Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мьянманың ең биік тауы. Шыңы Хакаборази ұлттық паркінің ішінде орналасқан. Парк толығымен таулы және төменгі биіктікте кең жапырақты мәңгі жасыл тропикалық жаңбырлы орманмен, одан кейін субтропикалық қоңыржай белдеумен, сосын кең жапырақты, жартылай жапырақты орманмен және ақырында ине жапырақты мәңгі жасыл, қарлы орманмен сипатталады. 3353 метрден (11000 фут) жоғары, ең биік орман аймағы альпілік, ол орманнан ғана емес, сонымен қатар тарихы мен тегі жағынан да ерекшеленеді. Одан да биік, шамамен 4572 метрде (15000 фут), суық, шөлейтті, жел соққан жер және тұрақты қар мен мұздықтар басым. Шамамен 5334 метрде (17500 фут) бірнеше мұздықтары бар үлкен мұздық қалпағы бар.
Highest mountain in Myanmar
The peak is enclosed within Khakaborazi National Park. The park is entirely mountainous and is characterized by broad leaved evergreen tropical rain forest at low altitudes, a sub tropical temperate zone from , then broad leaved, semi deciduous forest and finally needle leaved evergreen, snow forest. Above 11000 feet (3353 m), the highest forest zone is alpine, different from the forest not only in kind but in history and origin. Still higher, around 15000 feet (4572 m), cold, barren, windswept terrain and permanent snow and glaciers dominate. At around 17500 feet (5334 m), there is a large ice cap with several outlet glaciers.
Қоршаған ортаны қорғау
Хкакабо Рази 1996 жылғы 30 қаңтарда табиғи қорық ретінде, ал 1998 жылғы 10 қарашада ұлттық парк ретінде құрылды. Хакаборази ұлттық паркі – Мьянмадағы биологиялық әртүрліліктің соңғы бекінісі. Тропикалық жазықтардан бастап альпілік түрлерге дейінгі өте бай флора мен фауна әлі толыққанды зерттеуді және идентификацияны күтіп тұр. Олардың зерттелгені аз, сондықтан парк ботаника, геология, зоология және география салаларын оқып жатқан студенттер үшін өте қолайлы зерттеу орталығы болып табылады. 1997 және 1998 жылдары Орман шаруашылығы департаменті Нью-Йорктегі Жабайы табиғатты қорғау қоғамының көмегімен зерттеу жүргізді. Зерттеу нәтижелері 1999 жылғы 25–29 қазан аралығында Мьянманың Путао қаласында өткен ICIMOD ұйымдастырған «Шығыс Гималаядағы Хкакабо Рази таулы экожүйесін сақтау жөніндегі аймақтық кеңес» семинарында ұсынылды. 2001 жылы Сан-Францискодағы Калифорния ғылым академиясы, Ұлттық географиялық қоғам, Гарвард университеті, Қытай ғылым академиясы және Мьянманың Орман шаруашылығы министрлігінен халықаралық, пәнаралық ғалымдар тобымен бірлескен жұмыс жүргізілді. 2001 жылғы 11 қыркүйекте Калифорния ғылым академиясының команда жетекшісі, герпетолог Джозеф Словински улы крайт жыланын шағуынан далада қаза тапты. 2002–2003 жылдары Калифорния ғылым академиясының антропологы П. Кристиан Клигер және фотограф Донг Лин бұрынғы маршруттарын қайта өтіп, Хкакабо Рази аймағының алғашқы антропологиялық зерттеуін жүргізді. Олар жаяу жүріп Мьянманың ең солтүстік ауылы – Тахаундамға жетті, онда шамамен 200 Хампа тибет тұрғындары тұрады, соның ішінде альпинист Няма Гьялцен де бар (төменде қараңыз). Мьянма билігі аймақты экологиялық туризм арқылы жалпы жұртшылыққа ашуды жоспарлап отыр. Үкімет осы мақсатта ақпарат жинап жатыр және аймаққа көптеген ғылыми экспедициялар қабылданды. Хкакабо Рази тауына, ұлттық паркіне немесе оған жақын жерлерге барған батыстықтардың саны өте аз. Капитан Б. Э. А. Притчард 1913 жылы Алун-Дунг аңғарына келген алғашқы батыстық болды.
Hkakabo Razi was established as a natural reserve on January 30, 1996, and as a national park on November 10, 1998. The Khakaborazi National Park is the last stronghold for biodiversity in Myanmar. The extraordinarily rich flora and fauna, ranging from lowland tropical to alpine species still await proper research and identification. They have barely been studied, and the park remains an excellent center for field study for students of botany, geology, zoology, and geography. A study was done by the Forest Department with the assistance of Wildlife Conservation Society of New York during 1997 and 1998. The results have been presented in ICIMOD sponsored Workshop "Sub regional Consultation on Conservation of Hkakabo Razi Mountain Ecosystems in Eastern Himalayas", held in Putao, Myanmar during 25–29 October 1999. This was followed in 2001 with an international, interdisciplinary team of scientists from the California Academy of Sciences in San Francisco, National Geographic Society, Harvard University, the Chinese Academy of Sciences, and the Myanmar Forestry Ministry. On 11 September 2001, herpetologist Joseph Slowinski, team leader from California Academy of Sciences, was bitten by a venomous krait and died in the field. In 2002–2003, P. Christiaan Klieger, an anthropologist from the California Academy of Sciences, and photographer Dong Lin retraced their previous steps and succeeded in making the first anthropological survey of the Hkakabo Razi region. On foot, they reached the northernmost village in Myanmar, Tahaundam, which is inhabited by about 200 Khampa Tibetans, including mountaineer Nyama Gyaltsen (see below). The region will shortly be opened to the general public through eco tourism by the Myanmar authorities. The government is collecting information for development in that regard, and many scientific expeditions have been already accepted in the region. Only a few Westerners ever made it to Mt. Hkakabo Razi, the National Park or anywhere close to it. Captain B. E. A. Pritchard was the first Westerner to visit the Alun Dung valley, in 1913.
