Англиядағы тұтқын лагерінің тарихы

Кіріспе

Англиядағы бұрынғы әскери тұтқын лагері

Англияның Хантингдонширдегі Норман Кросс түрмесі әлемдегі тұңғыш арнайы әскери тұтқын лагері немесе "депо" болды. 1796–97 жылдары салынған бұл лагерь, Француз революциялық соғыстары мен Наполеон соғыстары кезінде Франция мен оның одақтастарынан әскери тұтқындарды ұстау үшін арналған. 1816 жылға қарай, ол көбінесе бұзылып қалған. Норман Кросс, қазір Кембриджширде орналасқан, Питербороның оңтүстігінде, Фолксворт, Стилтон және Яксли ауылдарының арасында жатыр. A1 және A15 тас жолдары осы жерде қиылысады. Дәстүр бойынша Хантингдонширде Норман Кросс Хантингдонширдің жүздік аймақтарының біріне атын берген, сондай-ақ 1894 жылдан 1974 жылға дейін Норман Кросс ауылдық округі деп аталған.

Түрме лагерінің жобалау және құрылысы

Патшалық әскери-теңіз көлігі басқармасы әскери тұтқындарды күтіп-ұстауға жауапты болды. 1796 жылы сэр Ральф Аберкромби Вест-Индиядан 4000 тұтқынды көшіріп әкелетінін хабарлағаннан кейін, басқарма жаңа түрме үшін орын іздеуді бастады. Орын Лондоннан солтүстікке қарай Ұлы Солтүстік жолында орналасқандықтан таңдалды және қашып кеткен тұтқындардың Францияға оңай қашуына бөгет жасайтындай жағалаудан жеткілікті алыс болды. Ол жерде судың қоры жақсы болды және көптеген мыңдаған тұтқындар мен күзетшілерді асырауға жететін жергілікті азық-түлік көздеріне жақын еді. 1796 жылдың желтоқсанында жұмыс басталды, ағаштан жасалған құрылыстың көп бөлігі Лондон қаласында дайындалып, осы жерде құрастырылды. 500 ағаш шеберлері мен жұмысшылар 3 ай бойы жұмыс істеді. Құрылыс құны £34,581 11s 3d болды. Түрменің жоспары сол кездегі артиллерия бекінісінің үлгісінде жасалған. Қабырғаның ішінде (алғашқыда ағаш қоршау, кейін 1805 жылы кірпішпен ауыстырылған) 8 метр ені мен шамамен 5 метр тереңдігі бар ор салынды (тұтқындардың қазу арқылы қашуына жол бермеу үшін). Гарнизонның казармалары сыртында орналастырылды, ал орталықта әскер мен алты зеңбірек орналасқан үлкен күзет үйі (Блокхаус деп аталды) салынды. Түрменің ішкі кеңістігі төрт төртбұрышқа бөлінді, әрқайсысында 500 тұтқынға арналған екі қабатты төрт ағаштан жасалған тұрғын блоктары мен төрт жуыну блогы болды. Бір тұрғын блок офицерлерге арналды. Әр төртбұрыштың жартысы үлкен жаттығу алаңына айналды. Солтүстік-шығыс төртбұрышы түрме ауруханасын қамтыды. Сондай-ақ, "Қара тесік" деп аталатын терезесіз блок болды, онда тұтқындар жаза ретінде жартылай рационмен бұғауланып сақталды, көбінесе күзетшілерге жасалған зорлық-зомбылық үшін, бірақ екі тұтқын "ұятты әрекеттер" жасағаны үшін "Қара тесікке" жіберілді. Түрмеде ұсталғандардың көпшілігі төменгі шендегі сарбаздар мен теңізшілер, соның ішінде мичмандар мен кіші офицерлер, ал аз ғана саны жекеменшік сарбаздар болды. Шамамен 100 жоғары шенді офицер мен "құрметті қоғамдық статусы бар" кейбір азаматтарға, көбінесе тұтқынға алынған кемелердің жолаушыларына және кейбір офицерлердің әйелдеріне, негізінен Питерборо қаласында түрмеден тыс, сондай-ақ Нортгемптон, Плимут, Мелроуз және Абергавенни сияқты алыс қалаларда құрметпен босатылды.

