Кіріспе

Жаңа Оңтүстік Уэльстегі темір жол желісі, Австралия

Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында кең темір жол желісі бар, ол штаттың өсуі мен дамуына маңызды үлес қосты. Темір жол желілерінің көп бөлігі мемлекет тарапынан салынған және пайдаланылған, бірақ сонымен қатар бірнеше жекеменшік темір жолдар да болды, олардың кейбіреулері бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді.

Тарих

Жаңа Оңтүстік Уэльстің темір жолдары 1831 жылғы 10 желтоқсанда Австралияның алғашқы темір жолының ресми ашылуымен басталды. Жеке меншіктегі және А Пит көмір кенішін қызмет көрсету үшін жұмыс істейтін, ол гравитациялық темір жол ретінде еңіс жазықтықтағы құйма темір рельс болды. Ұсынылған желілерді маршруттау бойынша көптеген ұсыныстар жасалды, зерттеулер жүргізілді, сараптамалар дайындалды және есептер берілді. О. Вур Оңтүстік магистралінің үш негізгі бағыты туралы баяндады. Көк тауларды кесіп өтуге арналған үш негізгі маршрут зерттелді, олардың сараптамаларын жүргізуге көп күш жұмсалды. Бірінші қоғамдық желі 1855 жылы Сиднейден Параматта түйіспесіне (іс жүзінде Гранвиллге) дейін салынды. Алғашқы алты станция: Сидней, Ньютаун, Эшфилд, Бервуд, Хоумбуш және Параматта болды. Алайда, Австралияда жұмыс істейтін алғашқы жалпы тасымалдаушы темір жол 1854 жылы 12 қыркүйекте ашылған Викториядағы Мельбурн және Хобсон шығанағының темір жол компаниясы болды. Бұл 1855 жылы 26 қыркүйекте ашылған Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сидней-Параматта темір жолынан бір жылдан астам уақыт бұрын болды. Темір жолдың қашықтығын өзгерту туралы екі шешімнен кейін, капитал жинаудағы қиындықтар мен құрылыс қиындықтарынан кейін, желі 1854 жылы ашылды және содан бері стандартты қашықтықта желілер салынды. Негізгі оңтүстік желісі 1855 және 1881 жылдар аралығында Паррамата торабынан Альберидегі Виктория шекарасына дейін кезең-кезеңмен салынды және 1883 жылы Виктория темір жолымен байланысты. Албериден Мельбурнға дейінгі стандартты тетік 1962 жылы ашылып, Сидней мен Мельбурн темір жолы аяқталды. Негізгі Солтүстік желісі Ньюкаслдан Валлангарраға дейін Квинсленд шекарасында және Квинсленд темір жолының Брисбенге дейінгі желісімен 1857 және 1888 жылдар аралығында салынды. Сидней мен Ньюкасл 1889 жылы қосылды. Негізгі батыс, негізгі оңтүстік және негізгі солтүстік желілерінің көп бөлігі Жаңа Оңтүстік Уэльс темір жолдарының әкесі деп саналатын Джон Уитонның басшылығымен аяқталды. Ол 1856-1899 жылдар аралығында қызмет еткен Жаңа Оңтүстік Уэльс темір жолының бас инженеры болды. Сидней мен Брисбен арасындағы қысқа және бір жолды Солтүстік жағалау темір жолының құрылысы 1905 жылы басталды және 1932 жылы Графтон көпірінің ашылуымен аяқталды. Соңғы негізгі желі Брокен Хиллге 1927 жылы аяқталды, ол Оңтүстік Австралия темір жолымен арақашықтықтан байланысты. 1970 жылы Оңтүстік Австралия бөлігі стандартталды, Сидней мен Перт арасындағы стандартты калибрлі байланыс аяқталды. 1926 жылы Сиднейдің қалалық темір жолдарын электрлендіріп, оларды жаңа желілер арқылы біріктіру жұмыстары басталды.

