Анголаның тәуелсіздік үшін күресі (1961-1974)

Кіріспе

1961–1974 conflict for independence of colonial Angola from Portugal

FNLA UNITA (until 1972)
FLECRDL
| combatant2 =
UNITA (after 1972)

| commander2 =
| commander1 =
| strength1 = 32,000
| strength2 = 65,000
| casualties1 = 10,000~ killed
| casualties2 = 2,991 killed 4,684 with permanent deficiency (physical and/or psychological)
| casualties3 = 30,000–50,000 civilians killed

The Angolan War of Independence (Guerra de Independência de Angola; 1961–1974), known as the Luta Armada de Libertação Nacional ("Armed Struggle of National Liberation") in Angola, began as an uprising against forced cultivation of cotton and evolved into a multi faction struggle for control of Portugal's overseas province of Angola among three nationalist movements and a separatist movement. The war ended when a peaceful coup in Lisbon in April 1974 overthrew Portugal's Estado Novo dictatorship and the new regime immediately stopped all military action in the African colonies, declaring its intention to grant them independence without delay. The conflict is usually approached as a branch or a theater of the wider Portuguese Overseas War, which also included the independence wars of Guinea Bissau and Mozambique. It was a guerrilla war in which the Portuguese army and security forces waged a counter insurgency campaign against armed groups mostly dispersed across sparsely populated areas of the vast Angolan countryside. Many atrocities were committed by all forces involved in the conflict. In Angola, after the Portuguese withdrew, an armed conflict broke out among the nationalist movements. The war formally came to an end in January 1975 when the Portuguese government, the National Union for the Total Independence of Angola (UNITA), the Popular Movement for the Liberation of Angola (MPLA), and the National Liberation Front of Angola (FNLA) signed the Alvor Agreement. Informally, the civil war resumed by May 1975, including street fighting in Luanda and the surrounding countryside.

Анголаның тәуелсіздік соғысы (Guerra de Independência de Angola; 1961–1974), Анголадағы Luta Armada de Libertação Nacional ("Ұлттық азаттық үшін қарулы күрес") деп белгілі, мақтаның мәжбүрлі өсірілуіне қарсы көтеріліс ретінде басталды және Португалияның Ангола провинциясын бақылау үшін үш ұлтшыл қозғалыс пен бір сепаратистік қозғалыстың арасындағы көпжақты күреске ұласты. Соғыс 1974 жылдың сәуір айында Лиссабондағы бейбіт төңкеріс Португалияның Estado Novo диктатурасын құлатқанда аяқталды. Жаңа үкімет Африкадағы әскери әрекеттерді дереу тоқтатып, оларға кешіктірмей тәуелсіздік беру ниетін білдірді. Бұл қақтығыс көбінесе Гвинея-Бисау және Мозамбиктің тәуелсіздік соғыстарын қамтитын Португалияның теңізастық соғысының бір бөлігі ретінде қарастырылады. Бұл партизандық соғыс болды, онда португал армиясы мен қауіпсіздік күштері Анголаның кең далаларында сиреп орналасқан қарулы топтарға қарсы көтеріліс шараларын жүргізді. Соғысқа қатысқан барлық тараптар көптеген қылмыстар жасады. Португал әскері Анголадан шыққаннан кейін ұлтшыл қозғалыстар арасында қарулы қақтығыс басталды. Соғыс 1975 жылдың қаңтарында Португалия үкіметі, Анголаның толық тәуелсіздігі үшін ұлттық одақ (UNITA), Анголаның азаттығы үшін халықтық қозғалысы (MPLA) және Анголаның ұлттық азаттық фронты (FNLA) Алвор келісіміне қол қойғанда ресми түрде аяқталды. Бірақ 1975 жылдың мамыр айында азаматтық соғыс қайта басталды, Луанда мен айналасындағы ауылдық жерлерде көшедегі шайқастар болды.

