Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Порт-Артур – Австралияның Тасмания штатындағы Тасман түбегінде орналасқан қала және бұрынғы сотталғандар мекені. Ол штат астанасы Хобарттың оңтүстік-шығысында шамамен орналасқан. Бұл орын Австралияның сотталғандар жерлерінің бір бөлігін құрайды, бұл – 18 және 19 ғасырларда Британ империясы құрамында Австралияның құнарлы жағалау аймақтарында салынған 11 қалдық жаза орындарынан тұратын Әлемдік мұра нысаны. Порт-Артурды қоса алғанда, бұл орындар ЮНЕСКО-мен "ірі көлемде сотталғандарды тасымалдаудың және еуропалық державалардың колониялық кеңеюінің ең жақсы сақталған үлгілері" деп сипатталған. 1996 жылы қалада Порт-Артур трагедиясы болды, ол Австралияның колониялық тарихындағы ең қорқынышты жаппай өлтіру оқиғасы болып есептеледі.
Port Arthur is a town and former convict settlement on the Tasman Peninsula, in Tasmania, Australia. It is located approximately southeast of the state capital, Hobart. The site forms part of the Australian Convict Sites, a World Heritage property consisting of 11 remnant penal sites originally built within the British Empire during the 18th and 19th centuries on fertile Australian coastal strips. Collectively, these sites, including Port Arthur, are described by UNESCO as " the best surviving examples of large scale convict transportation and the colonial expansion of European powers through the presence and labour of convicts." In 1996, the town was the scene of the Port Arthur massacre, the worst instance of mass murder in post colonial Australian history.
Тарих
Порт-Артур Ван-Димен жерінің вице-губернаторы Джордж Артурдың құрметіне аталған. Бұл елді мекен 1830 жылы ағаш өңдеу станциясы ретінде құрылған, бірақ ең көп танымал болғаны – жаза тартатын орын ретінде.
Port Arthur was named after George Arthur, the lieutenant governor of Van Diemen's Land. The settlement started as a timber station in 1830, but it is best known for being a penal colony.
Қылмыстық колония
1833 жылдан 1877 жылға дейін Порт-Артур – Австралияға келген соң қайтадан қылмыс жасаған, сотталған британдық қылмыскерлердің ең бейкүнәйткіштерінің жіберілетін жері болды. Басқа түрмелердегі наразылық білдіргендер де сол жерге жіберілді. Сонымен қатар, Порт-Артур британдық жазалау жүйесіндегі ең қатаң қауіпсіздік шараларына ие болды.
From 1833 until 1877, Port Arthur was the destination for those deemed the most hardened of convicted British criminals, those who were secondary offenders having reoffended after their arrival in Australia. Rebellious personalities from other convict stations were also sent there. In addition, Port Arthur had some of the strictest security measures of the British penal system.
Тұтқындарға қатысты шаралар
Порт-Артур Джереми Бентамның теориясы мен оның паноптиконынан пайда болған "Жеке түрме типологиясының" (кейде үлгілік түрме деп аталады) бір мысалы болды. Түрме 1853 жылы аяқталды, бірақ 1855 жылы кеңейтілді. Түрменің жоспары симметриялы болды. Ол әр бұрышында жаттығу алаңдары бар крест тәрізді құрылыс еді. Тұтқындар блогы түрменің бақылау ядросымен, сондай-ақ орталық залдағы шіркеумен байланысты. Осы бақылау орталығынан әр блокты анық көруге болады, бірақ жеке камераларды көру мүмкін емес еді. Порт-Артурдағы жеке түрме осы тұрғыдан паноптиконның бастапқы теориясынан ерекшеленді. Бұл жазалау жүйесінде ғимаратта "Үнсіздік жүйесі" қолданылды. Мұнда тұтқындарға бас кигізіліп, үндемеуге мәжбүр етілді; мұның мақсаты тұтқынға оны осы жағдайға жеткізген іс-әрекеттері туралы ойлануға уақыт беру еді. Жарық пен дыбыс жетіспеуінен көптеген тұтқындар психикалық ауруларға шалдықты. Бұл күтпеген салдар болды, бірақ психиатриялық аурухана жеке түрмеге өте жақын салынған. Көп жағынан Порт-Артур көптеген қылмыстық реформа қозғалыстарының үлгісі болды, сотталғандарды тасымалдау, тұрғын үймен қамтамасыз ету және құл еңбегін пайдалану басқа станциялардағы жағдайдан кем болмады, тіпті нашаррақ еді.