Сиднейдің қала маңындағы желісі

Жаңа Оңтүстік Уэльсте теміржол тасымалын бастаған алғашқы компания – 1849 жылғы 10 қазанда Сиднейден Параматтаға дейін теміржол салу мақсатымен құрылған Сидней теміржол компаниясы болды. Капитал жиналды, акциялар сатылды және бағыт белгіленді. Бірінші топырақ қазу жұмысын 1850 жылғы 3 шілдеде губернатордың қызы Кит Стюарт ханым Кливленд Паддокста (қазіргі Сидней станциясының оңтүстік жағында, Кливленд көшесіне дейінгі аймақта) жасады. Алғашқы инженер болып ирландтық Фрэнсис Уэбб Шилдс тағайындалды. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльс заң шығарушы органына 1852 жылғы 27 шілдеде колониядағы барлық теміржолдардың 5 фут 3 дюймдік өлшемде болуын талап ететін заңды қабылдауға көндірді. Бұл өлшем Ирландияда қолданылды және қазір 1600 мм кеңдік деп аталады. Шилдс қиындықтарға байланысты отставкаға кеткеннен кейін, шотландық Джеймс Уоллес тағайындалды. Уоллес заң шығарушы органды бұрынғы заңды жоюға және оны 1853 жылғы 4 тамызда 1435 мм – қазіргі стандартты өлшемге алмастыруға көндірді. (Өкінішке орай, Австралия үшін, кеңдік өлшемін талап ететін заңдар Виктория және Оңтүстік Австралия колонияларында ескерілді және бірнеше пойыз вагондарына тапсырыс берілді.) Сидней теміржол компаниясы көптеген қиындықтарға тап болды: инженерлер алмасып тұрды; қажетті жылжымайтын мүлік қымбатқа түсті және сатып алу қиын болды; ақша, жабдықтар мен жұмыс күші жетіспеді, бұл ішінара алтын іздеуге байланысты болды. Ақырында 1855 жылғы 3 қыркүйекте Сидней теміржол компаниясының мүлігі Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметіне берілді. Желі 1855 жылғы 26 қыркүйекте Сиднейден Параматта бұрылысына (Гранвилл станциясына жақын) дейін, Ньютаун, Эшфилд, Бурвуд және Хомбуш станцияларымен ашылды. Сиднейдегі соңғы станция Девоншир көшесінің оңтүстік жағында, қазіргі Орталық станцияның оңтүстігінде орналасқан. Бұл аймақ кейде Редферн деп аталғанымен, қазіргі Редферн станциясына жақын емес еді. Бұл желі әлі де Сидней қалалық теміржол жүйесінің негізгі желісі болып табылады. Сиднейдің қалалық теміржол желісі 19 ғасырда салынған магистральдық теміржолдардан және 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында салынған тармақтардан әрі дамыды. Қазіргі желі 1926 жылдан бастап 1500 В тұрақты токпен электрленді, бұл жоспар Джон Брэдфилдтің (1920 және 1930 жылдары) жоспары бойынша және кейінгі өзгерістерімен жүзеге асырылды. 1932 жылы Сидней портының көпірі аяқталды және Орталықтан қалалық әкімшілікке, Уайниардқа, Милсонс Пойнтке және Солтүстік Сиднейге дейінгі маңызды ішкі қалалық желі ашылды. 1956 жылы "Circular Quay" станциясы ашылып, "City Circle" аяқталды. 1979 жылы Бонди торабына дейін жер асты теміржолы аяқталды. 2000 жылы Сидней әуежайы мен Волли Крикке дейінгі желі ашылды, ал Эппинг пен Чатсвуд арасындағы теміржол желісі 2009 жылы ашылды. Қалалық желіге соңғы қосылған желі – 2015 жылы ашылған Оңтүстік-Батыс теміржол желісі. 1888 жылы Клайдтан Камелияға дейін тармақ желісі салынды және 1896 жылы жеке компаниялар Карлингфордқа дейін ұзартты. 1896 жылы теміржол банкротқа ұшырады және 1900 жылы үкімет сатып алып, қайта ашты. Бұл желі Сидней пойыздарының Карлингфорд желісі болды, ол жабылып, жеңіл рельске айналдырылуда. 1912 жылы Лидкомбтен Регентс Паркке дейін тағы бір тармақ салынды және 1924 жылы Кабраматтадағы магистральдық оңтүстік желісіне қосылу үшін кеңейтілді, бұл Ливерпульге баламалы бағыт құрды.