Аумақтың тарихы

1482 жылы Диого Као басқаруымен Португалия Корольдігінің каравеллалары Конго Корольдігіне жетті. Соңынан тағы экспедициялар ұйымдастырылды және екі патшалық арасында жақын қарым-қатынас орнады. Португалдықтар көптеген технологиялық жетістіктер, соның ішінде қару-жарақ және христиан діні сияқты жаңа дінді әкелді. Ал Конго патшасы құлдар, піл сүйегі және минералдар ұсынды. Пауло Диас де Новайс 1575 жылы Луанданы Сао-Паулу да Ассунса де Лоанда деп құрды. Новайс жүз отбасыдан тұратын колонистер мен төрт жүз сарбазға арналған жерді иеленді және бекітілген елді мекен құрды. Португалия коронасы 1605 жылы Луандаға қала мәртебесін берді. Португалдықтар 1587 жылдан бастап португалдық бекініс Бенгела және 1617 жылдан бастап қала сияқты бірнеше басқа елді мекендерді, бекіністер мен порттарды құрып, оларды сақтап келді. Португалияның алғашқы кезеңінде жергілікті африкалық билеушілермен, әсіресе Португалияға қарсы күрескен Нзинга Мбандимен бірқатар соғыстар, келісімдер мен даулар болды. Қазіргі Ангола аумағын жаулау 19 ғасырда ғана басталды және 1920 жылдарға дейін аяқталмады. 1834 жылы Ангола және Португалияның басқа да теңіздік иеліктері Португалияның теңіздік провинциялары мәртебесін алды. Сол кезде Португалия билігінің ресми ұстанымы Анголаның Португалияның ажырамас бөлігі болғаны, Еуропалық Португалия провинцияларымен бірдей екені болды. Провинция мәртебесі 1926 жылдан 1951 жылға дейін қысқа мерзімге тоқтатылды, ол кезде Ангола «колония» ретінде басқарылды (өзі әкімшілік тұрғысынан бірнеше провинцияларға бөлінген), бірақ ол 1951 жылдың 11 маусымында қайта жаңартылды. 1971 жылғы Португалия конституциялық реформасы провинцияның автономиясын арттырды, ол Ангола мемлекетіне айналды. Анголаның провинциялық үкіметін генерал-губернатор басқарды, ол атқарушы және заңнамалық биліктерге ие болды және теңіздік істер министрі арқылы Португалия үкіметіне есеп берді. Оған бас хатшы (оның орынбасары) және белгілі бір салаларды басқаратын бірнеше провинциялық хатшылардан тұратын кабинет көмектесті. 1960-1970 жылдары бірте-бірте кеңейтілген заңнамалық міндеттері бар, тағайындалған және сайланған мүшелерден тұратын Заң шығарушы кеңес болды. 1972 жылы ол Анголаның Заң шығарушы Ассамблеясына айналды. Сондай-ақ, генерал-губернаторға заң шығару және атқарушы міндеттері бойынша кеңес беруге жауапты Үкімет кеңесі болды, оған провинцияның жоғары лауазымды шенеуніктері кірді. Полиция және басқа да азаматтық ішкі қауіпсіздік күштеріне жауапты болғанына қарамастан, генерал-губернатордың әскери жауапкершілігі болмады, ол Ангола Қарулы күштерінің Бас қолбасшысына жүктелді. Бас қолбасшы тікелей Ұлттық қорғаныс министріне және Қарулы күштер Бас штабының бастығына есеп берді. Алайда кейбір жағдайларда бір адам генерал-губернатор және бас қолбасшы болып тағайындалып, азаматтық және әскери жауапкершіліктерді де өз мойнына алды. 1961 жылы Анголаның жергілікті әкімшілігіне келесі аудандар кірді: Кабинда, Конго, Луанда, Куанза-Норте, Куанза-Сул, Маланже, Лунда, Бенгела, Хуамбо, Бие, Куандо-Кубанго, Моксико, Мосамед және Уила. 1962 жылы Конго ауданы Заир және Уиге аудандарына, ал Бие-Куандо-Кубанго ауданы Бие және Куандо-Кубанго аудандарына бөлінді. 1970 жылы Уила ауданының оңтүстік бөлігінен Кунене ауданы құрылды. Әр ауданды аудан әкімдері басқарды, оларға аудандық кеңестер көмектесті. Жергілікті басқарудың португалдық үлгісіне сәйкес, аудандар муниципалитеттерден (concelhos) құрылды және олар азаматтық приходтарға (freguesias) бөлінді, олардың әрқайсысын жергілікті кеңес (сәйкесінше câmara municipal және junta de freguesia) басқарды. Қажетті әлеуметтік және экономикалық дамуға қол жеткізе алмаған аймақтарда муниципалитеттер мен азаматтық приходтар уақытша әкімшілік шеңберлермен (circunscrições) және посттармен (postos) алмастырылды. Олардың әрқайсысын үкімет тағайындаған, жергілікті басқару, полиция, санитарлық, экономикалық, салықтық және тіпті сот функцияларын атқаратын кең өкілеттіктерге ие лауазымды адам басқарды. Аудан әкімдері мен әкімшілік посттардың басшылары жергілікті көмекші полиция қызметкерлеріне, яғни ципайоларға басшылық жасады. Бұл аймақтарда дәстүрлі билік органдары, соның ішінде жергілікті патшалар, билеушілер және тайпа басшылары әкімшілік жүйеге енгізілді, провинциялық билік органдары мен жергілікті халық арасындағы делдал ретінде қызмет етті.