Port Arthur was one example of the "Separate Prison Typology" (sometimes known as the model prison), which emerged from Jeremy Bentham's theories and his panopticon. The prison was completed in 1853, but then extended in 1855. The layout of the prison was fairly symmetrical. It was a cross shape with exercise yards at each corner. The prisoner wings were each connected to the surveillance core of the prison, as well as the chapel in the centre hall. From this surveillance hub, each wing could be clearly seen, although individual cells could not. This is how the Separate Prison at Port Arthur differed from the original theory of the panopticon. Under this system of punishment, the "Silent System" was implemented in the building. Here, prisoners were hooded and made to stay silent; this was supposed to allow time for the prisoner to reflect upon the actions which had brought him there. Many of the prisoners in the Separate Prison developed mental illness from the lack of light and sound. This was an unintended outcome, although the asylum was built right next to the Separate Prison. In many ways, Port Arthur was the model for many of the penal reform movements, despite the shipping, housing, and slave labour use of convicts being as harsh, or worse, than other stations around the nation.
Тұтқындардың қызметі
Порт-Артурға жасөспірім қылмыскерлер де жіберілді, онда тоғыз жастағы балалар да болды. Ұлдар басқа тұтқындардан бөлініп, Британ империясының екінші балалар түрмесі – Пойнт Пьюерде ұсталды. Ересектер сияқты, ұлдар да тас кесу және құрылыс сияқты ауыр еңбекке тартылды. Салынған ғимараттардың бірі – Австралияның алғашқы конфессиялық емес шіркеулерінің бірі, ол готикалық стильде салынған. Түрмедегілер үшін апта сайынғы жексенбілік құлшылыққа қатысу міндетті болды. Жаңа жүйені сынағандар бұл және басқа да шаралар реформаға тиімсіз әсер еткенін айтты. Порт-Артурдағы археологиялық қазбалар жергілікті тұрғындардың күнделікті өмірлік қажеттіліктерімен айналысқанын көрсетеді. Олар тамақ дайындаумен ғана емес, сонымен қатар темекі шегу және аң аулау сияқты демалыс шараларына да қатысты. Порт-Артур шеберханаларының археологиялық қазбаларын Порт-Артур тарихи ескерткіштерін басқару басқармасы (PAHSMA) қадағалайды. 1830 жылдан бері жағалауда орналасқан бұл шеберханаларда аяқ киімшілер, ұсталар, тігіншілер, токарлар және дөңгелекшілер сияқты жазалау орындарындағы кәсіби қызметтер шоғырланған. Доктор Ричард Таффин Порт-Артурдағы қазба және консервация жұмыстарының журналын онлайн жариялап тұрады. Порт-Артурда жүргізіліп жатқан археологиялық және тарихи зерттеу жобаларының қатарында Нью-Англия университетінің «Convict Landscapes» жобасының бөлігі ретінде сотталғандардың жасаған қылмыстарын интерактивті веб-картаға түсіру және Тасманияның тарихын цифрландыруға бағытталған «Құрылтайшылар мен аман қалғандар» жобасы бар. Австралия зерттеу кеңесі мен Порт-Артур тарихи ескерткіштерін басқару басқармасының бірлескен қаржыландыруымен жүзеге асырылып жатқан «Өндіріс және жазалау пейзаждары: Тасман түбегі 1830-77» жобасы сотталғандардың еңбек етушілер ретіндегі жағдайын зерттейді. Доктор Ричард Таффин жинаған орналасқан жерлер мен қылмыстар туралы деректерді пайдаланып, GIS картасы арқылы сотталғандардың өмірін, еңбегін және жазасын түсінуге болады.
Port Arthur was also the destination for juvenile convicts, receiving many boys, some as young as nine. The boys were separated from the main convict population and kept on Point Puer, the British Empire's second boys' prison. Like the adults, the boys were used in hard labour such as stone cutting and construction. One of the buildings constructed was one of Australia's first nondenominational churches, built in a gothic style. Attendance of the weekly Sunday service was compulsory for the prison population. Critics of the new system noted that this and other measures seemed to have negligible impact on reformation. The archaeology found in Port Arthur shows that people living there participated in the mundane, material necessities of life. Not only did the people living there help prepare food, but they also participated in recreational activities such as smoking and hunting. Archaeological excavation of the Port Arthur workshops complex is overseen by the Port Arthur Historic Site Management Authority (PAHSMA). These workshops, situated on the original waterfront since 1830, housed the trades focussed activities undertaken at the penal station including shoemakers, blacksmiths, tailors, turners and wheelwrights. A journal of the ongoing excavation and conservation work at Port Arthur is documented online by Dr Richard Tuffin. A number of ongoing archaeology and historical research projects at Port Arthur include interactive webmapping of convict offences by the University of New England as part of their Convict Landscapes project, and the Founders and Survivors project to digitise Tasmania's past. The Landscapes of Production and Punishment: the Tasman Peninsula 1830 77 project funded by the Australian Research Council, in partnership with the Port Arthur Historic Site Management Authority, continues to examine the convict system from the perspective of convicts as workers. GIS mapping of location and offence data compiled by Dr Richard Tuffin uses the buildings, work sites, products and life outcomes to understand the convicts’ lives and labours whilst under sentence.