The Royal Navy Transport Board was responsible for the care of prisoners of war. When Sir Ralph Abercromby communicated in 1796 that he was transferring 4,000 prisoners from the West Indies, the Board began the search for a site for a new prison. The site was chosen because it was on the Great North Road only north of London and was deemed far enough from the coast that escaped prisoners could not easily flee back to France. The site had a good water supply and close to sufficient local sources of food to sustain many thousands of prisoners and the guards. Work commenced in December 1796 with much of the timber building prefabricated in London and assembled on site. 500 carpenters and labourers worked on the site for 3 months. The cost of construction was £34,581 11s 3d. The design of the prison was based on that of a contemporary artillery fort. A ditch 27 feet (8 m) wide and about 5 feet deep (to prevent prisoners tunnelling out) was placed inside the wall (originally a wooden stockade fence, replaced with a brick wall in 1805) and guarded by 'silent sentries' who could not be seen by the prisoners. The barracks for the garrison were placed outside and a large guard house (known as the Block House) containing troops and six cannon was placed right at the centre. The interior of the prison was divided into four quadrangles, each with four double storey wooden accommodation blocks for 500 prisoners and four ablution blocks. One accommodation block was reserved for officers. Half of each quadrangle was a large exercise yard. The north east quadrangle contained the prison hospital. There was also a windowless block known as the Black Hole in which prisoners were kept shackled on half rations as punishment, mainly for violence towards the guards although two prisoners were sent to the Black Hole for "infamous vices". Most of the men held in the prison were low ranking soldiers and sailors, including midshipmen and junior officers, with a small number of privateers. About 100 senior officers and some civilians "of good social standing", mainly passengers on captured ships and the wives of some officers, were given parole d'honneur outside the prison, mainly in Peterborough, although some as far away as Northampton, Plymouth, Melrose and Abergavenny.

Киім-кешек

Француздық тұтқындар, негізгі ойын-сауығы құмар ойнау болған, британдық үкімет тарапынан киімдерін және аздаған жеке заттарын одан әрі құмар ойнау үшін ақша жинау мақсатында сатты деп айыпталды. 1801 жылы британдық үкімет француз консулын жеткілікті киім ұсынбағаны үшін кінәлады (британдық үкімет Франция мен француз колонияларында ұсталған барлық ағылшын тұтқындарына киім алу үшін француздарға төлем жасаған еді). 1801 жылдың шілдесінде Якслидегі саудагер Еремия Аскеу "кең жебе" деген мемлекеттік белгісі бар паллиассалар мен басқа да заттарды иеленгені үшін сотталды. Ол Норман Кроста ұят тұғырында тұруға және екі жылға қатаң еңбекке кесілді. Сэмюэл Джонсон және казармаға барған Серл мырза британдық үкімет тапсырмасымен есеп дайындады, онда тағам мөлшері өмір мен денсаулықты сақтауға толыққанды жеткілікті екені айтылды, бірақ: "егер ол құмар ойнап, оны ұятқа қалдырмаса" деп қосты. Адмиралтейство лордтары доктор Джонсонмен бірге киімсіз тұтқындарды француздық жеткізілімді немесе киім үшін төлемді күтпей-ақ дереу киіммен қамтамасыз етуді бұйырды. Британдық үкімет әрбір жалаңаш тұтқынға сары костюм, сұр немесе сары бас киім, сары жакет, қызыл жилет, сары шалбар, мойын орамал, екі жейде, екі жұп шұлық және бір жұп аяқ киім берді. Ашық түстер қашқан тұтқындарды анықтау үшін таңдалды. Фоллидің түрме моделінде (оң жақтағы суретте) тұтқындардың жартысынан астамы осы киімдерді киіп отыр.