In 1482, the Kingdom of Portugal's caravels, commanded by navigator Diogo Cão, arrived in the Kingdom of Kongo. Other expeditions followed, and close relations were soon established between the two kingdoms. The Portuguese brought many technological advances including firearms, and a new religion, Christianity. In return, the King of Kongo offered slaves, ivory and minerals. Paulo Dias de Novais founded Luanda in 1575 as São Paulo da Assunção de Loanda. Novais occupied a strip of land with a hundred families of colonists and four hundred soldiers, and established a fortified settlement. The Portuguese crown granted Luanda the status of city in 1605. The Portuguese founded and maintained several other settlements, forts and ports, such as Benguela, a Portuguese fort from 1587, and a town from 1617. The early period of Portuguese incursion was punctuated by a series of wars, treaties and disputes with local African rulers, particularly Nzinga Mbandi, who resisted Portugal with great determination. The conquest of the territory of contemporary Angola started only in the 19th century and was not concluded before the 1920s. In 1834, Angola and the rest of the Portuguese overseas dominions received the status of overseas provinces of Portugal. From then on, the official position of the Portuguese authorities was always that Angola was an integral part of Portugal in the same way as were the provinces of the Metropole (European Portugal). The status of province was briefly interrupted from 1926 to 1951, when Angola was governed as a "colony" (itself administratively divided in several provinces), but it was recovered on 11 June 1951. The Portuguese constitutional revision of 1971 increased the autonomy of the province, which became the State of Angola. The provincial government of Angola was headed by the Governor General, who had both executive and legislative powers, reporting to the Portuguese Government, through the Minister of the Overseas. He was assisted by a cabinet made up of a Secretary General (who also served as his deputy) and several provincial secretaries, each managing a given portfolio. There was a Legislative Council – including both appointed and elected members – with legislative responsibilities that were gradually increased in the 1960s and the 1970s. In 1972, it was transformed in the Legislative Assembly of Angola. There was also a Council of Government, responsible for advising the Governor General in his legislative and executive responsibilities, which included the senior public officials of the province. Despite being responsible for the police and other civil internal security forces, the Governor General did not have military responsibilities, which were vested in the Commander in Chief of the Armed Forces of Angola. The Commander in Chief reported directly to the Minister of National Defense and the Chief of the General Staff of the Armed Forces. On some occasions however, the same person was appointed to fulfil both the roles of Governor General and Commander in Chief, thus assuming both civil and military responsibilities. In 1961, the local administration of Angola included the following districts: Cabinda, Congo, Luanda, Cuanza Norte, Cuanza Sul, Malanje, Lunda, Benguela, Huambo, Bié Cuando Cubango, Moxico, Moçâmedes and Huíla. In 1962, the Congo District was divided in the Zaire and Uige districts and that of Bié Cuando Cubando in the Bié and Cuando Cubango districts. In 1970, the Cunene District was also created from the southern part of the Huíla District. Each was headed by a district governor, assisted by a district board. Following the Portuguese model of local government, the districts were made of municipalities (concelhos) and these were subdivided in civil parishes (freguesias), each administered by local council (respectively câmara municipal and junta de freguesia). In the regions where the necessary social and economic development had not yet been achieved the municipalities and civil parishes were transitorily replaced, respectively, by administrative circles (circunscrições) and posts (postos). Each of these governed by an official appointed by the government who had wide administrative powers, performing local government, police, sanitary, economical, tributary and even judicial roles. The circle administrators and the chiefs of administrative posts directed the local native auxiliary police officers known as cipaios. In these regions, the traditional authorities – including native kings, rulers and tribal chiefs – were kept and integrated in the administrative system, serving as intermediaries between the provincial authorities and the local native populations.

Португалия әскерлері

Португалиялық күштер қақтығысқа негізінен Қарулы Күштерді, сондай-ақ қауіпсіздік және жартылай әскери күштерді тартты.