География
Порт-Артур орналасқан түбек табиғи түрде қорғалған, себебі оны су қоршайды (әкімшілік акулалар көп дейді). 30 метрлік Иглхок Нек мойны құрлықпен жалғыз байланыс болғандықтан, сақшылар, тұзақтар және иттермен қоршалып, күзетілген. Тұтқындар қайықтарда қашуға тырыспауы үшін жағалауда және кемеден кит аулауға тыйым салынды. Порт-Артурдағы офицерлер кейде өз қайықтарымен кит аулауға шығатын. Бұл коммерциялық емес, көңіл көтеру мақсатында болған болуы мүмкін. Норфолк шығанағындағы Смут аралы Порт-Артур жазалау орындасы үшін таза көкөністер өсіруге пайдаланылған болуы мүмкін. Рэдклиф ағысы Порт-Артурдың жақын аймағын Карнарвон шығанағына құяды.
The peninsula on which Port Arthur is located is a naturally secure site by being surrounded by water (rumoured by the administration to be shark infested). The 30 m wide isthmus of Eaglehawk Neck that was the only connection to the mainland was fenced and guarded by soldiers, traps, and dogs. Shore based and ship based whaling was banned in the area to prevent convicts trying to escape in the boats. Officers at Port Arthur sometimes set out in their own boats and attempted to catch whales. This may have been more for sport than as a commercial activity. Smooth Island in Norfolk Bay was most likely used to grow fresh vegetables for the Port Arthur penal settlement. Radcliffe Creek drains the immediate area of Port Arthur into Carnarvon Bay.
Көлік
Кемедегі теңізшілер мен тұтқындардың араласуына тыйым салынды. Кемелер жағаға қонғанда, қашып кетуге жол бермеу үшін жадыраларын және ескіргіштерін тапсыруға міндетті болды. Дегенмен, көптеген қауын астындағы әрекеттер жасалды, және кейбіреулері сәтті аяқталды. Қайықтар тәркіленіп, ұзақ қашықтыққа жүзіп немесе ескекпен айдалып, бостандыққа шықты. Порт-Артур Австралиядағы теміржол көлігінің бастауы болды. 1836 жылы Порт-Артурдың солтүстігіндегі Лонг-Бейде Тарнан мен жағалау арасында трамвай желісі құрылды. Трамвайды қозғауға тек сотталғандар жұмылдырылды. Трамвайдың сақталған соңғы бөліктерін Тарнандағы Федерация шоколад фабрикасында көруге болады.
Contact between visiting seamen and prisoners was barred. Ships had to check in their sails and oars upon landing to prevent any escapes. However, many attempts were made, and some were successful. Boats were seized and rowed or sailed long distances to freedom. Port Arthur was the birthplace of rail transport in Australia. In 1836, a tramway was established between Taranna and a jetty in Long Bay, north of Port Arthur. The sole propulsion was convicts. One of the last remaining sections of the tramway can be viewed at the Federation Chocolate Factory at Taranna.
Абырой және танымалдық
Порт-Артур АҚШ-тағы кейінгі Алькатрас аралы сияқты, қашып құтылу мүмкін емес түрме ретінде танымал болды. Кейбір тұтқындар мұнан үміттірінбеді, бірақ қашуға тырысты. Мартин Кэш екі адаммен бірге сәтті қашып кетті. Порт-Артур түрмеге қатысты жаңа, прогрессивті көзқарас тудырған алғашқы мекеме болғанына қарамастан, шындығында басқа жаза орындарындай қатал және қатыгез болды. Кейбір сыншылар тіпті психологиялық жазалардың қолданылуын, қашуға ешқандай үміт болмауының оны ең жаман түрмелердің біріне айналдырғанын айтуы мүмкін. Көне әңгімелерде тұтқындар лагерьдегі өмірдің қорқынышынан құтылу үшін, тіпті өлім жазасына тартылатын кісі өлтіруге барыпты. Өлілер аралы түрме лагерьлерінде қайтыс болғандардың барлығының соңғы бекеті болды. Он алты жүз қырық алты қабір тіркелген, бірақ олардың жүз сексені ғана түрме қызметкерлері мен әскерилерге арналғандары белгіленген. Түрме 1877 жылы жабылды.
