Кіріспе

Германияның геосаяси бөлінісінің бір бөлігі

Германияның 13 жерінде Gemeinde (қауым) деңгейінен жоғарығы әкімшілік бөлініс болып Landkreis немесе Kreis саналады. Германиядағы көптеген ірі қалалар Kreis құрамына кірмейді, олар қауым және Kreis функцияларын біріктіреді; мұндай қалалар kreisfreie Stadt немесе Stadtkreis деп аталады. (Land) Kreise әрбір жердің (Länder) және оның құрамындағы қауымдардың (Gemeinden) арасындағы әкімшілік деңгейде орналасады. Бұл Статистикалық аумақтық бірліктер номенклатурасындағы (NUTS 3) 3-деңгейлі әкімшілік бірліктерге сәйкес келеді. Бұрын осыған ұқсас Imperial Circle (Reichskreis) аталымы қасиетті Рим империясындағы мемлекеттер тобын білдірген. Сонымен қатар, Landeskommissariat термині Германияның кейбір аймақтарында 19 ғасырға дейін осы сияқты әкімшілік бөліністер үшін қолданылған.

Ауданның түрлері

Германияның көп бөлігі "ауылдық округтер" (неміс тілінде: Landkreise,) болып табылады, 2017 жылы олардың саны 294-ке жетті. 100 000-нан астам тұрғыны бар қалалар (және кейбір штаттардағы шағын қалалар) әдетте округ құрамына кірмейді, бірақ тәуелсіз қалаларға ұқсас округтік функцияларды өздері атқарады. Бұлар "қалалық округтер" (неміс тілінде: kreisfreie Städte немесе Stadtkreise) деп аталады, – өздері округ құрайтын қалалар. Олардың саны 107-ге жетеді, бұл округтердің жалпы санын 401-ге жеткізеді. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, осы 107 қалалық округте шамамен 26 миллион адам тұрады. Солтүстік Рейн-Вестфалияда 100 000-нан астам тұрғыны бар, бірақ қалалық округ емес, Реклингаузен, Гютерсло, Зиген, Падерборн, Бергиш Гладбах, Нойс және Моерс сияқты қалалар бар. Дегенмен, бұл қалалар үлкен ауылдық округтің құрамында болып, көптеген округтік міндеттерді өздеріне алады. Орташа өлшемдегі қалалар да округтің белгілі бір әкімшілік функцияларын, әсіресе жергілікті тұрғындарға ортақ қызметтер көрсету үшін атқара алады. "Орташа" қала мәртебесі әдетте қаланың тіркелген халқына негізделеді, бірақ штаттан штатқа өзгереді. Ауылдық округтердің ерекше түріне үш Kommunalverbände besonderer Art (ерекше типтегі муниципалитеттер бірлестігі) кіреді, олар аудандық құқықтары бар қала мен оған жақын ауылдық округтің біріктірілген құрылымы болып табылады. Saarbrücken облыстық бірлестігі (Regionalverband Saarbrücken), 1974 жылдан 2007 жылға дейін "Saarbrücken қалалық бірлестігі" (Stadtverband Saarbrücken) деп аталған, сондай-ақ 2001 жылдан бері Ганновер аймағы және 2009 жылдан бері Aachen қалаларының аймағы (Städteregion Aachen) бар. Aachen, Ганновер және Геттинген қалалары қалалық округтерге (Kreisfreie Stadt) тән белгілі бір құқықтарды сақтайды; ал Saarbrücken заңнамасында осыған ұқсас ережелерді нақты белгілемеген.

Аудандық кеңес

Аудандық кеңес (немісше: Kreistag) – ауылдық ауданның жоғары органы болып табылады және аймақтық өзін-өзі басқарудың негізгі бағыттарына жауапты. Бұл кеңес бес жыл сайын тікелей сайланады, Баварияда – алты жыл сайын. Әдетте ауылдық ауданның әкімшілік орталығы оның ірі қалаларының бірінде орналасқан. Дегенмен, кейбір ауылдық аудандардың аудандық кеңесі мен әкімшілік орталығы ауданның ішінде емес, оған жапсарлас еркін қалада орналасқан. Мұндай ауылдық аудандардың көпшілігі осы орталық қаланың атымен аталады (мысалы, Бамберг және Карлсруэ). Моерс – Германиядағы ең ірі қала (қазіргі уақытта 100 000 тұрғынынан асатын жалғыз қала), ол қалалық аудан да емес, сондай-ақ ауылдық ауданның орталық қаласы да емес.

Аудандық әкімшілік

Ауылдық округтің ең жоғары әкімшілік лауазымы – ауданның күнделікті басқаруға жауапты және ресми мақсаттарда оның өкілі болып табылатын Ландрат немесе Ландрайтейн атқаратын қызметкер. Солтүстік Германияның кейбір аймақтарында Ландрат – бүкіл округтік әкімшіліктің атауы, ал Оңтүстік Германияда Kreisverwaltung немесе Landratsamt деп аталады. Қалалық округтерде осыған ұқсас әкімшілік функцияларды қала әкімі (мэр) атқарады, ал ірі қалаларда көбінесе Лорд-мэр атқарады. Германияның кейбір штаттарында ауылдық округтерде Kreisausschuss деп аталатын қосымша әкімшілік комитет бар. Бұл комитетті әдетте Ландрат басқарады және оған қосымша бірнеше ерікті мүшелер кіреді. Ол аудандық кеңестің шешімдеріне сәйкес ауданның белгілі бір әкімшілік функцияларын өз мойнына алады. Дегенмен, осы комитеттің нақты міндеттері мен ережелері штаттар арасында айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Аудандық әкімшілік кеңсесі орналасқан қала Kreisstadt ("аудандық қала") немесе Kreishauptort ("аудандық бас орталық") деп аталады. Көбінесе ауданның атауы оның аудандық қаласының атымен байланысты. Тілдік тұрғыдан алғанда, аудан ішіндегі кез келген қала "Kreisstadt" деп аталуы мүмкін, әсіресе аудандық құрамына кірмейтін қалаларды олардан ажырату үшін. Бұл терминді әкімшілік кеңсесінің орналасқан жерін ғана көрсететін "Kreisstadt" заңдық терминінен ажырату қажет. Күнделікті тілде аудандық қалаларды Kreishauptstadt ("аудан астанасы") деп те атайды.