Қарулы Күштер

Анголадағы португал қарулы күштеріне Ангола қарулы күштерінің бас қолбасшысының бірлескен қолбасшылығына бағынатын құрлық, теңіз және әуе күштері кірді. 1961 жылдың 17 маусымына дейін бас қолбасшы тағайындалмаған, ал қақтығыстың алғашқы кезеңдерінде бірлескен қолбасшылықты құрлық әскерлерінің генералдары Монтейро Либорио [pt] (1961 жылдың маусымына дейін) және Сильва Фрейре (1961 жылдың маусымынан қыркүйегіне дейін) жүзеге асырды. Содан бері бас қолбасшы рөлін генералдар Venâncio Deslandes (1961–1962, сонымен қатар генерал-губернатор қызметін атқарды), Holbeche Fino (1962–1963), Andrade e Silva (1963–1965), Soares Pereira (1965–1970), Costa Gomes (1970–1972), Luz Cunha (1972–1974) және Franco Pinheiro (1974) кезекпен атқарды, олардың барлығы Әуе күшінен Libório-дан басқа армиядан шыққан. Бас қолбасшы театрдың қолбасшысы болып қызмет етті және провинцияда орналасқан үш түрдің күштерін үйлестірді, ал тиісті түрдің қолбасшылары бас қолбасшының көмекшілері болды. Қақтығыс барысында бас қолбасшы мен оның штабының операциялық рөлі түрлердің қолбасшыларының есебінен күшейді. 1968 жылы Дембос бүлікші аймағына жауапты 1-әскери аймақ бас қолбасшының тікелей бақылауында құрылды және 1970 жылдан бастап әскери аймақтар да оның тікелей бақылауына алынды, ал Шығыс әскери аймағы бірлескен қолбасшылыққа айналды. Қақтығыс басталған кезде Анголадағы португал қарулы күштеріне 6500 адам ғана кірді, оның 1500-і еуропалықтар, ал қалғандары жергілікті тұрғындар болды. Соғыс аяқталғанға дейін олардың саны 65 000-нан асып кетті, оның 57,6%-ы метрополиялықтар, ал қалғандары жергілікті тұрғындар болды. Анголадағы құрлық әскерлері Португалия армиясының 3-ші әскери аймағын құрады (1962 жылы «Ангола әскери аймағы, RMA» деп қайта аталды). Әскери аймаққа бес бағынышты аймақтық аумақтық қолбасшылық кіруі көзделген, бірақ олар әлі іске қосылмаған. Конфликт басталған кезде провинциядағы армия бөлімдерінің орналасуы 1953 жылы белгіленген, сол кезде Анголада ішкі қақтығыстар күтілмеген, ал Португалияның басты әскери мәселесі Варшава шартының елдеріне қарсы Еуропадағы күтілетін дәстүрлі соғыс болды. Сондықтан Анголаның барлық жеріне таралған, ішкі қауіпсіздік міндеттерін де атқаратын компаниялар көлеміндегі бөлімшелерде орналасқан бұрынғы отарлық әскери күштердің бұрынғы ұйымы, үш жаяу әскер полкіне және бірнеше батальонға негізделген, бірнеше қару түрлерінің бірнеше бөлімшелеріне негізделген, негізгі қалалық орталықтарда шоғырланған, Анголадан орналастырылатын экспедициялық далалық дивизияны құруды мақсат етіп, Еуропадағы португал армиясын нығайту үшін, егер дәстүрлі соғыс болса. Бұл полктер мен басқа да бөлімшелер негізінен кадрлық құрамында болды, провинцияда шақырылғандар үшін оқу орталықтары ретінде қызмет етті. Соғыс кезінде олар жергілікті деңгейдегі әскери бөлімшелерді даярлауға жауапты болды. Жергілікті деңгейде құрылған бөлімшелерден басқа, Анголадағы армия күштеріне Еуропалық Португалиядан жиналған және жіберілген күшейту бөлімшелері кірді. Бұл күшейту бөлімшелері, негізінен, әскери міндеттілерден (оның ішінде кіші офицерлер мен офицерлер) құралған, олар өз мүшелерінің әдеттегі екі жылдық кезекші кезеңінде ғана өмір сүрді және кейін таратылды. Бұл бөлімшелердің басым көпшілігі жеңіл жаяу әскер батальондары және качадорлар деп аталатын тәуелсіз роталар болды. Бұл батальондар мен роталар жоғары эшелондардан көп қолдаусыз, дербес және тәуелсіз жұмыс істеуге арналған, сондықтан күшті қызмет көрсету компонентіне ие болды. Олар операциялар театрында желілік жүйеде (quadrícula) орналасты, әрқайсысы белгілі бір жауапкершілік саласына жауап берді. Әдетте полк көлеміндегі агруппаменто (жауынгерлік топ) бірнеше кіші секторларға бөлінген секторға басшылық етті, олардың әрқайсысы качадор батальонының жауапкершілігіне кірді. Әр батальонның өз кезегінде әр бөлімшесі өз жауапкершілігіне жататын бөлімшесі бар бөлімшелері бар. 1962 жылдан бастап төрт интервенциялық аймақ (солтүстік, орталық, оңтүстік және шығыс) құрылды, 1967 жылы «әскери аймақтар» деп қайта аталды, олардың әрқайсысы бірнеше секторларды біріктірді. Соғыстың кішігірім партизандық сипатына байланысты качадор ротасы негізгі тактикалық бірлікке айналды, стандартты ұйым үш мылтық және бір қолдау взводы болып, оның орнына «жауынгерлік топтар» деп аталатын төрт бірдей бөлімшеге негізделген. Армия сонымен қатар артиллерия, бронетанк барлау, инженерлік, байланыс, сигналдық барлау, әскери полиция және қызмет көрсетуді қолдаудың тұрақты бөлімшелерін орналастырды. Армия бөлімдерімен қатар, арнайы әскерлер де орналасты. Бастапқыда олар партизандық және көтерілісшілерге қарсы соғысқа үйретілген [[CTOE]] роталарынан тұрды. Армия барлық жеңіл жаяу әскер бөлімшелеріне арнайы качадорларды даярлауды кеңейтуге тырысты, 1962 жылы осы роталарды таратып жіберді. Бұл мүмкін емес болып шықты және жақын арада басқа арнайы күштер Коммандос түрінде құрылды. Коммандостар мен бірнеше арнайы таңдалған качадор бөлімшелері желілік жүйеде орналастырылмады, бірақ жоғары қолбасшылық эшелондарының тікелей бақылауындағы мобильдік араласу бөлімдері ретінде қызмет етті. Армия қолданған ерекше күш – Анголаның Драгундық әскері, 1960 жылдардың ортасында құрылған арнайы көтерілісшілерге қарсы атты әскер бөлімі. Португал теңіз күштері Ангола теңіз қолбасшылығының бағынысында болды. Бұл күштерге Заир флотилиясы (Заир өзенінде жұмыс істейді), теңіз активтері (Анголаға айналым бойынша жөнелтілген фрегаттар мен корветтерді қоса алғанда), теңізшілер роталары және арнайы теңізшілер отряды кірді. Теңізшілер роталары теңіз инфрақұрылымасын және кемелерді қорғаумен айналысқан тұрақты теңіз жаяу әскері болып қызмет етсе, арнайы теңізшілер арнайы күштер болып, амфибиялық шабуылдарға маманданған мобильдік араласу бөлімдері ретінде қызмет етті. Теңіз күштерінің бастапқы назары негізінен Заир өзеніне, Анголаның солтүстігіне Заир Республикасынан партизандық шабуылдарды тоқтатуға бағытталған. Кейін теңіз күштері Анголаның шығыс өзендерінде де жұмыс істеді, бұл Мұхиттан шамамен 1000 км қашықтықтағы алыс ішкі аймақ болса да. Португал әуе күштері Анголадағы 2-ші әуе аймағының қолбасшылығында болды, штаб-пәтері Луандада орналасқан. Оларға орталық әуе базасы (Луандадағы 9-шы әуе базасы) және екі секторлық әуе базасы (Уигедегі Негагедегі 3-ші әуе базасы және Лундадағы Энрике де Карвальодағы 4-ші әуе базасы) кірді. Төртінші әуе базасы салынып жатыр (Куандо Кубандодағы Серпа Пинтодағы 10-шы әуе базасы), бірақ соғыс аяқталғанға дейін аяқталған жоқ. Бұл базалар бірқатар спутниктік әуе алаңдарын, маневрлік және баламалы әуе алаңдарын бақылады. Бұдан басқа, әуе күштері армия гарнизондарының кейбіреулеріндегі әуе отрядтарымен бірге қосымша әуе алаңдарына да ие болды. Әуе күштері Анголада 21-ші парашюттік батальонды да ұстады, ол мобильдік араласу бөлімі ретінде қызмет етті, оның күштері бастапқыда парашютпен жеткізілді, бірақ кейіннен көбінесе тікұшақпен жеткізілді. Әуе күштері азаматты пилоттардан, негізінен жергілікті ұшқыштар клубтарынан құралған ерікті әуе құралымдарымен қолдау көрсетілді, олар негізінен әуе логистикалық қолдау миссияларында жеңіл ұшақтарды пайдаланды. Соғыстың басында әуе күштері Анголада 25 F 84G реактивтік бомбалаушы-истребительдері, алты PV 2 Harpoon бомбалаушылары, алты Nord Noratlas көліктік ұшағы, алты Alouette II тікұшағы, сегіз T 6 жеңіл шабуыл ұшағы және сегіз Auster жеңіл бақылау ұшағы болды. 1970 жылдардың басына қарай ол төрт F 84G, алты PV 2 Harpoon, 13 Nord Noratlas, C 47 және C 57 көліктік ұшағы, 30 Alouette III және Puma тікұшағы, 18 T 6 және басқалары қолданыста болды.