Тағам

Тамақты түрмедегі тұтқындардың арасынан таңдалған аспаздар дайындады. Аспаздар, әр 12 тұтқынға бірден, британ үкіметінен шағын жәрдем ақы алатын. Әр тұтқынға бастапқы күндік рацион ретінде 1 фунт сиыр еті, 1 фунт нан, 1 фунт картоп және 1 фунт капуста немесе бұршақ берілді. Тұтқындардың көпшілігі католик болғандықтан, жұма күндері сиыр етінің орнына шапан немесе балық берілетін. Әр тұтқынға сондай-ақ аптасына 2 унция сабын рұқсат етілді. 1797 жылдың қараша айында британдық және француз үкіметтері жау түрмелерінде өз азаматтарын тамақтандыруға келісті. Француздар күніне бір пинта сыра, 8 унция сиыр еті немесе балық, 26 унция нан, 2 унция ірімшік және 1 фунт картоп немесе жаңа көкөніс берді. Оларға айына 1 фунт сабын мен 1 фунт темекі де берілді. Түрме ауруханасындағы науқастарға күніне таңертең және кешке бір пинта шай, 16 унция нан, 16 унция сиыр еті, қой еті немесе балық, бір пинта сорпа, 16 унция жасыл көкөніс немесе картоп және екі пинта сыра берілді. Британ үкіметі жергілікті халыққа қол жетімді азық-түлік сапасынан кем емес тамақпен қамтамасыз ету үшін бар күшін жұмсады. Әр төртбұрыштың аға офицері түрмеге жеткізілген тамақтың жеткілікті сапада екенін тексеруге рұқсат алды. 1799 жылдың шілдесінде Норман Кростағы голланд тұтқындары бір ғимаратты театр ретінде пайдалануға рұқсат сұрады. Теңіз лордтары бас тартты. Алайда, Фоллидің шамамен 1809 жылғы түрме моделі оңтүстік-батыс төртбұрышта театр бар екенін көрсетеді.

Дін

Түрмеде шіркеу болмаған, бірақ гарнизон казармасында католик діни қызметкері тұратын. 1808 жылдан бастап Стилтонда жер аударылып тұрған Моулин епискобы Этьен Жан Батист Луи де Галуа де Ла Турға Адмиралтейство өз қаражаты есебінен тұтқындарға діни қызмет көрсетуге және қайырымдылық жасауға рұқсат берді. 1804 жылы флот хирургы Леонард Гиллеспи пневмонияның жиі кездесетінін, кейбір жағдайларда өлімге алып келетін жүрек қабынуына (кардитке) ұласатынын жазды. Сондай-ақ, көптеген туберкулез жағдайлары тіркелді. 1805 жылы түрме ауруханасының жанына британдық хирург үшін кірпіштен үй салынды. Түрме жұмыс істеген кезеңде 1770 тұтқынның өлімі тіркелді, олардың көпшілігі аурудан қайтыс болды, алайда бұл деректер толық емес.

Қолөнер және түрме экономикасы

Соғыс басталған кезде Көлік басқармасы былай деп жазды: "Елдегі барлық лагерьтердегі тұтқындар түрме ішінде өнер-кәсіппен айналысуға толық құқылы, заңға қайшы келетін кірістерге зиян келтіретін, немесе ұятты ойыншықтар мен суреттер, немесе киімдерінен немесе түрме мүлігінен жасалған заттарды қоспағанда, кез келген нәрсені жасауға және сатуға болады". Норман Кросстағы көптеген тұтқындар ағаштан немесе жануар сүйегінен, сондай-ақ сабаннан жасалған ою-өрнектер, кеме үлгілері және домино жинақтары сияқты бұйымдар жасады. Тұтқындардың қолөнерінің үлгілері келушілерге және жолдан өтетін адамдарға сатылды. Кейбір өте білікті тұтқындар бай адамдардың тапсырысымен жұмыс істеді, соның нәтижесінде кейбіреулері зор байлыққа ие болды. Түрмеге үнемі келіп тұратын архидиакон Уильям Стронг 1801 жылғы 23 қазандағы күнделігінде магони ағашының бір бөлігін бергенін және түрмедегі бір тұтқынға Блокхаус үлгісін жасағаны үшін 1 фунт 15 шиллинг 6 пенни, ал Питерборо соборының сабаннан жасалған суреті үшін 2 фунт 2 шиллинг төлегенін жазды. Тұтқындарға жергілікті нарықта аптасына екі рет немесе түрме қақпасында күнделікті түрде қолөнер бұйымдарын сатуға рұқсат берілді. Бағалар реттелді, соның салдарынан тұтқындар жергілікті өндіріспен бәсекелеспеді. Мұның орнына, тұтқындарға қосымша тағам, темекі, шарап, киім немесе одан әрі жұмыс істеу үшін қажетті материалдар сатып алуға рұқсат етілді. 1813 жылы он тұтқын тұтқындардың атынан саудаға қатысуға рұқсат алды, казарма ауласында үлкен шатыр тігілді, онда келушілерге жаз бойы сатып алынған бұйымдар аптасына 50-60 фунт стерлингке дейін ұсынылды. Соғыс аяқталғаннан кейін Көлік басқармасы кейбір тұтқындардың 100 гинеяға дейін тапқандығын анықтады. 1814 жылғы жарнамада кейбір бұйымдар бірлесіп, ал басқалары жеке шеберлер жасағаны көрсетілді. Бүгінде Норман Кроссқа қатысты мыңдаған қолөнер бұйымдары жергілікті мұражайларда, соның ішінде Питерборо мұражайындағы 800 дана және жеке коллекцияларда сақтаулы. Норман Кросста жасалған кеме үлгілерінің жинағы Девондағы Арлингтон Кортта қойылған. 1804 жылғы желтоқсан айында тұтқындар Николас Дешамп пен Жан Рубильяр 1 фунттық банкноталарды жасалмалап жатқаны анықталды. Өте жоғары сапалы гравюралық тақталар мен баспа құралдары табылған. Біріншісі жалған жасағаны үшін, екіншісі 1805 жылы Хантингдон сот отырысында айыпталды. Франсуа Райз патша атынан куәлік берді. Сол кезде банкнота жасау өлім жазасына кесілетін қылмыс еді. Олар өлім жазасына кесілді, бірақ жазасы жеңілдетілді. Олар Хантингдон түрмесінде Принц-Регенттен кешірім алғанға дейін қалды, содан кейін Норман Кроссқа ауыстырылып, 1814 жылы Францияға соғыс тұтқындарымен бірге қайтарылды. Норман Кросс лагеріндегі тұтқындарға сабаннан шляпалар мен кәлiптер жасауға рұқсат берілмеді (жергілікті өнеркәсіпке зиян келтірмеу үшін).

