Кіріспе

Ж.Р.Р. Толкиннің Ортажердегі қару-жарақтары мен қорғаныш киімдері – Ж.Р.Р. Толкиннің «Хоббит», «Сақиналар Иесі» және «Сильмариллион» сияқты Ортажер туралы фантастикалық шығармаларында айтылған барлық қару-жарақтар мен қорғаныш киімдерді қамтиды.

Қалқандар

Солтүстік Еуропа мәдениетіне сәйкес, Толкин үшін қылыштар шайқастағы дене күшін білдіретін. "Сақиналардың Иесі" трилогиясы үшін Леголас садағының жанындағы қынындағы екі шайқас пышағын алып жүрді.

Бышақтың арнайы түрлері

Толкиннің әдеби шығармаларында ресми атауы жоқ, бірақ сюжетте маңызды рөл атқаратын ерекше пышақтар кездеседі.

Моргул қайрақтары

Назгулдың басшысы, Ангмардың сиқырлы патшасы, Фродо Беггинсті Вэзертопта "Моргул пышағы" деп аталатын сиқырлы қанжармен жарақаттады. Қанжардың қара сиқыры Фродоның денсаулығына ауыр соққы береді, оны рухқа айналдыру қаупі тудырады, әсіресе оның бөлінетін ұшы Фродоның денесінде екі аптадан астам уақыт бойы жылжып, алынғанға дейін зор зақым келтіреді. Жарадан туындаған қайталама дерттер Фродоның Валинорға аттануына себеп болады. Дж. Р. Р. Толкин энциклопедиясына сәйкес, бұл қару көне ағылшын медициналық мәтіндері мен дұғаларында кездесетін "эльф оғы" дәстүрімен байланысты болуы мүмкін, онда ол себебі құдайлық күштерге байланысты деп саналатын ауруларды білдіреді.

Барроу-жарналар

Том Бомбадил Бароу вит күзеткен қабірден Ангмардың күштерімен күресу үшін Вестернесс халқы жасаған төрт сиқырлы пышақты табады. Барроуды ашып, хоббиттерді босатып, Том Бомбадил оларға қаруларын беріп: "Ескі пышақтар хоббиттер үшін қылыштай жеткілікті". Осы "Бароу пышақтарының" бірі – Мерри Брэндибакқа берілгені – Сиқыр патшаның өліміне себепкер болды. Пышақтардың тағдыры әртүрлі болды. Сиқыр патша Фродоның қылышын Брюиненде сындырып жіберді. Сэм Гэмджи өзінің пышағын Фродоның жанында Сирит Унголда қалдырды; оны Сауронның аузы Фродоның митрил поштасымен бірге Гандальфқа қайтарды. Мерридің пышағы оның Сиқыр патшаға шабуыл жасауы кезінде қирады. "Сақиналардың Иесі" фильмінің трилогиясында Гимли гномға фильмдер барысында әртүрлі маркадағы әртүрлі балқылар берілді. Бірінші дәуірде Дориаттың Синдарин эльфтері балқыларды қару ретінде пайдаланған. Басқа да белгілі балқы ұстағандар: Туор (Драмборлег балқысын қолданған), "Сақиналардың Иесі" фильмінде Минас Тиритті қорғауға аттанған Ақ таулар халқы (кітаптағы Лоссарнач халқының балқы ұстағандарын алмастырған) және Минас Тиритті қоршаған шығыс халқы.