The Portuguese Armed Forces in Angola included land, naval and air forces, which came under the joint command of the Commander in Chief of the Armed Forces of Angola. Until 17 June 1961, there was no appointed Commander in Chief, with the joint command in the early stages of the conflict exercised by the commanders of the land forces, generals Monteiro Libório [pt] (until June 1961) and Silva Freire (from June to September 1961). From then on, the role of Commander in Chief was performed successively by the generals Venâncio Deslandes [pt] (1961–1962, also serving as Governor General), Holbeche Fino (1962–1963), Andrade e Silva (1963–1965), Soares Pereira (1965–1970), Costa Gomes (1970–1972), Luz Cunha (1972–1974) and Franco Pinheiro (1974), all of them from the Army, except Libório from the Air Force. The Commander in Chief served as the theatre commander and coordinated the forces of the three branches stationed in the province, with the respective branch commanders serving as assistant commanders in chief. During the course of the conflict, the operational role of the Commander in Chief and of his staff was increasingly reinforced at the expense of branch commanders. In 1968, the Military Area 1 – responsible for the Dembos rebel area – was established under the direct control of the Commander in Chief and, from 1970, the military zones were also put under his direct control, with the Eastern Military Zone becoming a joint command. When the conflict erupted, the Portuguese Armed Forces in Angola only included 6500 men, of whom 1500 were metropolitan Europeans and the remainder locals. By the end of the conflict, the number had increased to more than 65 000, of whom 57.6% were metropolitans and the remainder locals. The land forces in Angola constituted the 3rd Military Region of the Portuguese Army (renamed "Military Region of Angola, RMA" in 1962). The Military Region was foreseen to include five subordinate regional territorial commands, but these had not yet been activated. The disposition of the army units in the province at the beginning of the conflict had been established in 1953, at that a time when no internal conflicts were expected in Angola, and the major Portuguese military concern was the expected conventional war in Europe against the Warsaw Pact. So, the previous organization of the former Colonial Military Forces based in company sized units scattered across Angola, also performing internal security duties, shifted to one along conventional lines, based in three infantry regiments and several battalion sized units of several arms concentrated in the major urban centers, aimed at being able to raise an expeditionary field division to be deployed from Angola to reinforce the Portuguese Army in Europe if a conventional war occurred. These regiments and other units were, however, mostly in cadre strength, serving as training centers for the conscripts drafted in the province. During the conflict, they were responsible for raising the locally recruited field units. Besides the locally raised units, Army forces in Angola included reinforcement units raised and sent from European Portugal. These were transitory units, mostly made of conscripts (including most of the junior officers and non commissioned officers), which existed only during the usual two year period of tour of duty of their members, and were disbanded afterwards. The great majority of these units were light infantry battalions and independent companies designated caçadores. These battalions and companies were designed to operate autonomously and independently, without much support from higher echelons, so having a strong service support component. They were deployed in a grid system (quadrícula) along the theatre of operations, with each one responsible for a given area of responsibility. Usually, a regiment sized agrupamento (battlegroup) commanded a sector, divided into several sub sectors, each constituting the area of responsibility of a caçadores battalion. Each battalion, in turn, had field companies dispersed by the sub sector, each with part of it as its area of responsibility. From 1962, four intervention zones (Northern, Central, Southern and Eastern) were established – renamed "military zones" in 1967 – each grouping several sectors. Due to the low scale guerrilla nature of the conflict, the caçadores company became the main tactical unit, with the standard organization in three rifle and one support platoons, being replaced by one based in four identical sub units known as "combat groups". The Army also fielded regular units of artillery, armored reconnaissance, engineering, communications, signal intelligence, military police and service support. Besides the regular units, the Army also fielded units of special forces. Initially, these consisted of companies of [[CTOE, trained in guerrilla and counter insurgency warfare. The Army tried to extend the training of the special caçadores to all the light infantry units, disbanding those companies in 1962. This proved impracticable and soon other special forces were created in the form of the Commandos. The Commandos and a few specially selected caçadores units were not deployed in a grid, but served instead as mobile intervention units under the direct control of the higher echelons of command. An unconventional force also fielded by Army was the Dragoons of Angola, a special counterinsurgency horse unit raised in the middle 1960s. The Portuguese Navy forces were under the command of the Naval Command of Angola. These forces included the Zaire Flotilla (operating on the river Zaire), naval assets (including frigates and corvettes deployed to Angola in rotation), Marines companies and Special Marines detachments. While the Marines companies served as regular naval infantry with the role of protecting the Navy's installations and vessels, the Special Marines were special forces, serving as mobile intervention units, specialized in amphibious assaults. The initial focus of the Navy was mainly the river Zaire, with the mission of interdicting the infiltration of guerrillas in Northern Angola from the bordering Republic of Zaire. Later, the Navy also operated in the rivers of Eastern Angola, despite it being a remote interior region at around 1000 km distance from the Ocean. The Portuguese air assets in Angola were under the command of the 2nd Air Region of the Portuguese Air Force, with headquarters in Luanda. They included a central air base (the Air Base 9 at Luanda) and two sector air bases (the Base Aerodrome 3 at Negage, Uíge and the Base Aerodrome 4 at Henrique de Carvalho, Lunda). A fourth air base was being built (Base Aerodrome 10 at Serpa Pinto, Cuando Cubando), but it was not completed before the end of the conflict. These bases controlled a number of satellite air fields, including maneuver and alternate aerodromes. Besides these, the Air Force also could count with a number of additional airfields, including those of some of the Army garrisons, in some of which air detachments were permanently deployed. The Air Force also maintained in Angola, the Paratrooper Battalion 21, which served as a mobile intervention unit, with its forces initially being deployed by parachute, but later being mainly used in air assaults by helicopter. The Air Force was supported by the voluntary air formations, composed of civil pilots, mainly from local flying clubs, who operated light aircraft mainly in air logistics support missions. In the beginning of the conflict, the Air Force had only a few aircraft stationed in Angola, including 25 F 84G jet fighter bombers, six PV 2 Harpoon bombers, six Nord Noratlas transport aircraft, six Alouette II helicopters, eight T 6 light attack aircraft and eight Auster light observation aircraft. By the early 1970s, it had available four F 84G, six PV 2 Harpoon, 13 Nord Noratlas, C 47 and C 57 transport aircraft, 30 Alouette III and Puma helicopters, 18 T 6 and 26 Dornier Do 27 observation aircraft. Despite the increase, the number of aircraft was always too few to cover the enormous Angolan territory, besides many being old aircraft difficult to maintain in flying conditions. From the late 1960s, the Portuguese forces in southern Angola were able to count on the support of helicopters and some other air assets of the South African Air Force, with two Portuguese South African joint air support centers being established.

