Кіріспе
Либби түрмесі – АҚШ Азамат соғысы кезінде Вирджиния штатының Ричмонд қаласындағы Конфедерацияның түрмесі. 1862 жылы ол Одақ армиясының офицерлерін ұстауға белгіленді, жақын жердегі Жеті күндік шайқастардан (25 маусым мен 1 шілде аралығында шамамен 16 000 Одақ әскері мен офицерлері қаза тапты, жараланды немесе тұтқынға алынды) және Одақтың Ричмондты басып алу және соғысты бір жыл ішінде аяқтау мақсатымен жүргізген түбегейлі науқанының басқа да қақтығыстарынан әкелінген тұтқындарды қабылдады. Соғыс ұзаққа соққан сайын түрме тығыздығымен және қатал жағдайларымен жаман танылды. Тұтқындар аурулар мен нашар тамақтанудан жоғары өлім-жітімге ұшырады. 1863 жылға қарай мыңға жуық тұтқын екі қабаттағы, терезелері торлы, ашық бөлмелерге сығысып, ауа райының және температураның экстремалды жағдайларына ұшырады. Бұл ғимарат соғыстан бұрын темекі қоймасы ретінде салынған, содан кейін азық-түлік сатуға пайдаланылды, кейін түрмеге айналдырылды. 1889 жылы Чарльз Ф. Гунтер ғимаратты Чикагоға көшіріп, оны соғыс мұражайы ретінде қайта жаңарты. Он жылдан кейін "Колизей" компаниясы ғимаратты бөлшектеп, оның бөліктерін сувенир ретінде сатты.
Libby Prison was a Confederate prison at Richmond, Virginia, during the American Civil War. In 1862 it was designated to hold officer prisoners from the Union Army, taking in numbers from the nearby Seven Days battles (in which nearly 16,000 Union men and officers had been killed, wounded, or captured between June 25 and July 1 alone) and other conflicts of the Union's Peninsular campaign to take Richmond and end the war only a year after it had begun. As the conflict wore on the prison gained an infamous reputation for the overcrowded and harsh conditions. Prisoners suffered high mortality from disease and malnutrition. By 1863, one thousand prisoners were crowded into large open rooms on two floors, with open, barred windows leaving them exposed to weather and temperature extremes. The building was built before the war as a tobacco warehouse and then used for food and groceries before being converted to a prison. In 1889, Charles F. Gunther moved the structure to Chicago and renovated it as a war museum. A decade later, the Coliseum Company dismantled the building and sold its pieces as souvenirs.
Тарих
Түрме Джеймс өзенінің жағасындағы Темекі жолындағы екі қабатты үш қабатты кірпіш темекі қоймасында орналасқан. 1861 жылы капитан Лютер Либби мен оның ұлы Джордж У. Либби жалға алды. Олар кемеге қатысты заттар мен азық-түлік саудасын жүргізді. Конфедерация үкіметі 1861 жылдың соңында оны аурухана және түрме ретінде пайдалана бастады. 1862 жылы тұтқындардың көптеп келуіне байланысты оны одақтың офицерлерін ұстау үшін қалдырды. Онда әрқайсысы 31,4 метрге 12,5 метр болатын сегіз төмен жартасты бөлме болды. Екінші және үшінші қабаттарда тұтқындар орналастырылды. Терезелер торлы және ауа-райына ашық болғандықтан, тұрғындардың ыңғайсыздығы артты. Келесі жылы Либби түрмесінен қашып шыққан Кентукки ерікті жаяу әскерінің капитаны И.Н. Джонстон мақаланы растауға тырысты. (Ол: "Бізді азаттыққа және үйге қайтару үшін африкалық құл бар күшімен көмектесті.") 1864 жылдың наурыз айында Одақтың Ричмонд қауіпсіздігі және түрмелердің қауіпсіздігі туралы алаңдауы, сондай-ақ ресурстардың жетіспеушілігі күшейді. Келесі айда Одақ офицері Харланд Ричардсон Либбиге азық-түлік жіберу үшін "Мистер Райлиге" тағы да өтініш жасады. Мұндай өтініштер Либби командирлері тарапынан кешіктірілді немесе назарсыз қалды, өйткені АҚШ Соғыс департаменті активті Одақ желілеріне жабдықтама жіберді. Конфедерация өзінің қоры азайған кезде бір реттік Одақ жөнелтуіне рұқсат берді. Көктемнің соңы мен жаз айларында олар Ричмондтан көптеген әскери тұтқындарды Джорджия штатының Мейкон қаласына көшірді. Либбидегі офицерлер Мейкон қаласындағы жаңа түрмеге ауыстырылатын болса, қатардағы әскерлер Андерсонвиллге ауыстырылды. 