At the outbreak of the war, the Transport Board wrote that "the prisoners in all the depots in the country are at full liberty to exercise their industry within the prisons, in manufacturing and selling any articles they may think proper excepting those which would affect the Revenue in opposition to the Laws, obscene toys and drawings, or articles made either from their clothing or the prison stores". Many prisoners at Norman Cross made artefacts such as toys, model ships and dominoes sets from carved wood or animal bone, and straw marquetry. Examples of the prisoners' craftwork were sold to visitors and passers by. Some highly skilled prisoners were commissioned by wealthy individuals, some of the prisoners becoming very rich in the process. Archdeacon William Strong, a regular visitor to the prison, notes in his diary of 23 October 1801 that he provided a piece of mahogany and paid a prisoner £1 15s 6d to build a model of the Block House and £2 2s for a straw picture of Peterborough Cathedral. Prisoners were permitted to sell artefacts twice a week at the local market, or daily at the prison gate. Prices were regulated so the prisoners did not undersell local industries. In return, prisoners were permitted to buy additional food, tobacco, wine, clothes or materials for further work. In 1813 ten inmates on behalf of the prisoners were allowed to attend the sale of articles, a long tent was erected in the barrack yard, where these were exhibited to the visitors, who had purchased articles through the summer, to the amount of £50 to £60 a week. At the end of the war, the Transport Board noted that some prisoners had earned as much as 100 guineas. An advertisement in 1814 demonstrated that some items were made collectively and others by a solo craftsman. Thousands of Norman Cross artefacts survive today in local museums, including 800 in Peterborough Museum, and private collections. A collection of model ships made at Norman Cross is on display at Arlington Court in Devon. During December 1804, prisoners Nicholas Deschamps and Jean Roubillard were discovered forging £1 bank notes. Engraved plates of a very high standard and printing implements were found. The former was convicted of forgery and the latter of uttering at the Huntingdon Assizes in 1805. Francois Raize gave evidence for the crown. Forging banknotes was a capital offence at the time. They were sentenced to death but this was commuted. They remained in Huntingdon Gaol until they received a free pardon from the Prince Regent, and were moved to Norman Cross and repatriated with the prisoners of war to France in 1814. Prisoners at the Norman Cross site were not permitted to manufacture straw hats or bonnets (presumably so as not to impinge upon the local industry).