Қауіпсіздік күштері

Анголадағы қауіпсіздік күштері провинцияның генерал-губернаторы басқарған азаматтық биліктің бақылауында болды. Соғысқа қатысқан күштер Қоғамдық қауіпсіздік полициясы (PSP) және PIDE (1969 жылы DGS деп қайта аталды). 1960 жылдардың ортасына қарай бұл күштерге 10 000 PSP констебльдері мен 1 100 PIDE агенттері кірді. PSP Анголаның бірыңғай киімдік алдын алу полициясы болды. Ол Еуропалық Португалияның PSP-іне ұқсас болғанмен, провинцияның барлық аумағын, оның ішінде ауылдық жерлерді қамтыды, ал Еуропалық Португалиядағыдай тек ірі қалалық аймақтармен ғана шектелмеді. Анголаның PSP Луандадағы бас қолбасшылықты және бірнеше округтік астаналардағы округтік қолбасшылықтарды, сондай-ақ аумақ бойына орналасқан полиция бекеттері мен посттардың желісін қамтыды. Анголалық PSP Португалияның Еуропалық PSP-і тарапынан жөнелтілген мобильді полиция бөлімшелерімен күшейтілді. PSP құрамында шаруашылықтар мен басқа да ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қорғауға жауапты Ауылдық күзетшілер де болды. Бұдан өзге, PSP ауылдар мен басқа да елді мекендердің өзін-өзі қорғануына көмектесетін аудандық милицияларды құруға жауапты болды. PIDE (Халықаралық және мемлекеттік қорғаныс полициясы) португалдық құпия және шекара полициясы еді. Анголаның PIDE делегациясы бірқатар бөлімшелер, шекаралық посттар мен бақылау посттарын қамтыды. Соғыс кезінде ол барлау қызметі ретінде жұмыс істеді. PIDE жергілікті тұрғындардан құралған арнайы күштердің жарымәскери бөлімшесі – Flechas-ты құрып, басқарды. Flechas бастапқыда негізінен із кесушілер ретінде қолданылуы тиіс болған, бірақ олардың тиімділігіне байланысты көбірек шабуылдық операцияларға, соның ішінде жалған террористік операцияларға да тартылды.

