Гертруда Фрэнklin Хорн Атертон: Американдық жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Американдық автор (1857–1948)

Гертруда Франклин Хорн Атертон (30 қазан 1857 – 14 маусым 1948) – американдық жазушы. Оның көптеген романдарының оқиғалары Калифорния штатында, оның туған жерінде өрбітеді. Оның ең көп сатылған романы «Қара өгіз» (1923) сол аттас нұсқаусыз фильмге түсірілді. Романдардан өзге, ол феминизм, саясат және соғыс сияқты тақырыптарда журналдар мен газеттерге әңгімелер, очерктер және мақалалар жазды.

Ерте өмір

Гертруда Франклин Хорн 1857 жылдың 30 қазанында Сан-Францискода, Калифорния штатында Томас Людович Хорн мен оның әйелі, бұрынғы Гертруда Франклин отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, бастапқыда Коннектикут штатының Стонингтон қаласынан шыққан болса да, темекі саудагері ретінде Сан-Францискода белгілі азаматқа айналды. Оның анасы Нью-Орлеаннан. Оның ата-анасы 1860 жылы, оның екі жасында ажырасып, оны анасының әкесі Стивен Франклин тәрбиеледі. Ол онымен және оның қатал чилилік анасымен бірге тұруға кетті. Гертруда Сан-Францискодағы Атертон сарайларында және олардың Фэр-Окс елімінде, қазіргі Атертон қаласында, Калифорнияда өмір сүруді жалықтырды. Некеге көңілі толмағандықтан ол тәуелсіз өмір сүре бастады. Оның қайын анасы Мюриелді өсіріп, Джорджға тиесілі мұраны беруге келісті. Лондонда Атертон Джейн Уайльд арқылы оның ұлы Оскар Уайльдпен танысуға мүмкіндік алды. Ол өзінің "Романшының оқиғалары" (1932) атты естеліктерінде ол кездесуден қашу үшін сылтау жасады, өйткені оны физикалық жағынан ұнатусыз деп ойлады. 1899 жылы Лондонның "The Bookman" журналында Атертон Уайльдтың стилі туралы жазып, оны "цивилизацияның үстінен өткеннен кейін ерлік қабілетін жоғалту және құлдыраумен" байланыстырды. Лондонда ол өзінің романдарын ұнататынын айтқан жас Уинстон Черчилльмен де кездесті. Бірақ ол Черчилльдің мақтауына жауап бермегеніне кейіннен көңілі қалды – ол оның жазуын білмеген. Атертон 1890 жылы әкесі Франклин мен енесі Доминга Атертонның қайтыс болуына байланысты Калифорнияға оралды және Мюриелді күтуді қайтадан бастады. 1891 жылы "The San Francisco Examiner" газетінде апталық бағана жазғанда ол Амброз Бирспен танысты, олармен ол қызықты, даулы достық қарым-қатынас орнатты. Кейт Филд Калифорния жазушыларының штаттың көркем және романтикалық ескі испандық өмірін назардан тыс қалдырғанын айтқанда, Атертон Монтерейде, Сан-Хуан-Баутистада, Лос-Анджелесте, Сан-Луис-Обиспода және Санта-Барбарада испан Калифорниясының тарихы мен мәдениетін зерттеді. 1892 жылы Атертон Нью-Йоркке кетті. Ол жерде "New York World" газетіне жазды. Ол сонымен қатар Биерске өзінің жалғыздығын, еркін жазуға қажеттілігін (әсіресе "New York World" үшін) және шығыс әдеби ортасына деген жеккөрушілігін баяндап хат жазды. Оның жеккөруі олардың АҚШ-тың батыс бөлігі мен оның авторларын кемсіртуінен және Биерстің еңбектерін қабылдамауынан туындады. Нью-Йоркте ол тағы бір Калифорния романын жариялады – "Гринго келгенге дейін" (1894). Атертон кейін "Patience Sparhawk and Her Times, A Novel" (1897) романын жазды, бірақ ол басылымға шығаруға тым даулы болып шықты. Оның қабылдамауы оны Лондонға кетуге итермеледі. 