Бассыздық және қашу

Тұтқындар арасында бағынбаушылық кеңінен таралған. Тұтқындарды белгілі бір қарсылық кезеңінде қашып кетуден тоқтату үшін Шропшир милициясының күштері, армия резервінің батальоны және Питерборо қаласынан келген еріктілер күші қажет болды. Жазушы Джордж Борроу бала кезінде 1811 жылдың шілдесінен 1813 жылдың сәуіріне дейін әкесі, Батыс Норфолк ополчениесының лейтенанты Томас Борроумен бірге лагерьде тұрды; ол Лавенгрода осы жерді сипаттады. 1801 жылдың сәуірінде алты тұтқын қашып кетті. Олардың үшеуі Линкольнширдегі Бостон қаласында, ал қалған үшеуі Норфолк жағалауындағы балық аулау қайығында ұсталды. Олардың біреуінің қалпағынан Линкольншир жағалауының толық картасы табылды. Жыл сайын қашуға жасалған тырысулардың саны да, әрбір қашуға қатысқандардың саны да артты. 1801 жылдың соңында әрқайсысы 16 адамнан тұратын үш топ қашып кетті. 1802 жылы аяқталмаған туннельдер табылды. 1804 жылдың қазан айында баспасөз тұтқындардың периметрлік қоршауды бұзу мақсатымен тәртіпсіздік тудырғанын хабарлады. Питербородан көмек сұралды. Бір топ еңбекші милициясы келді, содан кейін тағы екі топ және жаяу әскер бөлімі келді. Түнде тұтқындар ағаш қоршаудың бір бөлігін кесіп, тоғыз адам тесіктен қашып шықты. Түрменің басқа бөлігінде, күн шығысымен бірге, олар үлкен оңтүстік жолға қарай 34 фут қазып, түрмені қоршап тұрған шұңқырдың астына жеткені анықталды, шұңқырдың тереңдігі төрт фут болса да, олардың қандай да бір құралдары болмағаны анықталды. Бес қашқан адам ұсталды. 1807 жылдың ақпанында түнде бірнеше тұтқын қашып кетті. 1807 жылдың сәуірінде үш қашқан адам Райд маңында, Саутгемптонға бет алғанда ұсталды. Депоның басшысы (лагерь командирі) капитан Прессланд 1807 жылдың тамызында қабырға салуға тендерлерді қабылдады. Бұл туралы тұтқындар білген болуы мүмкін, себебі үлкен қашу әрекеті жасалды. 1804 және 1807 жылдары жасалған екі үлкен қашу әрекетінен кейін, ағаш қоршау тез арада кірпіш қабырғамен ауыстырылды. Ол 16-шы жұма күні Хантингдон түрмесінен алынып, Норман Кроста тұтқындар мен барлық гарнизонның алдында дарға асылды. Бұл Норман Кроста жасалған жалғыз азаматтық атқарылым болды. 1808 жылдың 24 қыркүйегінде Кале портына 44 тонналық ағылшын шлюпы, Маргарет Энн келді, оның капитаны Бартон қаласынан Уильям Темпель болды, ол 18 тонна көмірмен жүктелген. Ол 20-сы күні түнде Хамберде Норман Кростан қашып келген үш француз тұтқынымен ұсталды. 1809 жылдың қараша айында екі француз теңізші офицері түрменің топырақ арбаларына жасырынып қашып кетті. 1809 жылдың желтоқсанында француз әскери тұтқыны Жан Бартелеми Тухеге қатысты тергеу жүргізілді, ол түрме қоршауын асып өтуге тырысқанда күзетшісі оқ атқан, оқ оның арқасына тиіп, ол көп ұзамай қайтыс болды. Тұтқындар арасында дуэльдер жалғасты. 1811 жылдың 15 мамырында Норман Кроста екі адам таяқтарға бекітілген қайшылармен шайқасты. Бір дуэлянт аман қалғанды екі рет жарақаттады, содан кейін ол өлімге әкелетін соққы берді. "19-шы сенбі күні Норман Крос казармасында француз тұтқыны Жюльен Шералдың денесін қараған кезде тергеу жүргізілді. Үкім – Өзін-өзі қорғау." 1812 жылдың қаңтарында француз тұтқыны күзетшіге тап беріп, штык ұрлап қашып бара жатқанда атып өлтірілді. Күзетші келесі сотқа адам өлтіргені үшін жіберілді. 1812 жылдың тамызында Аренбергтің 7-ші герцогы Проспер Луи Бриджнорттағы шарт бойынша жаңа есеп беру ережелеріне бағынбағандықтан Норман Кроска жіберілді, онда ол әйелі Стефани Ташер де Ла Пажеримен (Императрица Жозефинаның немересі) бірге тұрды. Бірнеше уақыттан кейін ол есеп беру талабына сай болуға келісті және қайтадан шарт бойынша босатылды. 1813 жылдың тамызында Норман Кростан қашып кеткен тұтқындар Хэмпширде де табылды.