Қас пен жебелер

Толкиннің шығармаларында әр түрлі өлшемдегі және құрылыстағы садақтар кездеседі. Лотлориен эльфтері, Адамдар және Урук-хайлер ұзын садақтарды қолданған, ал Морквуд эльфтері мен Мордор орктары кішкентайрақ садақтарды қолданған. Бұл садақтардың ағаштан, мүйізден, тіпті болаттан жасалғаны айтылады. Толкиннің Орта Жердің Бірінші дәуірі туралы әңгімелеріндегі ең танымал садақшы – Эльф Белег; оның садағы Белтрондинг, ал жебесі Дайлир деп аталды. Нолдорлардың билеушісі Куруфин, өзінің бауыры Селегормның садағымен Эльфтер ханшайымы Лютиенді атуға тырысады. Оның бірінші жебесі Хуан ұстап алады; Берен екінші оқты тоқтатуға тырысады және жараланады. «Сақиналар Иесі» романында, Үшінші дәуірдің соңында, садақ – Сақина Билегінің эльф мүшесі Леголастың басты қаруы. Билелік Галадриельмен кездескенде, ол Леголасқа жаңа садақ сыйлайды. Кейін ол оны үлкен Андвин өзенінің арғы бетіне дейін атып, әуедегі Назгулді құлатуға пайдаланады. «Сақиналар Иесі» фильмінің трилогиясында Арагорнға садақ, ал Урук-хайлерге арбалет беріледі. Алайда, Толкиннің жазбаларында Арагорн тек Андурил қылышымен қаруланған, ал арбалеттер тек Нуменорлықтардың жоғалған Отанында аң аулаумен байланысты еске алынады. Кейде Толкиннің шығармаларында жеке жебелерге ерекше назар аударылады. «Хоббитте» Қара жебе – Бард Мергеннің Смауг айдаһарын өлтіру үшін қолданған патшалық мұрасы. «Сақиналар Иесі» кітабында Қызыл жебе Гондордың қажеттілік туғанда одақтастарын шақыру үшін пайдаланған белгісі болды. «Сақиналар Иесі» фильмінің трилогиясында Қызыл жебе алынып тасталады және оның рөлі Гондордың шамдарымен біріктіріледі. Хоббиттер «садақпен жақсы атып білді». Шире шайқастарда садақшыларын Арнордың құлауына жіберді.

Қару-жарақ

[[Файл:Normans Bayeux.jpg|thumb|upright=1.35|Толкин Байеу тірістемесінің стилі Рохирримдерге "қолдайды" дегенді айтқан. J. R. R. Tolkien-нің «J. R. R. Tolkien-нің хаттары» атты еңбегінің 211-хатында автор Рохирримдердің соғыс жабдықтарын Англо-саксон Англиясын нормандар басып алған кезде жасалған Байеу тірістемесімен салыстырған.]

Каскалар

Толкиннің жазбаларында жауынгерлік кездерді барлық тайпалар қолданады. Рохирримдер, ішінара, англосаксондықтарға үлгіленді, олар әсем кездер киетін; Эомердің кезінде желге ұшып баратын ұзын ақ аттың құйрығынан жасалған әшекей болған. Гондордың тәжі – қымбат тастармен әшекейленген жауынгерлік кез; Арагорн оны таққа отырғанда алды. Фродо Бэггинс пен Сэм Гэмджи Мордорда жасыру үшін орктердің кездерін пайдаланады. Бірінші дәуірде гномдар айдаһарлардан қорғайтын кездер жасады. Олардың ең танымалдары – Дор Ломминнің айдаһар кезі. Екінші дәуірде Нуменор үстемдік құрды. Нуменорлық кез, яғни карма, ерекше күрделі формаларға ие болды. Уинендили гильдиясының, теңізшілердің, кездері «бір-біріне жабысқан металл пластиналардан жасалған, ал «балық қалқасы» – боялған былғарыдан» еді. Толкиннің Уинендили капитанының кармасының түсті суреті «Аяқталмаған әңгімелер» кітабының мұқабасында бейнеленген.

Аталған заттар

Толкин өзінің Солтүстік Еуропалық мифологиялық және әдеби көздерін үлгі етіп алып, кейіпкерлеріне қаруларына есім қоюды енгізді, осылайша оларды кейіпкердің маңызды бір бөлігі ретінде, ал кейде ежелгі мұра ретінде көрсетті. Орта ғасыр әдебиетіндегі атағы бар қаруларға «Беовульф» поэмасындағы Хрунтинг пен Нэглинг, «Ескі Эдда» дастанындағы Тирфинг және «Велсунга сагасындағы» Грам жатады. Бұл заттар уақыттың өтуін және билік немесе тағдырдың болашақ иелеріне ауысуын көрсетеді. Англахел қайта құралып, Гуртанг (Синдарин: Өлім темірі) деп аталды. Тюрин Гуртангты Дракондардың Әкесі Глаурангты өлтіру үшін пайдаланды, кейіннен ол семсерді Белегті қазақстандық өлтіргені және Брендірді әділетсіз өлтіргені үшін өз өмірін аяқтау үшін қолданды. Оқиғалар семсерге жеке мінез береді; Мелиан Майя Белег Куталионға берілген кезде оның ішінде зұлымдық сезінді, ал эльф Гвиндор Англахелдің (сол кезде осылай аталған) Белегтің досы Тюриннің қолынан қаза тапқанына күйінгендей көрінді. Тюрин семсерден өзін ұшына тастаса, жылдам өлтіретінін сұрады, ал ол ұзақ жауап берді (Гуртангтың дауыспен сөйлеген жалғыз жағдайы). Семсердің бейнесі «Калеваладағы» фин кейіпкері Куллервоның семсерінен шабыт алды.

