Кіріспе

Людвиг ван Бетховен классикалық музыка тарихындағы ең ықпалды тұлғалардың бірі. Бетховеннің өмір сүрген кезінен бастап, ол "әлемдегі ең ұлы композитор ретінде мойндалған" шақтан бері оның музыкасы Батыс әлемінде ең көп орындалатын, талқыланатын және сараланатын музыкалардың қатарында саналады. Оның өмірі мен шығармашылығын зерттеуге арналған ғылыми журналдар жарық көреді. Ол көптеген өмірбаяндар мен монографиялардың тақырыбы болды, ал оның музыкасы Шенкерлік талдаудың дамуына итермелеуші күш болды. Бетховен ең маңызды композиторлардың бірі саналады, Бах пен Моцартпен бірге оның музыкасы ең көп жазылған. Бетховен өзінің жазған барлық жанрларының формалық және эмоционалдық көлемін кеңейтті. Ол симфониялық форманы жетілдіруімен әйгілі болғанымен, Бетховен фортепиано сонатасы, скрипка сонатасы, струнный квартет және фортепиано концерті сияқты көптеген жанрларға да зор әсер етті. Тек вокалдық композиция саласында – опера мен мессада ғана – оның кейінгі ұрпақтарға әсері азайды. Бетховеннің стильдік жаңалықтары классикалық және романтикалық кезеңдерді байланыстырады. Оның ерте кезеңіндегі шығармалары классикалық форманы ең жоғары экспрессивті деңгейге жеткізді, бұл формалық, құрылымдық және гармониялық тұрғыдан Моцарт және Гайдн сияқты алдыңғы композиторлар дамытқан музыкалық стильді кеңейтті. Оның орта кезеңіндегі шығармалары болашаққа бағытталған, романтикалық дәуірдің музыкалық тілі мен ойлауына үлес қосып, Франц Шуберт, Феликс Мендельсон, Роберт Шуман, Франц Лист, Рихард Вагнер және Йоханнес Брамс сияқты композиторларды шабыттандырды. Оның соңғы кезеңіндегі шығармалары формалық, гармониялық және құрылымдық тәжірибелермен ерекшеленеді, көбінесе контрапункттік тенденциялар мен микроскопиялық текстураларға, сондай-ақ композициялық көзқарастың күшейе түсуіне бағытталған. Бетховен музыкадағы романтизм дәуірінің маңызды жаршысы ретінде танылғанымен, ол Берлиоз сияқты немесе тіпті Шуберт сияқты кейінгі композиторларға тән музыкалық классицизмді сипаттайтын негізгі эстетикалық қағидалардан толығымен бас тартқан жоқ.

Кешкі кезең

1814 жылдан кейін Бетховеннің шығармашылығы жеке өміріндегі қиындықтарға, 10 жыл бойы үнемі музыкалық қызметпен айналысқаннан кейін туған шығармашылық шаршауға және Россини мен Вебер сияқты басқа композиторлар романтикалық стильге бет бұрған кезде классикалық стильді сақтап қалу қиындығына байланысты едәуір төмендеді. Бұл Бетховеннің шығармаларында стильдік өзгерістерге алып келді, бірақ оның сүйікті классикалық формаларын сақтауы оның кешірек туған замандастарынан кейін ғана осы шығармалардың ықпалы байқалатынын білдірді. Осы кезеңде Бетховен лиризмге көбірек мән берді. Оның әуендік шеберлігі сынға түскенімен, Бетховен бұрыннан бері өте лирикалық әуендерді қолданған, ал орта шағында баяу бөлімдерінде гимн сияқты әуендік стильді дамытқан. Бұл оның соңғы кезеңінде күшейіп, жаңадан ашқан "ұстамдылық пен нәзіктікпен" үйлесті, бұл А мажордағы фортепиано сонатасы, Op. 101 сияқты шығармаларда бұрыннан-ақ көрініс берген. Бұның тағы бір ерекшелігі – аспаптық шығармаларда, мысалы, А-бемоль мажордағы фортепиано сонатасы, Op. 110, және B-бемоль мажордағы скрипкалық квартетінің каватинасындағы "beklemmt" бөлімінде речитатив пен ариозоның жиі қолданылуы, Op. 130.

Сын

Өзінің "Музыканың қуанышы" атты кітабында Леонард Бернштейн, өзінің "Бетховен туралы Бернштейн" теледидарлық деректі фильмінде Бетховенді өмір сүрген ең ұлы композитор деп мойындаса да, оның оркестрлеуін кейде "нағыз нашар" деп сынға алды, "маңызсыз" оркестрлік партияларға артық көңіл бөлінгенін айтты. Бернштейн мұны Бетховеннің дендеген құлағына байланысты түсіндірді, бұл оның белгілі бір сәтте бір аспаптың екіншісінен қаншалықты үнмен ойнап жатқанын дұрыс бағалай алмауына себеп болды. Ол осы сынды 1982 жылғы "Bernstein/Beethoven" мини-сериалында да қайталады, онда PBS арнасы барлық тоғыз симфонияның, бірнеше увертюралардың, бір кылды квартет пен "Missa solemnis" орындалған болатын. Алайда, Бернштейн Бетховенді ұлы ететін нәрсе – форманы толыққанды сезіну қабілеті, келесі нотаның міндетті түрде қандай болу керектігін білу екенін де қосты.