Insubordination was rife among prisoners. A force of Shropshire Militia, a battalion of army reserve and a volunteer force from Peterborough were required to restrain the prisoners from breaking out during a particular period of defiance. As a boy, the author George Borrow lived at the camp from July 1811 to April 1813 with his father Lieutenant Thomas Borrow of the West Norfolk Militia; He described the place in Lavengro. Six prisoners escaped in April 1801. Three of them were caught at Boston, Lincolnshire and the remaining three were caught in a fishing boat off the Norfolk coast. In the hat of one was found a complete map of the Lincolnshire coast. Each year the number of attempts to escape increased, as did the numbers in each escape. Three groups of 16 men each escaped in late 1801. Incomplete tunnels were discovered in 1802. In October 1804 the press reported the prisoners created a disturbance with the intention of breaking the perimeter fencing. Assistance was sent for from Peterborough. A troop of Yeomanry galloped to support, later followed by two more troops and an infantry unit. The prisoners having cut down a part of the wood enclosure during the night, nine of them effected their escape through the aperture. In another part of the prison, as soon as day light broke it was discovered they had undermined a distance of 34 feet towards the great South road; under the fosse which surrounded the prison, although it was four feet deep, and it was not discovered they had any tools. Five escapees were taken. During the night several prisoners escaped in February 1807. Three escapees were retaken near Ryde heading for Southampton in April 1807. The agent at the depot (camp commander), Captain Pressland RN was inviting tenders for the building of a wall, in August 1807. This may have become known to the prisoners as a major escape attempt was made. After the second of these two major escape attempts in 1804 and 1807, the wooden stockade fence was soon replaced with a brick wall. He was taken from Huntingdon Gaol on Friday 16th and executed at Norman Cross in front of the prisoners and the whole garrison. This was the only civil execution at Norman Cross. On 24 September 1808 arrived at Calais an English sloop of 44 tons, called the Margaret Anne, William Tempel, master, of Barton, laden with 18 tons of coals. She was seized in the night of the 20th, in the Humber, by three French prisoners, who had escaped from Norman Cross. In November 1809 two French Navy officers escaped by secreting themselves in the soil carts of the prison, in which they were drawn out of the confines of the depot. In December 1809 an inquest took place on Jean Barthelemy Toohe, a French prisoner of war, who, as he was endeavouring to make his escape over the pailing of the prison, was fired at by the sentinel on duty, and the ball entering his back, he died shortly afterwards. Duelling continued amongst prisoners. On 15 May 1811 at Norman Cross two fought with scissors attached to sticks. One duellist wounded the survivor twice, before the latter made the thrust that proved fatal. "On Saturday the 19th an inquisition was taken at Norman Cross Barracks, on view of the body of Julien Cheral, a French prisoner of war, who met his death by a fellow prisoner of the name of Jean Francois Pons stabbing. Verdict — Self Defence.”

In January 1812, a French prisoner was shot whilst escaping after he had overpowered a guard and stolen a bayonet. The guard was committed to Huntingdon Gaol for the next assizes on a charge of manslaughter. In August 1812 Prosper Louis, 7th Duke of Arenberg, was sent to Norman Cross after refusing to conform to the new reporting rules of his parole at Bridgnorth, where he was staying with his wife, Stéphanie Tascher de La Pagerie (a niece of Empress Joséphine). After a period he agreed to follow the reporting requirement and was paroled again. During August 1813, escaped prisoners from Norman Cross were discovered as far away as Hampshire.