Тау-кен жорықтарының тарихы
Такаси Озаки (Жапония, 1951 ж. – 14 мамыр, 2011 ж.) және Нима Гьяльцен (сонымен қатар "Аунг Це" деп те аталады; Мьянма) 1996 жылы алғашқы қарқындау жасады. Базалық лагерьге дейінгі жол ұзақ (төрт апта) және көптеген көпірсіз өзендерді кесіп өтуді қажет ететін тығыз жаңбырлы орман арқылы қиын. Алғашқы қарқындаудың жақында болуының себебі 1993 жылға дейін шетелдіктерге бұл аймаққа кіруге рұқсат берілмеген саясатқа байланысты. 2013 жылы жақын орналасқан Гамланг Рази шыңына GPS-тің жетілдірілген нұсқасын пайдаланып көтеріліп, өлшенді, бұл оны Мьянмадағы ең биік шың деп санауға мүмкіндік береді. Озаки Хкакабоның биіктігі 5881 метр екенін растады, бірақ Хкакабо Разидің нақты биіктігін өлшеуге қажетті GPS құрылғысы болмады. Ко Аунг Мьинт Мьят және Ко Вай Ян Мин Тху командасының екі мүшесі 31 тамызда таудың екінші қарқындауын жасап, шыңға жалауша, тақта және Будда бейнесін орнатты. Альпинистер шыңға жеткеннен кейін батарея қуаты таусылып, радиобайланыс үзілді. Олар төменгі лагерьлерге орала алмағандықтан, іздеу-құтқару операциясы басталды. Жоғалған альпинистерді іздеу қазан айына дейін жалғасты. Іздеу барысында тікұшақ апатқа ұшырап, бір ұшқыш қаза тапты, ал екінші ұшқыш пен жолаушы-альпинист 11 күн бойы аман қалды. 2014 жылдың қарашасында National Geographic Society / The North Face ұйымдастырған экспедиция Гамланг Рази тобы қолданған құралдарды пайдаланып Хкакабо Разидің биіктігін өлшеуге кірісті. 2014 жылғы экспедицияны Хилари Нельсон басқарды, ал құрамында Марк Дженкинс, Кори Ричардс, Ренан Озтурк, Эмили Харрингтон және Тейлор Рис болды. 2014 жылдың 7 қарашасында Дженкинс пен Озтурк соңғы рет шыңға көтерілуге тырысты, бірақ кері қайтты. Олар шыңның тағы 800 фут (244 метр) биік екенін болжады. 2018 жылдың тамызында Мьянмадан үш альпинист сол жылы тауға қарқындау жасайтыны туралы хабарланды, бірақ түрлі себептерге байланысты команда көтерілуді кейінге шегерді.
Takashi Ozaki (Japan, 1951 – May 14, 2011) and Nyima Gyaltsen (aka "Aung Tse"; Myanmar) made the first ascent in 1996. The route to basecamp is long (four weeks) and arduous through a dense rain forest with many unbridged stream crossings. The recentness of the first ascent can also be attributed to the policy that foreigners were not allowed into the area until 1993. In 2013, the nearby peak of Gamlang Razi was climbed and measured at using an advanced version of GPS, making it possibly the highest in Myanmar. Ozaki had confirmed Hkakabo's height as 5881 m, but he did not yet have the GPS equipment to measure the exact height of Hkakabo Razi. Two team members, Ko Aung Myint Myat and Ko Wai Yan Min Thu, reached the summit on August 31 for the second ascent of the mountain, placing a flag, plaque and Buddha image at the summit. The climbers ran out of battery power right after reaching the summit, and radio contact was lost. After they failed to return to the lower camps, a rescue operation was launched. The search for the missing climbers continued into October. It involved a helicopter crash landing, leading to the death of one pilot and an 11 day survival trek by the other pilot and the passenger mountaineer. In November 2014, a National Geographic Society / The North Face sponsored expedition set out to measure the height of Hkakabo Razi using the same equipment as the Gamlang Razi team. The 2014 group was led by Hilaree Nelson, and also included Mark Jenkins, Cory Richards, Renan Ozturk, Emily Harrington and Taylor Rees. On November 7, 2014, Jenkins and Ozturk made the final attempt at the summit but turned back at They estimated that the summit was an additional 800 feet (244 m) higher. In August 2018 it was announced that three Myanmar mountaineers would ascend the mountain sometime that year, but for various reasons, the team postponed the climb until further notice.