатылған м²/ұсынылған м² | 65,0%
Зейнеткерлікке шығу жасының орташа сомасы | 981,3 €
Тұрақты тауарларға жан басына шаққандағы жылдық шығын | 2191,0 €
Жан басына шаққандағы наразылық | 9,7
18 жастан асқан халықтың белсенді несиесі бар үлесі | 38,3%
Салық төлеушінің орташа табысы | 17 432 €
2007 жылдан 2017 жылға дейінгі салық төлеушінің табысындағы өзгеріс | 1,4%

**Қоршаған орта және қызметтер** |
Мүгедектерге, зейнеткерлерге және кәмелетке толмағандарға жергілікті билік органдарының жан басына шаққандағы әлеуметтік шығындары | 59,0 €
Ауруханалардан аймақтан тыс шығарылған тұрғындардың үлесі | 15,0%
PM10 бойынша ауаның ластануы | 24,0 μг/м³
Отбасылық дәрігерлер/1000 тұрғын | 1,1
0-дан 15 жасқа дейінгі балаларға арналған педиатрлар/1000 тұрғын | 2,7

**Әділет және қауіпсіздік** |
Тіркелген автокөлік ұрлығы/100 000 тұрғын | 109,4
Тіркелген үй тонауы/100 000 тұрғын | 190,1
Тіркелген зорлау/100 000 тұрғын | 2,9
Тіркелген қылмыстар/100 000 тұрғын | 2679,0
Тіркелген қарақшылық/100 000 тұрғын | 20,2
Тіркелген қорқыту/100 000 тұрғын | 11,4
Психоактивтік заттармен байланысты қылмыстар/100 000 тұрғын | 38,4
Алаяқтық және ақпараттық алаяқтық/100 000 тұрғын | 265,1
Азаматтық істер/100 000 тұрғын | 2530,4
Үш жылдан астам қарастырылып жатқан істердің үлесі | 0,1%
Азаматтық істердің орташа ұзақтығы | 244,4 күн
Шешілген істер/жаңа істер | 1,0
Ақша жылысумен байланысты қылмыстар туралы хабарламалар/100 000 тұрғын | 0,5
Тіркелген өрт/100 000 тұрғын | 7,8
Жол-көлік оқиғаларынан қаза тапқан және жарақат алған адамдар/1000 тұрғын | 3,9

**Бизнес және жұмыс** |
Тұрақты иммигранттар/тұрғын саны | 0,1%
Жұмыссыздық деңгейі (15-тен 74 жасқа дейін) | 11,3%
Жастардың жұмыссыздық деңгейі (15-тен 29 жасқа дейін) | 30,2%
Шетелге экспортталған тауарлар/ЖІӨ | 65,3%
Жұмыс істемейтін тұрғын саны | 34,9%
Тіркелген компаниялар/100 тұрғын | 11,7
Инновациялық стартаптар/1000 капитал компаниясы | 3,3
Жаңа тіркелген компаниялар мен тоқтатылған компаниялар арасындағы айырмашылық/бұрынғы жылы тіркелген компаниялар | 0,1
Жабылатын компаниялар/тіркелген компаниялар | 1,4%

**Демография және қоғам** |
Ішкі миграцияның таза көлемі | 0,6%
10 000 тұрғынға шаққандағы өлім-жүртім көрсеткіші | 11,8
Бес жыл ішінде 1000 тұрғынға шаққандағы жүрек шабуынан болатын өлім | 3,1
Бес жыл ішінде 1000 тұрғынға шаққандағы ісіктерден болатын өлім | 13,5
Туған кезде күтілетін өмір ұзақтығы | 82,9 жыл
Отбасының орташа мүше саны | 2,3
Туған кезде күтілетін өмір ұзақтығының артуы | 2,1 жыл
Шаруашылықтар мен одақтар/1000 тұрғын | 497,3
Сәтті туу/орташа тұрғын саны | 6,6‰
65 және одан астам жастағы халық/15–64 жастағы халық | 0,391
65 және одан астам жастағы халық/0–14 жастағы халық | 2,016
Шетелде тұруға ниет білдірген және керісінше халық арасындағы айырмашылық/1000 тұрғын | 3,1
25 жастан асқан халықтың алған білім беру жылдарының орташа саны | 10,4
Азаматтық алу/шеттік тұрғындар | 2,2%

**Мәдениет және бос уақыт** |
Кино орындары/100 000 тұрғын | 1927,5
Кітапханалар/10 000 тұрғын | 3,2
Ресторандар мен барлар/100 000 тұрғын | 685,5
Шоулар/10 км² | 175,0
Кітап дүкендері/100 000 тұрғын | 7,0
Спортзалдар/100 000 тұрғын | 11,2
Шоуларға жан басына шаққандағы шығын | 9,8 €
Жоғары жылдамдықты интернетке жазылған халықтың үлесі | 3,4%
Курорттық орындар/км² | 29,7