Әскери-әскери және тәртіпсіз күштер

Қалыпты қарулы және қауіпсіздік күштерінен өзге, бірқатар жартылай әскери және ретсіз күштер болды, олардың бір бөлігі әскери, ал қалғаны азаматтық билік органдарының бақылауында болды. OPVDCA (Анголаның еріктілер және азаматтық қорғаныс провинциялық ұйымы) – ішкі қауіпсіздік және азаматтық қорғаныс міндеттерін атқаратын милициялық корпус, оның сипаттамалары Еуропалық Португалияның Португал легионына ұқсас еді. Ол провинцияның генерал-губернаторының тікелей бақылауында болды. Оның бастауы қақтығыстың басында құрылған еріктілер корпусынан шықты, ол 1962 жылы провинциялық еріктілер ұйымына айналып, 1964 жылы азаматтық қорғаныс функциясын да қабылдап, OPVDCA атанды. Ол жартылай штаттық негізде қызмет ететін еріктілерден құралды, олардың көпшілігі бастапқыда ақ нәсілділер болса, кейіннен этникалық құрамы көбейді. Соғыс кезінде OPVDCA негізінен халықты, байланыс желілерін және маңызды объектілерді қорғауға жұмылдырылды. Оның құрамында Анголаның әр ауданында орталық провинциялық және аудандық басқару органдары болды. Соғыс аяқталған кезде OPVDCA құрамында 20 000 ерікті болды деген есеп бар. Ретсіз жартылай әскери күштерге түрлі сипаттағы бірнеше бөлімшелер кірді. Әскери бақылауда Арнайы топтар (GE) және Арнайы әскерлер (TE) болды. GE – Анголаның шығысында жұмыс істейтін, көбінесе армия бөлімдеріне тіркелген, жергілікті еріктілерден құралған, взвод деңгейіндегі арнайы күштердің жауынгерлік тобы. TE да осыған ұқсас сипаттамаға ие болды, бірақ Кабинда мен Солтүстік Анголадағы FNLA-дан дезертирлегендерден құралды. Азаматтық биліктің бақылауында Фейіс («Адалдар») және Леайс («Жақын тұрғандар») күштері болды. Фейіс – Мобуту режиміне қарсы шыққан Конго ұлттық азаттық фронтынан қуғынға ұшыраған Катанга жандармдарынан құралған күш, ол үш батальонға бөлінді. Леайс – Замбиядан саяси қуғынға ұшыраған адамдардан құралған күш.

Besides the regular armed and security forces, there were a number of para military and irregular forces, some of them under the control of the military and other controlled by the civil authorities. The OPVDCA (Provincial Organization of Volunteers and Civil Defense of Angola) was a militia type corps responsible for internal security and civil defense roles, with similar characteristics to those of the Portuguese Legion of European Portugal. It was under the direct control of the Governor General of the province. Its origin was the Corps of Volunteers organized in the beginning of the conflict, which became the Provincial Organization of Volunteers in 1962, also assuming the role of civil defense in 1964, when it became the OPVDCA. It was made up of volunteers that served in part time, most of these being initially whites, but latter becoming increasingly multi racial. In the conflict, the OPVDCA was mainly employed in the defense of people, lines of communications and sensitive installations. It included a central provincial command and a district command in each of the Angolan districts. It is estimated that by the end of the conflict there were 20,000 OPVDCA volunteers. The irregular paramilitary forces, included a number of different types of units, with different characteristics. Under military control, were the Special Groups (GE) and the Special Troops (TE). The GE were platoon sized combat groups of special forces made up of native volunteers, which operated in Eastern Angola, usually attached to Army units. The TE had similar characteristics, but were made up of defectors from FNLA, operating in Cabinda and Northern Angola. Under the control of the civil authorities were the Fieis (Faithfuls) and the Leais (Loyals). The Fieis was a force made up mostly of exiled Katangese gendarmes from the Front for Congolese National Liberation, which opposed Mobutu regime, being organized in three battalions. The Leais was a force made up of political exiles from Zambia.