Port Arthur was sold as an inescapable prison, much like the later Alcatraz Island in the United States. Some prisoners were not discouraged by this, and tried to escape. Martin Cash successfully escaped along with two others. Despite its reputation as a pioneering institution for the new, enlightened view of imprisonment, Port Arthur was still in reality as harsh and brutal as other penal settlements. Some critics might even suggest that its use of psychological punishment, compounded with no hope of escape, made it one of the worst. Some tales suggest that prisoners committed murder (an offence punishable by death) just to escape the desolation of life at the camp. The Isle of the Dead was the destination for all who died inside the prison camps. Of the 1,646 graves recorded to exist there, only 180, those of prison staff and military personnel, are marked. The prison closed in 1877.
Туризмді дамыту
1877 жылы Порт-Артур түрме ретінде тоқтатылар алдында, кейбір адамдар оның туристік тартымдылыққа айналу мүмкіндігін көріп білді. 1842 жылы түрмеге сапар шеккен Дэвид Берн мұражайдың сұлулығына тәнті болды және көптеген адамдар оны көруге келеді деп сенді. Алайда, бұл пікірді барлығы бөліспеді. Мысалы, 1872 жылы Энтони Троллоп Порт-Артурдың "ерекше қираған орындарына" ешкімнің баруға құштар еместігін айтты. Тасмания халқы Порт-Артурдың қараңғы бейнесінен алшақтауға тырысқандықтан, оның құлдырауын жақсы қабылдады. Порт-Артур жерін сатып алғандар ғимараттарды бұзуға кірісті.
Before Port Arthur was abandoned as a prison in 1877, some people saw the potential tourist attraction. David Burn, who visited the prison in 1842, was awed by the peninsula's beauty and believed that many would come to visit it. This opinion was not shared by all. For example, Anthony Trollope in 1872 declared that no man desired to see the "strange ruins" of Port Arthur. The decay was seen as something positive, as the Tasmanian population wished to distance themselves from the dark image of Port Arthur. Those who bought Port Arthur property began tearing down the buildings,
Пойнт-Пуэр, негізгі елді мекеннен шығанақтың ар жағында орналасқан, Британ империясындағы алғашқы ұлдарға арналған түзету мекемесі болды. Ондағы ұлдарға қарапайым білім беріліп, кәсіби дағдылар үйретілді.
Point Puer, across the harbour from the main settlement, was the site of the first boys' reformatory in the British Empire. Boys sent there were given some basic education, and taught trade skills.
Қорғауды басқару
1987 жылдан бері бұл нысан Порт-Артур тарихи нысандарын басқару органымен басқарылып келеді, консервациялық жұмыстар Тасмания үкіметінің қаржыландыруымен және келушілер төлейтін кіру ақысымен жүзеге асырылады. Пуэр нүктесіндегі құрылыс алаңдарында еріктілердің топтары жұмыс істеп, зерттеушілерге ұлдар түрмесінің тарихын жақсырақ түсінуге көмектесуде. ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра комитеті 2010 жылдың 31 шілдесінде Порт-Артур тарихи нысаны мен Көмір шахталары тарихи нысанын Австралияның сотталғандар орындарының Дүниежүзілік мұра мүлігінің бір бөлігі ретінде Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді.
Since 1987, the site has been managed by the Port Arthur Historic Site Management Authority, with conservation works funded by the Tasmanian government and the admission fees paid by visitors. Volunteer groups have been working at the building sites of Point Puer to help researchers gain a better understanding of the history of the boys' prison. The World Heritage Committee of UNESCO inscribed the Port Arthur Historic Site and the Coal Mines Historic Site onto the World Heritage Register on 31 July 2010, as part of the Australian Convict Sites World Heritage property.
Қазалау
1996 жылы 28 сәуірде Порт-Артур тарихи орнында жаппай қырғын болды. Мартин Брайант 35 адамды өлтіріп, 23 адамды жаралады, содан кейін Арнайы операциялар тобы оны ұстады. Осы қырғыннан кейін үлкен сыйымды жартылай автоматты мылтықтар мен винтовкаларға қатысты ұлттық шектеулер енгізілді. 28 жастағы қылмыскер сотталып, қазір Тасманияның Хобарт қаласындағы Рисдон түрмесінің психиатриялық бөлімшесінде 35 өмір бойына бас бостандығынан айыру және 1035 жыл мерзімсіз жазасын өтеп жатыр.
On 28 April 1996, the Port Arthur historic site was the location of a massacre. Martin Bryant murdered 35 people and wounded 23 more before being captured by the Special Operations Group. The killing spree led to a national restriction on high capacity semiautomatic shotguns and rifles. The 28 year old perpetrator was subsequently convicted and is currently serving 35 life sentences plus 1,035 years without parole in the psychiatric wing of Risdon Prison in Hobart, Tasmania.