1864 жылдың сәуірінен тамызына дейін Либби негізінен Одақ офицерлерін және аздаған Конфедерация әскери қылмыскерлерін уақытша ұстау үшін пайдаланылды. 18 қыркүйекте "Нью-Йорк Таймс" газеті Либби түрмесінде 230-ға жуық Одақ офицері қалғанын хабарлады. Петербургтің қоршауы және көптеген тұтқындарды ауыстырудан кейін тұтқындардың саны (офицерлер мен офицер еместер) өсті. 1864 жылдың күзінде "Нью-Йорк Таймс" газеті президент Линкольннің АҚШ Санитарлық комиссиясының Конфедерация түрмелерінің жағдайы және Одақ офицерлерінің "қаһармандық өлімі" туралы "тергеуін" мақұлдағанын жариялаған кезде, Ричмондтың күнделікті газеттері Либби түрмесіндегі тұтқындардың санының қайтадан артуын хабарлады. 1864 жылдың 10 қазанында Richmond Sentinel Либбиге "бір мың бес жүз елу екі янки тұтқынының" келгенін хабарлады, олардың 1114-і "келесі тұтқындарға орын жасау үшін кеше Солтүстік Каролина штатының Солсбери қаласына жіберілді" (олардың 438-і Либбиде қалды). 14 қазанда Конфедерация түрмелерінің деректеріне сәйкес офицерлер Либби түрмесіне жақында келген 148 "түсті әскердің" 82-сі туралы хат алмасты, бұл Одақ тұтқындарының жалпы санын мыңға жеткізді. "Лейтенант генерал Иуэлл" "түрмеде жұмыс істемейтін барлық негрлерді" "Бригадир генерал Бартонға бекіністерде жұмыс істеуге" тапсырды. Комендант әскерлердің "көрсетілгеніне қуанғанын, түрмеден босап жұмысқа орналасқанын" және "алпыс сегіз негр сарбазы қосылды. Бұл негрлер Петербургте 1864 жылдың 30 шілдесінде тұтқындалды. Олардың он бірі еріктілер, қалғандары - құлдар". "АҚШ-тың түсті әскерлерінің" қалған бөлігі, барлығы 66 адам, немесе қаза тапты, немесе Либби түрмесінен аурулар мен жарақаттарға байланысты физикалық түрде кете алмады. "Түрмеде жұмыс істейтін" қара нәсілді тұтқындардың жалақысы және "бір күндік рационнан" басқа бекіністерді салу үшін қосымша жалақылар әлі күнге дейін зерттеушілердің зерттеу тақырыбы болып табылады. Түрмелерді алмастырудың алдында немесе офицерлер қайтыс болғанға дейін жазылған Одақ офицерлерінің көмек туралы өтініштерінде Либидегі жағымсыз жағдайдың бұқаралық зардап шегуі мен нашарлауы туралы айтылған. Соғыс кезіндегі екі жақтағы газеттер түрме басшылары мен қарсылас үкіметтердің тұтқындарға жасаған қатыгездіктерін жариялады. Ричмондтың күнделікті басылымдарының соғыс тұтқындары туралы мәліметтері мен мақсаттары әлі күнге дейін зерттеуге жатады. 1865 жылдың 30 наурызында "Нью-Йорк Таймс" Либби түрмесіндегі Одақ тұтқындарының санын қорытындылады, сондай-ақ Аппоматтокс сотының шайқасынан екі апта бұрын қамауда ұстау жағдайларын жариялады. Нью-Йорк газетінің қорытындылары жоғарыда айтылған Ричмондтың күнделікті газеттері мен қосымша куәліктерге негізделген. 1865 жылы Ричмондты басып алғаннан кейін Одақ билігі Либби түрмесін бұрынғы Конфедерация офицерлерін ұстау үшін пайдаланды. Олар Одақ офицерлері үшін болған жағдайды жақсартқандығы туралы хабарлады, сондай-ақ соғыс кезінде екі жақтағы тұтқындардың жағдайын жақсартқандығы туралы хабарлады. 1865 жылдың сәуір айында АҚШ Президенті Авраам Линкольн Ричмондқа, Вирджинияға сапар жасады және қала бойынша жаяу серуендеді. Ол Либби түрмесіне келгенде, көрермендер тобы "Біз оны қиратып жібереміз" деді, бірақ Линкольн "Жоқ, оны естелік ретінде қалдырыңыз" деп жауап берді. 1880 жылы ғимаратты Southern Fertilizer Company сатып алды. Тоғыз жылдан кейін оны кондитер Чарльз Ф. Гүнтер сатып алды. Ол ғимаратты бұзып, Чикаго, Иллинойс штатына көшірді. Мұнда ол ғимаратты қайта құрып, жаңартып, соғыс мұражайы ретінде пайдаланды (1889–1899). Мұражай жеткілікті көрермендерді тартпағаннан кейін ғимарат қайтадан бұзылып, сувенир ретінде сатылды.