1898 жылы Джон Лейн "The Bodley Head" оны жариялауға келісті, бірақ екі жылдан кейін. Ол жазуын жалғастырды, Оливер Фрайдың "Vanity Fair" журналына кітап туралы рецензиялар жазды және тіпті Хавортта тұрып "Рендолфтар Редвудта" (атын "Жүзімнің қызы" деп өзгертті, 1899) кітабының толық нұсқасын аяқтады. Макс Пембертон одан Касселлдің қалта кітапханасы үшін редакциялап отырған сериясы үшін 10 000 сөзден тұратын эссе жазуды сұрады, ол оны "Айналысқан дауыл" (1895) деп жазды. "Patience Sparhawk and Her Times, A Novel" басылып шыққаннан кейін, Уильям Робертсон Николл 1897 жылғы 12 сәуірде шыққан "The Bookman" басылымында оның "жасыл" екенін айтты. Ол өмірге қызығушылық танытатын ақылды жас әйелді бейнелегенін және оны американдық романға қарсы наразылық ретінде қарастырды. 15 мамырдағы "New York Times" газетінде сыншы Атертонның "күдіксіз" қабілеті мен "өте ерекше таланты" бар екенін айтты, сонымен қатар кітапта Пейшенстің өміріндегі "денелі" эпизодтар бар екенін атап өтті, бұл сезімтал оқырманды қорқытуы мүмкін. 1904 жылғы мамыр айындағы "Неге американ әдебиеті буржуазиялық?" деген мақаласында "North American Review" журналында Атертон Уильям Дин Хауэллсті өзінің көркем шығармаларының "кішкентайлығы" немесе "жіңішке" реализмі үшін сынға алды. Кейбіреулер Атертонның "Джулия Франс және оның уақыты" (1912) романында феминистік мән бар деп санайды, онда басты кейіпкер өмір сүру үшін жалақы табуға мұқтаж әйел. Алайда, оның жыныстық мәселелерге деген көзқарасы күрделі: ол "Америкалық әйелдің бақытты тағдыры туралы айтты, ол 'барлығын өз қалауынша істеді' және ер адам оның құлы болды" (124-бет). Ол сонымен қатар Панкхерстердің жауынгерлік суфражизмін "Ұлттық әйелдер құқығы қоғамы және жалпы қоғам қатты жек көрді" деп атап өтті (298-бет). Атертон ең көп есінде қалғаны – Калифорния сериясы, Калифорнияның әлеуметтік тарихымен айналысатын бірнеше романдары мен әңгімелері. Осы серияға "The Splendid, Idle Forties" (1902); Александр Гамильтонның өмірінен алынған "The Conqueror" (1902); және оның сенсациялық, өзіндік романы "Black Oxen" (1923) кіреді, ол жасы келген әйелдің бездік терапиясынан кейін керемет түрде жасарғанын баяндайды. Роман әйелдің күшінің жас және күшті болуын көрсетеді, оларға қойылған әлеуметтік талаптарды зерттейді және осы конвенциялардан қашуға шақырады. Атертонның ертерек романы "Mrs. Balfame" (1916) 1917 жылы "Mrs. Balfame" фильміне бейімделді. Атертонның "The Immortal Marriage" (1927) және "The Jealous Gods" (1928) тарихи романдары ежегі гректерде орын алады. Атертон көптеген табиғи қорқыныш әңгімелерін жазды, оның ішінде "Death and the Woman", "Crowned with One Crest" сияқты әуесқой әңгімелер, сондай-ақ "The Foghorn" және жиі антологияға енгізілетін "The Striding Place". 1933 жылы жазылған "The Foghorn" әңгімесі "Сары қағаз қабырға" әңгімесімен салыстырылған психологиялық қорқыныш әңгімесі болып табылады. У. Сомерсет Моэм 1943 жылы шыққан өзінің "Ұлы заманауи оқу" басылымында оны күшті әңгіме деп атады.