Оңтүстіктегі негізгі желі

1856 жылы 26 қыркүйекте Сидней-Парраматта желісінің бірінші жылдығында Парраматта түйіскен жерінен Ливерпульге дейінгі желі ашылды. 1858 жылы Кемпбеллтаунға, 1863 жылы Пиктонға, 1867 жылы Миттагонгқа, 1868 жылы Маруланға, 1869 жылы Гулбернге, 1876 жылы Ясс-джонкшнға, 1876 жылғы қарашада Биналонға, 1877 жылы Галонға, Харден-Муррумбура және Кутамундраға, 1878 жылы Жунниге, 1879 жылы Вагга Ваггаға, 1880 жылы Уранкинтиге, Рок пен Хентиге, ал 1881 жылы Альбериге дейін желі созылды. Виктория темір жолының кең тарамды желісі 1883 жылы Водонгадан Альбери станциясына дейін ұзартылды. Альбериден Мельбурнға дейінгі стандартты тарам 1962 жылы толыққанды аяқталды. Гулберннен Квинбейанға (1885) және Кумаға (1887) тармақ желілері ашылды, ал Квинбейаннан Канберраға дейінгі желі 1914 жылы аяқталды.

Батыс магистральдық желі

Батыстық магистраль 1860 жылы Гранвиллден қазіргі Паррамата станциясына және Блэктаунға дейін, ал 1863 жылы Пенритке дейін созылды. Ол Көк Таулардың қиын жер бедерімен Лапстоун (1867 жылы ашылған) және Литгоу (1869 жылы ашылған) жерлерінде зигзаг тәрізді теміржолдарды пайдалана отырып салынды. Бұл екі учаске де 1913 жылға дейін туннельдер арқылы жаңа бағыттармен алмастырылды. Желі Батурстқа (1876), Оранжға (1877), Дуббоға (1881) және Буркке (1885) дейін ұзартылды.

Брокен Хилл желісі

Сиднейден Брокен-Хиллге дейінгі қазіргі негізгі желінің бір бөлігі 1885 жылы Оранждан Молонгқа, 1893 жылы Паркске, 1898 жылы Кондоболинге және 1919 жылы Тридаға дейін салынды. 1919 жылы Мениндиден Брокен-Хиллге дейін стандартты кеңдіктегі желінің жеке бөлігі ашылды, ол 1888 жылы ашылған кеңдік ауысуында 1067 кеңдіктегі Сильвертон трамвай жолымен қосылды. Кокбернде Сильвертон трамвайы Оңтүстік Австралия теміржолдары жүйесімен Порт-Пириге және Тероуидегі кеңдік ауысуы арқылы Аделаидаға дейін жалғасты. Трида мен Брокен-Хилл арасындағы соңғы үзіліс 1927 жылы жойылды. 1969 жылы Брокен-Хилл – Порт-Пири стандартталды, Сидней – Перт стандартты кеңдіктегі байланысын аяқтады.

Иллавара желісі

Иллавара желісі 1884 жылы Сиднейден бастап оңтүстікке қарай кезең-кезеңімен ашылды, 1887 жылы Вуллонгонгқа, ал 1893 жылы Новра қаласына жақын орналасқан Бомадерриге жетті. 1895 жылы Сиденхемнен Белморға, 1909 жылы Банкстаунға және 1928 жылы Регентс Паркке дейін тармақ желісі салынды, ол Сидней пойыздары тасымал желісінің Банкстаун желісінің бір бөлігіне айналды.

