Кіріспе
Анемондар туысы – ранункулюс тұқымдасына (Ranunculaceae) жататын гүлді өсімдіктер туысы. Бұл туыстың өсімдіктері көбінесе жел гүлдері деп аталады. Олар Австралия, Жаңа Зеландия, Антарктида және Таяу Шығыстан басқа барлық құрлықтардың қоңыржай және субтропиктік аймақтарында табиғи түрде өседі. Бұл туыс Anemonoides, Anemonastrum, Hepatica және Pulsatilla сияқты бірнеше туыстармен тығыз байланысты. Кейбір ботаниктер осы туыстарды Анемона туысына қосады.
the plant
Anemone (/ə/'/n//ɛ//m//ə//n//iː/) is a genus of flowering plants in the buttercup family Ranunculaceae. Plants of the genus are commonly called windflowers. They are native to the temperate and subtropical regions of all continents except Australia, New Zealand, Antarctica and the Middle East. The genus is closely related to several other genera including Anemonoides, Anemonastrum, Hepatica, and Pulsatilla. Some botanists include these genera within Anemone.
Сипаттама
Анемон – көп жылдық өсімдіктер, олардың тамыр жапырақтары ұзын жапырақ сабақтарымен өседі, олар тік немесе төселген болуы мүмкін. Жапырақтары қарапайым немесе күрделі, тілімделген, бөлінген немесе бөлінбеген жапырақ жапырақшаларымен. Жапырақ шеттері тісті немесе бүтін. 4–27 тостаған жапырақтары бар гүлдер жеке-жеке, 2–9 гүлден тұратын шатыршаларда немесе жапырақ немесе тостаған жапырақтарынан құралған шоғырдың үстінде орналасқан гүлшоғырларда пайда болады. Тостаған жапырақтары кез келген түсті болуы мүмкін. Аналық мүшелерінде бір тұқымдық болады. Гүлдерде нектарийлер бар, бірақ көптеген түрлерінде гүл жапырақтары жоқ. Жемістері – жұмыртқа тәрізді немесе кері жұмыртқа тәрізді ахеналар, тығыз шоғырға жиналған, әртүрлі ұзартылған сабақтармен аяқталады; бірақ көптеген түрлерде сабақтың ұшында сабақсыз шоғырлар кездеседі. Ахеналардың ұзын мүсікшесі бар, ал кейбір түрлерінде қауырсын тәрізді түктер болады.
Таксономия
Анемоне 1753 жылы Карл Линнеймен аталды және Anemoneae тайпасына, Ranunculoideae қосалқы туысына және Ranunculaceae туысына жатады. Кең мағынада (sensu lato) қарастырылғанда, кейде Anemonoides, Anemonastrum, Hepatica, Pulsatilla, Knowltonia, Barneoudia және Oreithales сияқты басқа да бірнеше туыстарды қамтуы мүмкін деп есептеледі. Олардың бірнешеуі Ванг және авторлар тобы Anemoneae құрамындағы жеке туыстар ретінде қарастырылды, бұл тайпаның құрамында барлығы алты туыс бар. Алғашқы молекулалық талдаулар туысты екі кіші туысқа (Anemonidium және Anemone) бөлді, олар жеті бөлімшеге және 12 ресми емес кіші бөлімшеге бөлінді. Зиман және әріптестері (2008) Anemone туысын 5 кіші туыс, 23 бөлімше, 4 кіші бөлімше, 23 серия және шамамен 118 түр ретінде қарастырды. Hoot және әріптестері (2012) жүргізген қосымша жіктеу 200 түрге жуық екенін болжады. Hoot және авторлар тобы морфологиялық ерекшеліктерге негізделген бұрын анықталған көптеген бөлімшелердің полифилетикалық немесе парафилетикалық екенін анықтады. Керісінше, жоғарыда аталған екі кіші туысқа сәйкес екі анық монофилетикалық топ пайда болды. Anemonidium төрт кіші топты көрсетті, олар бөлімшелерге сәйкес келеді. Ірі Anemone кіші туысы да ұқсас үлгіні көрсетті. Hoot және авторлар тобы келесі екі кіші туысты және бірнеше бөлімшелерді, сондай-ақ бірқатар кіші бөлімшелер мен серияларды сақтап қалуды ұсынды:
Anemone subg. Anemonidium (Spach) Juz. A. subg. Anemonidium sect. Hepatica Spreng. A. subg. Anemonidium sect. Keiskea Tamura
A. subg. Anemonidium sect. Anemonidium Spach
A. subg. Anemonidium sect. Omalocarpus DC. Anemone subg. Anemone L.
A. subg. Anemone sect. Pulsatilloides DC. A. subg. Anemone sect. Pulsatilla (Mill.) DC. A. subg. Anemone sect. Rivularidium Jancz. A. subg. Anemone sect. Anemone L.
Anemone subg. Anemonidium (Spach) Juz. A. subg. Anemonidium sect. Hepatica Spreng. A. subg. Anemonidium sect. Keiskea Tamura
A. subg. Anemonidium sect. Anemonidium Spach
A. subg. Anemonidium sect. Omalocarpus DC. Anemone subg. Anemone L.
A. subg. Anemone sect. Pulsatilloides DC. A. subg. Anemone sect. Pulsatilla (Mill.) DC. A. subg. Anemone sect. Rivularidium Jancz. A. subg. Anemone sect. Anemone L.
Этимология
Оксфорд ағылшын сөздігінде грекше ἀνεμώνη (anemōnē) сөзі "желдің қызы" деген мағынаны білдіреді, ἄνεμος (ánemos, 'жел') + әйел есімін білдіретін жұрнақ ώνη (ṓnē) қосылған түрінде, яғни "желдің қызы". Овидийдің "Метаморфозаларында" бұл өсімдіктің қанына нектар шашып, құдай Афродита қайтыс болған жары Адонистің құрметіне жаратқаны айтылады. Овидий этимологияны желге оңай шашырап кететін гүл жапырақтарының нәзіктігімен байланыстырады. "Анемон" сөзі сонымен қатар Адонистің финикиялық аты – Неаманға да сілтеу болуы мүмкін, бұл өсімдікке байланысты Сирия мифологиясындағы вегетация құдайы туралы ертерек аңызға қатысты, ол да шошқаның тісімен жарақаттанған. Желқоғасы – бүкіл туыстың жалпы аты.
Аурулар мен зиянкестер
Анемон түрлері кейде кескіш құрттардың, бұрыш көлеңкесі және жүрек-жебе сияқты түнгі көбелектердің дернәсілдерінің шабуылына ұшырайды.