Gertrude Franklin Horn was born on October 30, 1857, in San Francisco, California, to Thomas Ludovich Horn and his wife, the former Gertrude Franklin. Her father had become a prominent citizen in San Francisco as a tobacco merchant, although he originally hailed from Stonington, Connecticut. Her mother was from New Orleans. Her parents separated in 1860 when she was two years old, and she was raised by her maternal grandfather, Stephen Franklin, a devout Presbyterian and a relative of Benjamin Franklin. She went to live with him and his domineering Chilean mother. Gertrude found life in the Atherton mansion in San Francisco and on their Fair Oaks estate, now Atherton, California, stultifying. As a result of her disappointment with the marriage she began to develop an independent life. Her mother in law agreed to raise Muriel and give her the inheritance that would have gone to George. In London, Atherton had the opportunity through Jane Wilde to meet her son, Oscar Wilde. She recalled in her memoir Adventures of a Novelist (1932) that she made an excuse to avoid the meeting because she thought he was physically repulsive. In an 1899 article for London's Bookman, Atherton wrote of Wilde's style and associated it with "the decadence, the loss of virility that must follow over civilization." Also in London she met a young Winston Churchill, who said that he liked her novels. Soon she found out that Churchill was disappointed that she did not return the compliment—she was not aware of his writing. Atherton returned to California in 1890 at the death of her grandfather Franklin and her mother in law Dominga Atherton, and she resumed care of Muriel. In 1891, while writing a weekly column for The San Francisco Examiner, she met Ambrose Bierce, with whom she carried on a taunting, tumultuous friendship. When Kate Field remarked on California writers' neglect of the picturesque and romantic old Spanish life of the state, Atherton explored the history and culture of Spanish California in Monterey, San Juan Bautista, Los Angeles, San Luis Obispo, and Santa Barbara. In 1892, Atherton left for New York. There she wrote for the New York World. She also wrote letters to Bierce, confiding her loneliness, her dismay at the necessity to do freelance writing (in particular for the New York World), and her dislike of eastern literary circles. Her distaste came from their belittlement of the Western United States and its authors and the fact they did not accept Bierce's work. While in New York, she published another California novel, Before the Gringo Came (1894). Atherton next wrote Patience Sparhawk and Her Times, A Novel (1897), but it proved to be too controversial for publication. Its rejection encouraged her to leave for London. In 1898, John Lane of The Bodley Head agreed to publish it, but not for two years. She continued to write, writing book reviews for Oliver Fry's Vanity Fair, and even completed a book length version of "The Randolphs of Redwood" (retitled A Daughter of the Vine, 1899) while staying in Haworth. Max Pemberton asked her to write a 10,000 word essay for a series he was editing for Cassells Pocket Library, which she wrote as A Whirl Asunder (1895). Once Patience Sparhawk and Her Times, A Novel was published, William Robertson Nicoll gave a review of it in the April 12, 1897 edition of The Bookman that said it was "crude" in its portrayal of a clever young woman with burning interest in life and identified it as a protest against the tame American novel. In the May 15 issue of The New York Times, the reviewer said that Atherton had "incontestable" ability and a "very original talent" while noting that the book offered a series of "fleshy" episodes in Patience's life that may scare a sensitive reader. In a May 1904 article, Why Is American Literature Bourgeois? in the North American Review, Atherton critiqued William Dean Howells for the "littleism" or "thin" realism of his fiction. Some say that Atherton's novel, Julia France and Her Times (1912), has a strong feminist subtext, with the titular heroine being a woman needing to earn a living wage. However, its view of gender issues is nuanced: she mentioned "the happy fate of the American woman, who 'had things all her own way,' and to whom man was a slave." (p. 124). She also points out that the Pankhursts' militant brand of suffragism was strongly hated "by the National Union of Woman's Suffrage Societies, and by Society in general." (p. 298). Atherton is best remembered for her California Series, several novels and short stories dealing with the social history of California. The series includes The Splendid, Idle Forties (1902); The Conqueror (1902), which is a fictionalized biography of Alexander Hamilton; and her sensational, semi autobiographical novel Black Oxen (1923), about an aging woman who miraculously becomes young again after glandular therapy. The novel names the areas of a woman's power as youth and vitality, examines the social expectations surrounding them, then prompts women to avoid these conventions. Atherton's earlier novel Mrs. Balfame (1916) was also adapted to film, as Mrs. Balfame in 1917. Atherton's The Immortal Marriage (1927) and The Jealous Gods (1928) are historical novels set in Ancient Greece. Atherton wrote several stories of supernatural horror, including the ghost stories "Death and the Woman", and "Crowned with One Crest", as well as "The Foghorn", and the often anthologised "The Striding Place". "The Foghorn", written in 1933, is a psychological horror story that has been compared to "The Yellow Wallpaper". W. Somerset Maugham called it a powerful story in a 1943 publication of his, Great Modern Reading.

