Кіріспе
Канадалық құқықтық принцип (Pith and substance) – Канада конституциялық түсіндірмесінде заңның қай билік саласына жататынын анықтау үшін қолданылатын құқықтық доктрина. Бұл доктрина ең алдымен заңға шағым түскен кезде қолданылады, яғни бір деңгейдегі үкімет (федералды немесе провинциялық) екінші деңгейдегі үкіметтің ерекше құзырына қол сұққан жағдайда. Канаданың федералды конституциясын орнатушы 1867 жылғы Конституциялық актінің 91 және 92-баптары Доминион мен провинциялардың заң шығаруға құқығы бар тақырыптарды тізбелеп көрсетті. Тізбелер толықтығымен жан-жақты болуға тырысқанмен, екі бөлімдегі тақырыптардың бірте-бірте қайталанатыны анықталды, соның салдарынан, Тараптар кеңесі федералды және провинциялық заң шығарушы органдар қабылдаған заңдардың конституциялықтығын жиі қарауға мәжбүр болды. Осы жағдайда Тараптар кеңесі даулы заңнаманың құзыреттілік шегінде екенін анықтау үшін оның мазмұны мен мәніне назар аудару қажет деген доктринаны қалыптастырды. Демек, егер заңның мазмұны заң шығарушының құзыретіне жататын тақырыпқа қатысты болса, онда ол тіпті өз құзыретіне кірмейтін тақырыптарға тоқылса да, құзыреттілік шегінде деп танылады. Өз құзыретіне жатпайтын мәселелерге қатысты заң шығарудың ауқымы заңның сыртқы түрімен ішкі мазмұнының сәйкес келуін анықтауға көмектеседі: заң шығарушы өз құзыретіне жататын мәселе бойынша заң шығаруды сылтау ретінде пайдаланып, шын мәнінде өз құзыретіне жатпайтын мәселе бойынша заң шығарып жатыр ма? Алайда, егер жағдай осылай болмаса, заңның бұзушылық фактісі заңның күшін, тіпті бұзушылық аймағына қатысты да, әсер етпейді.
Pith and substance is a legal doctrine in Canadian constitutional interpretation used to determine under which head of power a given piece of legislation falls. The doctrine is primarily used when a law is challenged on the basis that one level of government (be it provincial or federal) has encroached upon the exclusive jurisdiction of another level of government. The Constitution Act, 1867, which established a federal constitution for Canada, enumerated in Sections 91 and 92 the topics on which the Dominion and the Provinces could respectively legislate. Notwithstanding that the lists were framed so as to be fairly full and comprehensive, soon, it was found that the topics enumerated in the two sections overlapped, and the Privy Council repeatedly had to pass on the constitutionality of laws made by the federal and provincial legislatures. It was in this situation that the Privy Council evolved the doctrine that, for deciding whether an impugned legislation was intra vires, regard must be had to its pith and substance. Thus, if a statute is found in substance to relate to a topic within the competence of the legislature, it should be held to be intra vires even though it might incidentally trench on topics not within its legislative competence. The extent of the encroachment on matters beyond its competence may be an element in determining whether the legislation is colourable: whether in the guise of making a law on a matter within its competence, the legislature is, in truth, making a law on a subject beyond its competence. However, where that is not the position, the fact of encroachment does not affect the vires of the law even as regards the area of encroachment.
Қосалқы әсерлер туралы ілім
Бірақ, көп жағдайда, іргелі және мазмұнды талдау бойынша жарамсыз деп танылған заң, қажетті қосымша немесе туынды салдарлар доктринасын қолдану арқылы сақталды. Мұндай жағдайларда, заңның шабуылдайтын ережелері тек «ұқсас байланыс» тестіне сәйкес келсе ғана қолданылады. Бұл доктрина алғаш рет *Кушингке қарсы Дюпуи* ісінде айқындалды, онда Құпия кеңесінің сот комитеті азаматтық сот процедурасының белгілі бір ережелері федералды банкроттық билік аясында бекітілуі мүмкін деп шешті. Бұл кейіннен *Теннантқа қарсы Канаданың Юнион Банкі* ісінде расталды, онда банк кредиттеріне қатысты қойма түбіртектерін реттейтін ережелер федералды банк билігі аясында бекітілуі мүмкін еді. Толық тест *General Motors-қа қарсы City National Leasing* ісінде Диксон бас судьясымен айқындалды, ол болашақ істерде осыған қатысты қолданылатын талдауды қорытындылады және сипаттады:
Сот даулы ереженің провинциялық биліктерге тиіспіз бе, және егер тиіс болса, қаншалықты тиіс екенін анықтауы керек. Ол даулы ережеге негізделген актінің (немесе оның бөлінетін бөлігінің) жарамдылығын анықтауы тиіс. 91(2) тармағының екінші бөліміне сәйкес жағдайларда, бұл әдетте реттеу схемасының бар екенін табуды және содан кейін схема сот белгілеген белгілерін орындады ма, жоқ па, анықтауды қамтиды. Егер схема жарамсыз болса, бұл сауалнама аяқталады. Егер реттеу схемасы жарамды деп танылса, сот даулы ереженің осы схемамен жеткілікті түрде біріктірілгенін және осы қатынас негізінде қолдауға болатынын анықтауы керек. Бұл провинциялық биліктерге тигізілетін зиянның ауырлығын қарастыруды қажет етеді, осылайша осындай қатынас үшін дұрыс стандартты анықтауға болады. Егер ереже осы интеграциялық тесттен өтетін болса, ол Парламенттің жалпы сауда және коммерция билігін жүзеге асыруы ретінде жарамды болады. Егер ереже реттеу схемасына жеткілікті түрде енгізілмесе, оны 91(2) тармағының екінші бөлімі бойынша қолдауға болмайды. Кейбір жағдайларда, егер осы сұрақтардың біреуіне нақты жауап берілсе, жоғарыда аталған кейбір қадамдарды орындаудың қажеті болмауы мүмкін. Мысалы, егер қарастырылып отырған ереже реттеу схемасымен байланысы болмаса, оның жарамдылығы туралы сұрақ осы негізде ғана жылдам шешілуі мүмкін.
Канададан тыс жерлерде қолдану
Құпия кеңестің сот комитетінің, іс жүзінде Британдық Императорлық апелляциялық сотының құқықтану ілімінде қолданылатын өзекті мәселелер және мазмұн доктринасы басқа да Достастық федерацияларына таратылды. Ол Үндістан Конституциясында қолданылады. Сонымен қатар, ол 1920 жылғы Ирландия үкіметі заңы бойынша Солтүстік Ирландияда қолданылды. Бұл доктринаның мәні Шотландияға өкілеттік беру мақсатында 1998 жылғы Шотландия заңында заңдық түрде бекітілді. Ол 1964 жылға дейін Австралияда да қолданылды, бірақ Жоғарғы соттың «Феерфакс пен Салық комиссары» ісі оның қолданылуын балама әдіспен күштен шығарды.