Келу және елге оралу

Көптеген тұтқындар Портсмут немесе Плимут арқылы келіп, жүздеген шақырым қашықтықты Норман Кроссқа дейін жаяу жүріп өтті. 1797 жылғы сәуірде Фалмуттан 1000-ға жуық француз тұтқынын тасыған алты кеме Кингс-Линн портына жетті. Тұтқындар Линкольн милициясының сүйемелдеуімен сол жерден Норман Кроссқа қарай жолға шықты. Көптеген тұтқындар Портсмут, Плимут, Халл, Үлкен Ярмут және басқа да порттардан жаяу келді. 1797 жылдың қазан айында 300 тұтқын Питербородан алмасу үшін кемеге мінді. Теңіз арқылы континентке сапар картель кемесімен жасалды. Бірінші бейбітшілік жарияланғанда тұтқындар Висбехке қайықтармен жеткізіліп, Висбех түрмесіндегі басқа тұтқындарға қосылды, содан кейін Францияға қарай Висбех портынан аттанды. Соғыс аяқталғаннан кейін барлық тұтқындар отандарына қайтуды күткен жоқ. Голланд тұтқындарының көпшілігі Ұлыбритания қызметіне қатысуға дайын екендерін білдірді. 1807 жылдың қаңтарында қызметтері қабылданған 60-тан астам тұтқын Пемброкшир милициясының сүйемелдеуімен Портсмутқа жүріп кетті, олар соғыс кемелеріне таратылды. Наполеонның жеңілісінен және одан кейінгі тақтан бас тартуынан кейін 1814 жылы Франциямен бейбітшілік орнатылды. Тұтқындар, гарнизон күзетшілері және жергілікті халық мерекелік шараларға бірге қатысты. 500 тұтқыннан тұратын бірінші топ 5 сәуірде жолға шықты. "Жұлдыз" газеті былай деп хабарлады: "Өкінішке орай, теңіз жағалауына бара жатқанда, бірнешеуі шамадан тыс ішіп алып, екеуі мас күйінде қайтыс болды, ал шамамен отыз тұтқын өз елдеріне қайта алмай, жолда қалды. Олар өздерімен шамамен алты мың фунт стерлинг ақша алып келеді, бұл олардың депода жасаған ойыншықтар мен басқа да заттарды сатудан түскен пайдасы". 1814 жылдың маусым айына дейін қалған тұтқындар гарнизоннан кетіп қалды. Аз ғана адам Англияда қалып, Яксли мен Стилтонның жанында қоныстанды.

Құлату және тірі қалған заттар

1815 жылы сәуірде «Норман Кросс табанының жанындағы, қайтыс болған француз тұтқындарының жерленген орнының айналасына орнатылған 1000 ярдық капиталдық қоршау» сатылымға қойылды. Ағаш ғимараттар 1816 жылы маусымда бұзылып, бөліктері аукционда сатылды. Кейбір ғимараттар жақын жердегі қалаларға көшірілді, бірақ ағаш конструкциялардың көп бөлігі отын ретінде сатылды. Бұл орын ұлттық маңызы бар және ескерткіш ретінде тіркелген. Депо командирі агент болды және оның үйі Ескі Губернатор үйі ретінде сақталған. Қалпына келтірілген атқосымдар қазір жеке меншік өнер галереясы. Норман үйі, казарма бастығының үйі де сақталған. Ескі Губернатор үйі мен Норман үйі екеуі де II санаттағы ескерткіштер тізіміне енген.

Ескерткіш

Норман Крестінде қаза тапқан 1770 тұтқынға арналған ескерткіш 1914 жылы Антанта Кордиаль қоғамы тарапынан Ұлы Солтүстік жолының жанында орнатылды. 1990 жылы Императорлық бүркіт ұрланған, бірақ 2005 жылы қайырымдылық акциясынан кейін жаңасымен ауыстырылды. 1998 жылы A1 тас жолының бір бөлігі автобағана стандартына келтірілген кезде ескерткіштің орны ауыстырылды. 2005 жылғы 2 сәуірде акцияның демеушісі Веллингтон герцогы А15 тас жолының жанындағы жаңа орында қалпына келтірілген ескерткішті ашты. Джон Даблдей салған қоладан жасалған жаңа бүркіт қайта орнатылған бағанаға қойылды.

Зерттеу

Сайттың бір бөлігінде археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді және 2009 жылы Channel 4 телеарнасының "Time Team" сериалының бір бөлімі осы орында түсірілді. Қабырғаның бір бөлігі, тұрғын жай ғимараты, жуыну орны және қорым ашылды.