Аңқылау

Ангрист (Синдарин: Iron cleaver) – Ногродтың ұлы қарушысы Тельхар жасаған және Куруфинмен тасымалданған пышақ. Берен оны Куруфиннен тартып алып, Морготтың Темір Тажынан сиқырлы Сильмарилді кесіп алды; екіншісін алуға тырысқанда пышақ сынып қалды. «Жоғалған әңгімелер кітабындағы» Береннің алғашқы нұсқасында ол қарапайым үй пышағын пайдаланған, ал Куруфиннің Береннің ісіне қатысуы кейінірек қосылды.

Аңгуир

Ангуирэл (Синдарин: Мәңгілік темір) – «Сильмариллионда» Дориаттың Тинголына сыйланған Англахелге ұқсас, қараңғы Эльф Эолдың соққан қылышы. Ол Англахелдің жұптасы, бірдей метеориттік темірден жасалған, Англахел сияқты физикалық қасиеттері мен мүмкіндіктеріне ие, бірақ Ангуирэлде саналылықтың бар екенін көрсететін ешқандай дерек жоқ. Ангуирелді Эол ұлы Меглин ұрлағанға дейін сақтап келген.

Аранрут

Аранрут (Синдарин: Корольдің ашуы) – «Сильмариллионда» Дориат патшасы Тингольдің қолданған қылышы. Кейіннен Нуменор патшаларының қылышы болды.

Гутвин

Гутвинэ (Gúthwinë) – «Сақиналар Иесі» романындағы Еомердің, Ридермарктің үшінші маршалы қолданатын қылыш. Бұл атау көне ағылшын поэмасы «Беовульф»-та кездеседі, онда батыр бұл сөзді Гренделдің анасымен күресу үшін Хротгардың құдасы Унферт берген Хрунтинг қылысына сипаттама ретінде қолданады.

Хадафанг

Хадафанг – Питер Джексонның "Жүзіктердің иесі" фильмінің трилогиясы үшін жасалған қылыш, оны Арвен қолданған, бірақ ол оны тікелей шайқаста қолданатыны көрсетілмеген, себебі қылыштың дизайны көбінесе ат үстінде қолдануға арналған, ал Арвеннің Хелмнің тереңдігіндегі түсірілген кадрларынан кейіннен бас тартылды. Атауы Толкиннің 1930-шы жылдары құрастырған этимологиялық сөздігінен алынған; Толкин онда hadhathang сөзін (ұқсастығы жойылған түрі: havathang, hadhafang) келтіреді, оны "көпшілікті кесетін" деп аударады, бірақ ол бұл атауды өзінің еңбектерінде пайдаланған емес.

Нарсил / Андюрил

суретшінің суреті, рун жазулары, ай мен күннің сәулелері бейнеленген. Толкиннің "жеті жұлдызы" орнына бір жұлдыз көрсетілген. Нарсил (квеня: шамамен, Қызыл және Ақ Жалын) – «Сақиналардың Иесі» және «Сильмариллион» кітаптарындағы семсер. Оған Артурдың аңыз семсері Экскалибур және Сигурдтың Грам семсері әсер еткен. Бұл семсерді Бірінші дәуірде Ногродтың шебер жұлдызы Телхар, атақты қару жасаушы және қолөнерші жасаған, ол сонымен қатар Ангрист пышағын (Морготтың тәжіндегі Сильмарилді кескен) және Хадордың шлемін (кейіннен Турин Турамбар қолданған) да жасаған. Екінші дәуірдің соңында Нарсилді Элендил алып жүрген, ал Эльфтер мен Адамдардың Соңғы Одағы кезінде Сауронға қарсы соғыста ол екі бөлікке бөлінген. Исильдур Сауронның қолынан Бір Сақинаны кесу үшін семсердің сынығын пайдаланған. Екі сынық, «Сынған Семсер» деген қосымша атауға ие болып, үшінші дәуір бойы Исильдурдың мұрагерлерінің мұралық мүлігі болып сақталған, содан кейін Арагорнға мұра болып өткен. Эльфтердің шеберлері Арагорн үшін семсерді қайта жасаған, ал Арагорн оны Андюрил (квеня: Батыстың Жалыны) деп атаған. Қайта жасалған Андюрил өте жарқын, күн мен айдың жарығымен қызыл және ақ түске боялған. «Сильмариллионда» бастапқы Нарсилдің де осындай жарқырағандығы айтылады, бірақ ол сынғанда жарығы сөнген. Жаңадан жасалған семсерде «жарым ай мен сәулелі Күн арасында жеті жұлдыз бейнеленген, ал олардың айналасында көптеген рундар жазылған».