Солтүстік магистраль

Негізгі Солтүстік желісінің алғашқы бөлігі 1857 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік темір жолы тарапынан Хантер аңғарында салынды. Ол әр түрлі кезеңдерде солтүстікке қарай Валлангарраға дейін ұзартылып, 1888 жылы Квинсленд шекарасына жетіп, Квинсленд темір жолының Оңтүстік желісімен Брисбенге дейін жалғастырылды, бұл жерде дөңгелек диаметрінің өзгешелігі болды. Стратфилд пен Ньюкасл арасындағы соңғы бөлік 1889 жылы Хоксбери өзенінің темір жол көпірінің ашылуымен толыққанды аяқталды.

Солтүстік жағалау желісі

Солтүстік жағалау темір жолы 1905-1932 жылдар аралығында салынды. Аяқталғаннан кейін, ол Солтүстік магистральды айналып өтіп, шығыс жағалау бойымен жылдам бағытты қамтамасыз етті. Солтүстік жағалау желісінің алғашқы бөлігі 1905 жылы Казино мен Графтон арасында, Мурвиллумбадан келген желінің жалғасы ретінде салынды. 1910 жылы Казинодан Киоглеге дейін, ал 1930 жылы Оңтүстік Брисбенге дейін ұзартылды. Мейтленд тоғысынан Оңтүстік Графтонға дейінгі бөлік 1911 және 1922 жылдар аралығында кезең-кезеңімен ашылды. Графтондағы Кларенс өзенін кесіп өту ең қиын болды, және Графтон көпірі салынысымен 1932 жылы ашылған соңғы бөлім болды.

Жеке темір жолдар

Оңтүстік Мейтленд көмір кен орындарын (1886 жылы ашылған) Мейтлендке жақын Шығыс Грета торабындағы Ұлы Солтүстік темір жолымен байланыстыратын бірнеше жеке желілер салынды. 1918 жылға қарай олардың көпшілігі Оңтүстік Мейтленд темір жолына біріктірілді. 1888 жылы Оңтүстік Австралия темір жолдары Порт Пириден Брокен Хиллге дейін тарамдық темір жол салды, ол күміс және қорғасын кенін қамтамасыз етуге арналған еді, бұл кен орны әлемдегі ең ірі және бай кен орындарының біріне айналып келе жатқан. Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі Оңтүстік Австралия темір жолдарының шекарадан өтуіне рұқсат бермегендіктен, соңғы бөлігі жеке компаниямен трамвай ретінде салынды – Кокберннен Брокен Хиллге дейінгі Сильвертон трамвай жолы. 1970 жылы бұл желі стандартты габаритті Оңтүстік Австралия үкіметтік желісімен ауыстырылды, бұл Сиднейден Пертке дейінгі стандартты трансконтиненталдық темір жол желісін аяқтады. Байрон шығанағы пойзы – күн энергиясында жұмыс істеуге бейімделген 620 класты вагондарды пайдаланатын Байрон шығанағындағы жолаушылар тасымалы қызметі. XX ғасырдың бірінші жартысында, әсіресе, Жаңа Оңтүстік Уэльсте көмір шахталарын, болат зауыттарын, атап айтқанда, бұрын BHP (қазір BlueScope) компаниясына тиесіл болған Порт Кембла болат зауытын және карьерлерді қамтамасыз ету үшін көптеген басқа жеке темір жолдар салынды. Екі желі де мемлекеттік меншікте болғанымен, Сиднейдегі жеңіл темір жол желісіндегі қызметтерді Transdev, ал Сидней метросының қызметтерін Metro Trains Sydney операторлары жүзеге асырады.