In March 1864, Union worries about the safety of Richmond and related security of the prisons, and the scarcity of resources peaked. The next month, Union officer Harland Richardson pleaded "once more" for a "Mr. Reilly," presumably on behalf of the U. S. War Department, to send provisions to Libby. Such requests were either delayed by Libby commandants or ignored, as the U. S. War Department funneled supplies into active Union lines. Confederates permitted a one time Union shipment as their own provisions dwindled. During the late spring and summer, they evacuated most prisoners of war from Richmond to Macon, Georgia. Enlisted men were transferred to Andersonville while the officers housed at Libby would transfer to a new prison in Macon. From April to August 1864, Libby continued to be used, mostly as a place for temporary confinement of Union officers and a small number of Confederate military criminals. On September 18, The New York Times reported that approximately 230 Union officers remained in Libby Prison. Due to the Siege of Petersburg and the transfer of more prisoners of war, the number of inmates (officers and non officers alike) surged. In autumn 1864, as the New York Times published President Lincoln's endorsement of the U. S. Sanitary Commission's "inquiry" into Confederate prison conditions and Union officer "martyrdom," Richmond dailies continued to report a resurgence of incarcerated numbers at Libby Prison. On October 10, 1864, the Richmond Sentinel reported on the arrival of "one thousand five hundred and fifty two Yankee prisoners" at Libby, 1114 of which "were sent to Salisbury, North Carolina, yesterday, in order to make room for other prisoners expected to arrive here" (438 of these prisoners remained in Libby). On October 14, according to Confederate prison records, officers corresponded on the fate of 82 out of 148 "Colored Troops" recently arrived at Libby Prison, bringing the total number of Union inmates to almost one thousand. A "Lieutenant General Ewell" ordered "all negroes on hand not employed about the prison" turned over to "Brigadier General Barton for work on the fortifications." The commandant believed that the troops "seemed pleased at being released from prison to be put to work," joining an additional "sixty eight negro soldiers [who] were sent to the works on the 2d instant. These negroes were captured at Petersburg July 30, 1864. Eleven of them are free; the rest are slaves." The remainder of the "U. S. Colored Troops," 66 in total, either had perished or could not physically depart from Libby Prison due to ailments and wounds. Any wages for black prisoners "employed about the prison" and additional wages for fortification construction, aside from "a day's rations," remain subjects of scholarly inquiry. Union officer petitions for assistance, written in advance of prisoner exchanges or before the officers died, indicated mass suffering and deteriorating conditions within the already deplorable Libby. Newspapers on both sides of the war denounced atrocities ostensibly committed against prisoners by oppositional governments and prison commandants. Impulses and goals for these Richmond dailies' Union prisoner of war tallies remain subjects of scholarly inquiry. On March 30, 1865, The New York Times published a summation of Union captive numbers in Libby Prison, as well as the conditions of confinement, less than two weeks before the Battle of Appomattox Court House. The New York newspaper based its findings on the foregoing Richmond dailies and additional testimony. After the occupation of Richmond in 1865, Union authorities used Libby Prison for detention of former Confederate officers. They reportedly improved conditions over those that had been common for Union officers, or prisoners of war on both sides generally during the war. In April 1865, U. S. President Abraham Lincoln visited Richmond, Virginia and toured the city on foot. When he came across Libby Prison, a crowd of onlookers stated "We will tear it down", to which Lincoln replied, "No, leave it as a monument." In 1880, the building was purchased by Southern Fertilizer Company. Nine years later, it was bought by Charles F. Gunther, a candymaker. He had the building disassembled, and moved to Chicago, Illinois. There it was rebuilt and renovated to serve as a war museum (1889–1899). After the museum failed to draw enough crowds, the building was dismantled and was sold in pieces as souvenirs.
