Кіріспе

Ликата (, ; Φιντίας, содан кейін Пинтиас немесе Плинтис), бұрын сондай-ақ Аликата , – Сицилияның оңтүстік жағалауында, Салсо өзенінің (ежелгі Химера) сағасында, Агридженто мен Геланың арасында шамамен ортасында орналасқан қала және коммуна. Бұл 20 ғасырдың басында дамыған маңызды теңіз порты, күкірт, оның өңделуі Ликатаны Еуропаның ең ірі экспорттау орталығына айналдырды, сондай-ақ асфальт және кейде ірімшік тасымалдайды. Порт қаласының батысында толқынмен ойылған мүйістермен бөлінген шағын жағажайлар тізбегі бар (Amore 2002).

Ежелгі

Бұл елді мекенді б.з.д. 12-8 ғасырлар аралығында сауда жасаған финикиялықтар жиі мекендеген. Б.з.д. VII ғасырдың соңында Гелои (Ежелгі Грекиядағы Гела қаласының тұрғындары) Салсо (Химера) өзенінің сағасын қорғау үшін бекініс салған. Б.з.д. VI ғасырдың бірінші жартысында Агридженто тираны Фаларис бекініс құрылысын салғызған. Алғашқы қонысты Геладан келген колонистер құрған болуы мүмкін. Б.з.д. 311 жылғы Химера шайқасында қаланың жанында Аготокл карфагендіктерден жеңіліп, қала олардың қолына түскен. Қала б.з.д. 282 жылы Сальсоның оң жағалауында Агригент тираны Финтиас тарапынан қайта құрылды. Ол Гела қаласын қиратып, халқын осында қоныстандырғаннан кейін қалаға өзінің атын берді (Финтиас). Б.з.д. I ғасырға дейін жазулар мен монеталар тұрғындары Гелои есімін сақтағанын көрсетеді. Финтиас қабырғалары, храмдары және агорасы бар үлкен аумаққа салынған. Оның орналасуы қазір толып қалған шығанақтағы шағын табиғи портының артықшылықтарын пайдаланған. Бұл жерді қазір Монте-Сан-Мишель деп аталатын төбе қорғаған. Алайда Финтиас Геланың мәртебесіне жете алмады. Жақын орналасқан Эконом мүйісінде б.з.д. 256 жылы римдіктер Бірінші Пуника соғысында Эконом мүйісі шайқасында жеңіске жетіп, қаланы карфагендіктерден босатқан. 249 жылы қала рим флотына пана берген, бірақ карфагендіктер шабуыл жасап, көптеген кемелерді батырған. Цицерон да оны жүгері экспортымен айналысатын маңызды теңіз порты ретінде сипаттаған. Рим дәуірінде Финтиас ірі сауда орталығына айналған. Бірақ Страбонның заманында Сицилияның оңтүстік жағалауындағы басқа қалалар сияқты құлдырап кеткен сияқты, өйткені ол оны ерекше жағдайлардың арасында атамайды. Плиний Сицилиядағы стипендиялық қалалардың бірі ретінде Пинтиенстерді (немесе кейбір қолжазбаларда Phthinthienses) атап көрсетеді, ал оның аты Птолемейдің еңбектерінде де кездеседі. Бірақ осы екі автордың екеуі де оны Сицилияның ішкі қалаларының қатарына жатқызғаны қызық, оның теңіз жағасындағы орны Диодор мен Цицеронның мәліметтерімен нақты расталған. Антониндік маршрутында Плинтис деп аталатын жер де көрсетілген, бұл Финтиас атауының бұрмалануы болуы мүмкін. Ол Агригенттен Сиракузаға қарай жағалау бойындағы жолда, бұрынғы қаладан 23 миль (37 км) қашықтықта орналасқан. Бұл қашықтық Агриджентодан Ликатаға дейінгі қашықтыққа жақын, бірақ сәл кем.

Орта ғасырлар мен қазіргі заман

Қаланың тарихи орталығы, Лимпиадостың жағалаудағы қамалының жанында, Византия үстемдігі кезеңімен басталады. 827 жылы арабтар Ликатаны басып алды, олардың билігі екі ғасырдан астам уақытқа созылды, және қала 1086 жылдың 25 шілдесінде нормандықтар тарапынан жаулап алынды. Нормандық-Хоэнштауфен дәуірінде қала гүлденіп, «Ажылық қаласы» (Cittè Demaniale) атағын алды. 1270 жылы Ликата (сол кезде шамамен 7000 тұрғыны болған) Сицилия кешкі аспабы деп белгілі көтерілістің бір бөлігі ретінде Анжу билігіне қарсы шықты. Содан кейін қала Трастамара әулетінің билігіне өтті, ол 1447 жылы қалаға «Ең адал» (fidelissima) атағын берді. 1553 жылы, Драгуттың қарақшылары қаланы тонағаннан кейін, Сант-Анжело төбесінде салынған үлкен мұнарамен бірге қабырғаларды қайта жаңарту туралы шешім қабылданды. Ликата 16 ғасырда қайтадан гүлдене бастады, бұл Мальтадан келген иммигранттар қауымының болуымен байланысты, және бұл өркендеу кезеңі 17 ғасырға дейін жалғасты, осы кезде қабырғалардың сыртында алғашқы қоныстар пайда болды, өсіп келе жатқан Мальта қауымын орналастырды, сондай-ақ көптеген ғимараттар барокко стилінде салынды немесе қайта жаңартылды. Порт та өркендеу кезеңін басынан өткерді, бұл негізінен астық экспортының арқасында болды.

Қазіргі заман

1820 жылы Ликата Екі Сицилия Корольдігінің Бурбон билеушілеріне қарсы, патриот Маттео Веккио Вердерам бастаған көтеріліс жасады. Джузеппе Гарибальдидің Мыңдық экспедициясы кезінде қала толық корпуспен қатысты, сонымен қатар Гарибальдидің ұлы Менотти және оның генералы Нино Биксио бір түнге қалада қонақ болды. 1870 жылдары ішкі аймақтағы күкірт кендеріне қосылатын екі көпір салынды, ал бес мұнай өңдеу зауыты (соның ішінде сол кездегі Еуропадағы ең ірісі) бой көтерді. Бұл Ликатада бірнеше әсем резиденциялардың салынуына әкелген айтарлықтай экономикалық өсімді қамтамасыз етті. Ликата 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сицилияға жасалған операция HUSKY барысында одақтас әскерлердің десанттық түсу пункті болды. Соғыс салдарынан және күкірт өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігінің төмендеуі экономикалық құлдырауға алып келді, нәтижесінде көптеген адамдар Солтүстік Италияға немесе шетелге эмиграциялауға мәжбүр болды. Одақтас әскерлер басып алған қала ретінде, ол Джон Херсидің «Адано үшін қоңырау» романы үшін үлгі болды. Дегенмен, Ликата өнеркәсіптік маңыздылығын сақтап келеді және соңғы жылдары туризм қайта жандануда. Бірақ экономика балық аулау саласына күшті тәуелді. Museo Civico-да көптеген археологиялық жәдірелер, әсіресе тарихқа дейінгі дәуірден б.з.б. 3 ғасырға дейінгі жерлеу орындарынан табылған материалдар қойылған.

География

Муниципалитет Бутерамен (CL), Камастрамен, Кампобелло ди Ликатамен, Наромен, Пальма ди Монтекиаромен және Раванусамен шектеседі. Оған Молларелла және Торре-ди-Гаффе кіші ауылдары (frazioni) кіреді.