Кіріспе
Кулидждегі ежелгі орын, Аризона штаты
Каса-Гранде құламалары ұлттық ескерткіші
Casa Grande Ruins National Monument
Каса-Гранде құламалары ұлттық ескерткіші (немесе Сиван Вахки), Аризона штатының Кулидж қаласында, Каса-Гранде қаласының солтүстік-шығысында орналасқан. Бұл ескерткіш классикалық кезеңге жататын Хохокам мәдениетінің құрылыстарының тобын сақтайды.
Аймақтың тарихы
Ұлттық ескерткіш Хохокам дәуірінің ежелгі халқы салған, 13-ғасырдың басында Гила аңғарында шаруашылық еткендердің құрамына кіретін, құрама қабырғамен қоршалған бірнеше құрылыстардың қираған қалдықтарынан тұрады. Археологтар ежелгі Сонора шөлінің тұрғындары Каса Гранде үйін салғанда кең ауқымды суару шаруашылығы мен кең ауқымды сауда байланыстарын дамытқандығын анықтады. Бұл байланыс мың жылдан астам уақытқа созылды. "Каса Гранде" испан тілінде "үлкен үй" (Siwañ Wa'a Ki: O'odham) деген мағынаны білдіреді; бұл атаулар осы жердегі ең ірі құрылысқа қатысты, ол 1450 жылға дейін тастап кетілген төрт қабатты құрылыстың қалдығы болып табылады. Құрылыс кальчадан жасалған және шамамен жеті ғасыр бойы ауа райының қиын жағдайларына төтеп берді. Үлкен үй ішкі құрылысты қоршап тұрған сыртқы бөлмелерден тұрады. Сыртқы бөлмелердің барлығы үш қабатты, ал ішкі құрылыс төрт қабатты. Құрылыстар дәстүрлі Adobe технологиясын қолдана отырып салынған. Жаңа балшық іргетастарында қалыңдап, беріктігін арттырады. Қалың сыртқы қабырғаларда көлденең жарылыстар байқалады, олар қабаттардың арасындағы шекараны көрсетеді. Бұл процесс ылғал балшықты пайдаланып қабырғаларды жасаудан, оның құрғағанын күтуден және одан әрі балшықпен салудан тұрады. Каса Грандеде Невада Пуэбло Грандедегідей доп алаңы болған. Әйгілі Еусебио Кино 1694 жылдың қараша айында Хохокам кешенін көрген алғашқы еуропалық болды және оны Каса Гранде деп атады. 19-ғасырдан бері келушілердің қабырғаларына жазылған граффитилер бар, бірақ қазір бұл заңсыз. Каса Грандеде 1932 жылы салынған ерекше заманауи шатыр жабыны бар.
"Casa Grande" is Spanish for "big house" (Siwañ Wa'a Ki: in O'odham); these names refer to the largest structure on the site, which is what remains of a four story structure that may have been abandoned by 1450. The structure is made of caliche, and has managed to survive the extreme weather conditions for about seven centuries. The large house consists of outer rooms surrounding an inner structure. The outer rooms are all three stories high, while the inner structure is four stories high. The structures were constructed using traditional adobe processes. The wet adobe is thicker at the base and adds significant strength. Noticeable horizontal cracks define the breaks between courses on the thick outer walls. The process consisted of using damp adobe to form the walls and then waiting for it to dry, and then building it up with more adobe. Casa Grande contained a ball court much like that found at Pueblo Grande de Nevada. Father Eusebio Kino was the first European to view the Hohokam complex in November 1694 and named it Casa Grande. Graffiti from 19th century passers by is scratched into its walls; though this is now illegal. Casa Grande now has a distinctive modern roof covering built in 1932.
Әкімшілік тарихы
1891 жылы ескерткіш американдық этнология бюросының Космос Минделеффің қадағалауымен жөндеуден өтті, бірақ қаражат таусылғанша. 1892 жылғы 22 маусымда президент Бенджамин Харрисонның 28 А атқарушы жарлығымен Каса-Гранде қорығы жарияланды, бұл қираған жерлердің маңындағы 480 акр жерді АҚШ-тағы алғашқы тарихи және мәдени резерватқа айналдырды. Кейіннен 1918 жылғы 3 тамызда президент Вудро Вильсон оны ұлттық ескерткіш деп қайта атады. Ұлттық саябақтар қызметі басқаратын барлық тарихи аумақтар сияқты, Каса-Гранде 1966 жылғы 15 қазанда тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілді.
Тарихи адобы
1937-1940 жылдар аралығында Азаматтық қорғау корпусы ұлттық ескерткіштің тұрғын үйі және әкімшілік кеңселері ретінде пайдалану үшін бірнеше саздан жасалған ғимараттар салды. Дәстүрлі әдістермен салынған бұл саздан жасалған ғимараттар бүгінге дейін қолданылып келеді және қазір Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. Мұқият сақтаудың арқасында Каса-Гранде ескі қираған жерлерінің сыртқы түрі 1940 жылдардан бері көтеріліп жатыр. XXI ғасырдың басында үлкен мүйізді соулардың жұбы Олмстед павильонының шатырына қоныстанды. Қазіргі уақытта "Ұлы үйді" қорғайтын құрылым 1903 жылы салынған, оны қорғау үшін арналған ағаш құрылымды алмастырды. "Ұлы үйдің" нәзік табиғатынан туындаған себепті, келушілерге кіруге рұқсат етілмейді. Оның сақталуын қамтамасыз ету үшін келушілерге ғимараттың сыртынан ғана қарауға рұқсат беріледі.