Стиль және тақырыптар

Атертон ертедегі феминист, әйелдердің ауыр жағдайымен жақсы таныс болған. Оның романдары көбінесе тәуелсіз өмір сүретін күшті кейіпкерлерді бейнелейді, бұл оның басылған некелік өміріне реакция болғаны сөзсіз. Атертонды Генри Джеймс және Эдит Уортон сияқты замандас авторлармен жиі салыстырған (Джеймс өзі Атертонның туындыларын бағалап, ол әдеттегі ер адам мен әйел арақатынасын жеке қақтығыс деңгейіне дейін төмендеткенін айтқан). Ол өткір зекілігімен кейде жағымсыз болғанымен, Gerry Max атап өткендей, ол өз заманындағы маңызды интеллектуалдық еркіндік мәселелері үшін, әсіресе әйелдер құқықтары үшін күресіп, ұзақ шығармашылық өмірі бойы жазушылардың адал досы болды. Кеннет Рексрот өзінің автобиографиялық романында 1920 жылдардың соңында Сан-Францискоға келгенде оған және оның әйеліне көрсеткен мейірімділігі туралы айтады. Шарлотта С. МакКлюр «Әдеби биография сөздігінде» Атертонның «әйелдердің әлеуетін қайта анықтап, әйелдің өзіндік болмысын, өмірлік мақсатын және оның ұрпақ тудыру функциясының шеңберінен тыс бақытты іздеу туралы психологиялық драмасын ұсынғанын» айтты. Сондай-ақ, ол «Patience Sparhawk» Атертонның «бірінші маңызды романы» болғанын мәлімдеді. 1898 жылы «Bookman» журналындағы бір сыншы былай деп жазды: «Таңғажайып және есте қаларлық «Patience Sparhawk», мүмкін, [Атертон] кейіннен жасаған жақсы жұмыстарының алғашқы көрінісі ретінде қарастырылуы мүмкін. Оның туындыларының тақырыбы қандай болмасын, одан шыққан ешнәрсе де қарапайым немесе жалықтырарлық болмайды деп жалпыға мәлім болды. [Бірақ] осы таңғажайып туынды [«Patience Sparhawk»] оны бұрынғыдан гөрі әлдеқайда үлкен және қызығушылық танытқан аудиториямен таныстырды». Карл ван Вектен «Nation» журналында Атертон туралы былай деді: «Көбінесе (әрине, әрқашан емес), маған миссис Уортонның жұмысы мұқият, тапқыр және шабыттандырмайтын сияқты көрінеді, ал миссис Атертонның жұмысы көбінесе абайсыз, кең, бірақ шабыттандырады. Миссис Уортон, кейбір қиындықтармен, жазуды үйренген сияқты, ал миссис Атертон оқиға айту қабілетімен туған». «Bookman» журналына жазған эссесінде Фредерик Тэйбер Купер сенатор Норт романындағы Харриет кейіпкерінің «практикалық тұрғыдан ақ әйел екенін, бірақ тырнақтарының түбінде сезгісіз көкшіл түс байқалады, бұл Харриет кейіпкері, мүмкін, миссис Атертон жасаған ең жақсы әйелдік талдау» екенін айтты. Атертон сонымен қатар ақ нәсілді жоғары қойды. Атертонның «Сенатор Норт» романында ақ және афроамерикалық нәсілі аралас, «өтетін» әйел мен ақ нәсілді ер адам арасындағы неке суреттеледі, ол трагедиямен аяқталады. Атертон «Сенатор Норт» романының мақсаты нәсіл аралық некелерге қарсы ескерту ретінде қарастырылды. Атертон американдық өркениетті «норд» немесе «англосаксон» нәсілі құрғанын мәлімдеді және қазір «альпі» және «Жерорта теңізі» иммигранттарының ағынымен қауіп төндіріліп отыр, оларды Атертон скандинавтардан төмен санады. Атертон «Еуропаның қоқысы ескі Солтүстік Америка тұқымын тез арада жояды» деп дәлелдеді. Ресей революциясынан кейін Атертон коммунизмге қарсылық білдірді. 1919 жылы Атертон «The New York Times» газетіне «Большевизмге ем ретінде уақыт» атты мақала жазды, онда Ресей кеңестік федеративтік социалистік республикасын және онымен келісетін американдықтарды айыптады. Американдық жазушылар лигасы Испаниядағы азамат соғысында ол қай жақты қолдайтынын сұрағанда, ол испан ұлтшылдарын қолдайтынын мәлімдеді, бұл сауалнамаға қатысқан 418 автордың арасындағы жалғыз автор еді. Лиганың «Жазушылар тарап таңдайды» памфлетінде (авторлардың жауаптарын жинаған) Атертон өзінің фашизмді де, коммунизмді де ұнатпағанын, бірақ коммунизмді үлкен жамандық деп санайтынын және «Мен Франкого сүймесем де, ол коммунистерді тазалап, испандық «демократияны» құтқару үшін келген алданышпен келген американдықтарды басып, үйлеріне қайтаруын қалаймын» деп қосты. «Saturday Review of Literature» журналы 1940 жылғы президент сайлауында қай кандидатты қолдайтынын сұраған сауалнамада Атертон Венделл Уилкиені қолдаған жазушылардың қатарында болды.