Либбидің хаттары
"Christian Recorder" және республикалық және бөлінген штаттардан шыққан басқа да газеттерде, 1865 жылдың сәуір айының басында Ричмонд құлағанға дейін кейде түрмедегілердің хаттары жарияланған. Либби түрмесінің ережелері бойынша, адамдар отбасы мен достарына жазған хаттарында алты жолдан аспауы керек еді. Мысалы:
"Жаным, әйелім. Сіздің хатыңыз келді. Ауысуға үміт жоқ. Жүгері крахмалын жіберіңіз. Шұлық керек. Ақша жоқ. Сол жақ иықта ревматизм. Тұздықтар өте жақсы. Шұжық жіберіңіз. Құдай сізді жақсылыққа бөлесін. Сәбиді мақтандырыңыз. Хайл Колумбия! Сіздің адал күйеуіңіз."
Соғыстан кейін
1888 жылдың наурыз айында Чикагодан шыққан бір топ адам Либби түрмесін Чикагоға көшіруге тырысып жатқанда, бір газет оны "құндылық ретінде сақтау үшін" әкелінетінін жазды. 1907 жылы Либби түрмесінен алынған шегелер балқытылып, Джеймстаун көрмесі үшін Покахонтас қоңырауы жасалды. Либби түрмесінің алдыңғы есігі Ричмондтағы бұрынғы Тредегар темір зауытында орналасқан Америка Азамат соғысы мұражайында көрсетілуде. Тарихшы Бенджамин Ветцель "бірлестірушілік көзқарасты сынап қарастыратын зерттеулердің артуы" деп атаған аяда, ғалымдар Либби түрмесіндегі қамауда отырғандардың қайтысы мен психологиялық және физиологиялық өзгерістеріне байланысты жесірлер, әпкелер мен туыстардың хаттары мен өлеңдері арқылы көрсеткен қайғысын зерттеді. Бұған қоса, Теодор Рузвельт республикалық, сосын прогрессивті (Бұл Моос) партияларының ұлттық съездерін Чикаго Колизеумында өткізді, ол бұрынғы Либби түрмесі мұражайының орны болған және түрменің сыртқы көрінісін сақтап қалған еді.
Танымал мәдениетте
Вирджиния Сити (1940) атты батыс фильмінде Эррол Флинн, Алан Хейл аға және Гинн "Биг Бой" Уильямс жарылыс жасап Либби түрмесінен қашқан офицерлер рөлін ойнайды. "Сырлы арал" (1961) фильмінде Одақ әскерлері Сайрус Хардинг (Майкл Крейг), Герберт Браун (Майкл Каллан) және Неб (Дэн Джексон), сондай-ақ Одақтың соғыс тілшісі Гидеон Спиллет (Гэри Меррилл) және Конфедерация сержанты Пенкрофт (Перси Герберт) байқау шарымен Либби түрмесінен қашып құтылады. "Солтүстік және Оңтүстік" телесериалында генерал Джордж Хазард (Джеймс Рид) тұтқынға алынып, Либби түрмесіне жіберілді, кейін капитан Тернердің (Уэйн Ньютон) уақытша басқаруына берілді. Оны ең жақын досы генерал Ори Мэн (Патрик Суэйз) және Мэннің туысы, Конфедерация офицері Чарльз Мэн (Льюис Смит) құтқарады. "Ұлы оқиға" антологиялық телесериалының 25-ші бөлімі "Қашу" деп аталады, онда Либби түрмесінен қашуды жоспарлау және оқиғасы бейнеленеді.