Рингил

Рингил (Синдарин: Cold Star / Cold Spark) – «Сильмариллион» және «Белерианның жырлары» шығармаларында Финголфин қолданған қылыш. Ол мұздай суықпен шапты және көкшіл жарықпен мұз сияқты жылтылдады. Толкиннің ерте жазбаларында Рингил – Бастапқы Орта Жердің Екі Шамдарын тіреп тұрған екі бағананың бірі.

Белті бұру

Белтрондау (Синдарин/Илкорин: Еңбекті садақ) – «Сильмариллион» мен «Белериан жырларында» Белег Куталионның (Күшті садақ) қолданған садағы.

Қара жебе

Қара жебені Эскеротта Бард Қанатшы қолданған; ол оның көп рет қолданылғанын, әрқашан сәтті аяқталғанын және әрқашан қайтарылып алынғанын айтады. Бардтың әулетінен келе жатқан мұра, ол оның Таудың астындағы Патшаның ұстаханаларында жасалғанына сенген; Бард оның тарихын баяндайды, оған "енді ұш, жылдам жет" деп тілек айтады және Смауға атқылайды. Ол Ажыдаардың денесімен бірге Ұзын көлге құлап кетті.

Қызыл жебе

Қызыл жебе – қара қауырсынды, темір қылышты ұшы бар жебе; оның ұшы қызылға боялған. Бұл Гондордың Роханды қаһарлы қажеттілік туғанда шақыру үшін пайдаланған белгісі. "Патшаның оралуында" Қызыл жебе Хиргон Теоденге "Денетор мырза Гондор соңында құлап қалмас үшін сіздің барлық күшіңіз бен жылдамдығыңызды сұрайды" деген хабармен табыс етілді.

Айглос

Айглос (Синдарин: Snow Point, яғни мұз түйіршігі; сондай-ақ Айглос деп те жазылады) – Эльф патшасы Гил-ғаладтың қолданатын найзасы. Ол туралы былай делінген: «Гил-ғаладтың найзасы мен Элендилдің қылышы, Айглос пен Нарсилге ешкім қарсы тұра алмады».

Дор-ломиннің айдаһар қалқаны

Дор-Ломиннің Ажыдаха бас киімі, сондай-ақ Хадордың бас киімі деп те аталады, Хадор әулетінің иелерінің, Хурин мен Туриннің ішінде, керемет бас киімі. Азагал көрші Белегост қаласын биледі; ол оны Маэдросқа берді, ол оны Фингонға берді. Фингон оны Дор-Ломин иелігімен бірге Хадорға берді.

Дюриннің балтасы

Дюриннің балтасы Хазад-дүмнің карлик патшаларының салтанатты киімдері мен қару-жарағының бір бөлігі болды. Сақина соғысына дейін бірнеше жыл бұрын Балин Хазад-дүмді (сол кезде Мория деп аталған) қайта қоныстандыруға тырысты, ал жаңа қоныстың алғашқы жазбалары Дюриннің балтысы туралы айтады, оны іздеген немесе тіпті тапқан болуы мүмкін. Сонымен қатар, "Сақиналардың Иесі" кітабында Минас Тириттің Ұлы Есігіне шабуыл жасау үшін қолданылған қоршау машинасы болды. Гронд қоршау машинасы әлемде Морготтың шолағының атымен аталады: "Оны Гронд деп атады, ежелгі жер асты дүниесінің Шұбырғасының есімімен."

Пленкалық тірек құрылысы

"Сақиналар мырзасы" фильмдер трилогиясында, жақын кадрлар сияқты "сұлулық" кадрлары үшін қолданылатын "батыр" қарулары жоғары сапалы материалдардан жасалған: қылыштардың лезбілері жоғары температурада өңделген серіппелі болаттан; қылыштардың саптары қоладан немесе соғылған және кестеленген болаттан жасалған. Жауынгерлік сахналарда қолданылатын "трюк" қылыштар жұмсақ алюминий лезбілерімен және уретан тұтқаларымен жасалған. "Каскадерлер" қылыштары бір бөліктен уретаннан құйылған. Жақтар уретаннан жасалған, ішкі бөлігі серіппелі болаттан. Леголастың жебелерінің бәрі цифрлық болғандықтан, актер әр жебені атып тұрғанын ғана көрсете білді.