Atherton was an early feminist well acquainted with the plight of women. Her novels often feature strong heroines who pursue independent lives, undoubtedly a reaction to her stifling married life. Atherton was often compared to contemporary authors such as Henry James and Edith Wharton (James himself assessed Atherton's work and said she had reduced the typical man/woman relationship to a personality clash). Though she could be offensively assertive with her acerbic wit, notes Gerry Max, she crusaded with dertermination for many of the key intellectual freedom issues of her day, especially those involving women's rights, and remained, throughout a long creative life, a true friend to writers. In his autobiographical novel, Kenneth Rexroth speaks of her kindness to him and his wife when they arrived in San Francisco in the late 1920s. Charlotte S. McClure in a Dictionary of Literary Biography essay said that Atherton "redefined women's potential and presented a psychological drama of a woman's quest for identity and for a life purpose and happiness within and beyond her procreative function". She also said that Patience Sparhawk was Atherton's "first significant novel". In an 1898 essay in Bookman, a critic stated:"the amazing and memorable Patience Sparhawk may perhaps be referred to as the first foreshadowing of the good work that [Atherton] has done since. It seems to have been also generally conceded that no matter what the subject chanced to be . nothing from her pen would be commonplace or dull. [But] that startling performance [in Patience Sparhawk] introduced her to a different audience, one much larger and more seriously interested than she had had before." Carl van Vechten said of Atherton in a Nation article: "Usually (not always, to be sure), the work of Mrs. Wharton seems to me to be scrupulous, clever and uninspiring, while that of Mrs. Atherton is often careless, sprawling, but inspired. Mrs. Wharton, with some difficulty, it would appear, has learned to write; Mrs. Atherton was born with a facility for telling stories." In an essay for Bookman, Frederic Taber Cooper stated that in Senator North, the character Harriet "is practically a white woman but for a scarcely perceptible blueness at the base of her fingernails, this character of Harriet is perhaps the best bit of feminine analysis that Mrs. Atherton ever did." Atherton also advocated white supremacy. Atherton's novel Senator North describes a marriage between a "passing" woman of mixed white and African American ancestry and a white man, which ends in tragedy. Senator North was intended by Atherton as a warning against interracial marriages. Atherton claimed that American civilization had been created by the "Nordic" or "Anglo Saxon" race, and that this was now threatened by an influx of "Alpine" and "Mediterranean" immigrants, who Atherton regarded as inferior to Nordics. Atherton argued that "The old Nordic American stock is being rapidly bred out by the refuse of Europe." Following the Russian Revolution, Atherton developed a hostility to Communism. In 1919, Atherton wrote an article for The New York Times, (entitled "Time as a cure for Bolshevism") which condemned both the Russian Soviet Federative Socialist Republic and the Americans who sympathized with it. When asked by the League of American Writers which side she supported in the Spanish Civil War, she stated that she supported the Spanish Nationalists the only author of the 418 the League surveyed who did. In the League pamphlet Writers Take Sides (collecting the authors' responses), Atherton stated that although she disliked both fascism and communism, she considered communism the greater evil and added, "Although I have no love for Franco, I hope he will mop up the Communists, and send home, with tails between legs, all those gullible Americans who enlisted to save Spanish 'Democracy'". In a poll carried out by the Saturday Review of Literature asking writers which Presidential candidate they endorsed in the 1940 election, Atherton was among the writers who endorsed Wendell Willkie.

Мұра

Атертонның автобиографиясы, «Романшының оқиғалары» (Нью-Йорк: Хорас Ливеррайт, 1932) – оның өмірі мен танысқан адамдары туралы, соның ішінде Амброуз Бирс және Джеймс Фелан туралы баяндама. Онда 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы Сан-Францисконың тарихи естеліктері қамтылған. Ол Калифорния штатының Кольма қаласындағы Сайпресс Лоун зиратында көмілген. 2009 жылы Америка кітапханасы Атертонның «The Striding Place» әңгімесін американдық фантастикалық әңгімелердің екі ғасырлық шолуына енгізу үшін іріктеді.