Португалия қарулы күштеріндегі нәсіл және этникалық топтар

1900 жылдан 1950 жылдардың басына дейін португалдар Африкадағы иеліктерінде жекелеген отарлық әскерді ұстады, ол негізінен шектеулі сандағы туған компаниялардан (companhias indígenas) құралды. Офицерлер мен аға сержанттар метрополиялық армиядан тағайындалды, ал кіші сержанттар негізінен теңіз арты аумақтарының португал қоныс аударушыларынан алынды. Сапында қара африкалық еріктілер мен қоныс аударушы қауымнан міндетті әскери қызметке шақырылған ақ нәсілді жауынгерлер болды. Теория бойынша, қара ассимилядолар да әскери қызметке шақырылуға тиіс болған, бірақ іс жүзінде олардың саны шектеулі болды. 1951 жылы Африка аумақтарының колониялар статусынан теңіз арты провинцияларына өзгеруімен отарлық әскер жеке статусын жоғалтып, Португалияның қалыпты әскеріне енгізілді. Шетелдік бөлімшелерді жұмысқа алу негіздері көбінесе өзгеріссіз қалды. Мозамбик тарихшысы Жоао Пауло Борхес Коэльоның айтуынша, португал отарлық әскері нәсіл және этникалық принциптер бойынша бөлінген. 1960 жылға дейін үш санат болды: офицерлер (Еуропалық және Африкалық ақ нәсілділер), шетелдік офицерлер (қара африкалық ассимилядолар немесе цивилизацияланғандар) және туған жергілікті сарбаздар (индигенато режиміне кіретін африкалықтар). Бұл санаттар 1960 жылы 1-ші, 2-ші және 3-ші сыныптарға өзгертілді, бұл іс жүзінде сол классификацияға сәйкес келді. Кейіннен тері түсі ресми түрде кемсітушілік белгі болмаса да, жүйе көп өзгермеді. 1960 жылдардың соңынан бастап қара нәсілділер офицерлік иерархиядағы ең төменгі шен – алфер (alferes) шеніне қабылдана бастады. Сандық тұрғыдан қара нәсілді сарбаздар Колониялық армияның 41% аспады, бұл соғыс басталған кездегі 18% көрсеткіштен жоғары. Коэльо Ангола, Гвинея және Мозамбиктегі қақтығыс кезінде португалдық жоғары лауазымды командирлер арасында африкалық сарбаздарға қатысты пікірлердің әртүрлі болғанын атап өтті. Ең табысты қарсы көтерілісші командир болған Коста Гомес генерал жергілікті азаматтармен жақсы қарым-қатынас орнатып, ұйымдасқан қарсы көтеріліс жоспары шеңберінде африкалық бөлімшелерді пайдаланды. Генерал Спинола, керісінше, африкалық сарбаздарды саяси және психоәлеуметтік мақсаттарда көбірек пайдалануды ұсынды. Үшеуінің ең консервативтісі болған Каулза генерал өзінің қатаң бақылауынан тыс африкалық күштерден қорқып, африкалықтарды төмен тұрғандар деп есептеген нәсілшілдік көзқарасынан асып түспеді. 1953 жылы Анголалық сепаратистер Анголадағы Африкалықтар үшін Біріккен Күрес Партиясын (PLUAA) құрды, бұл Анголаның Португалиядан тәуелсіздігін жақтаған алғашқы саяси партия болды. 1954 жылы Бельгиялық Конго мен Анголадағы этникалық баконго ұлтшылдары Солтүстік Ангола Халықтарының Одағын (UPA) құрды, ол Анголаның португалдық теңіз арты провинциясынан тыс жерлерді қамтитын Конго тарихи Корольдігінің тәуелсіздігін жақтады. 1955 жылы Марио Пинто де Андраде және оның інісі Хоаким Ангола Коммунистік Партиясын (ACP) құрды. 1956 жылдың желтоқсанында PLUAA ПКА-мен бірігіп, Анголаны Азат ету Халықтық Қозғалысын (MPLA) құрды. MPLA-ны да Круз, Марио Андраде, Илидио Мачадо және Лусио Лара басқарды, олар Амбунду және Луандадан қолдау алды. 1959 жылдың наурыз айында Луанданың жаңа әскери оқ ату полигонын ашқан кезде Анголаның генерал-губернаторы Са Виана Ребело Анголадағы ықтимал қақтығысты болжаған әйгілі Оқ ату полигоны сөйлемін жасады. Генерал Монтейро Либорио Анголаның құрлық әскерлерінің қолбасшылығын 1959 жылдың қыркүйегінде бас қолбасшы мәртебесімен алды. Ол қақтығыс басталған кезде Португалияның әскери қолбасшысы болады. Алваро Сильва Таварес Анголаның генерал-губернаторы лауазымына 1960 жылдың қаңтарында, қақтығыс басталған кезде тағайындалды. 1961 жылдың қаңтарында ДРИЛ оппозициялық қозғалысының оператившілерінің тобын басқарған Энрике Гальвао португалдық "Санта-Мария" лайнерін қақты. Гальваоның мақсаты Анголаға бару және Салазарға қарсы португалдық үкімет құру үшін кемеден түсу болды, бірақ ол Бразилияға баруға мәжбүр болды, онда ол экипаж бен жолаушыларды саяси баспана алғанға дейін босатты. Контр-өңкеріліс операцияларында оқытылған күштердің қажеттілігін сезінген Португалия армиясы 1960 жылдың сәуірінде Арнайы Операциялар Әскерлері Орталығын құрды, онда арнайы күштердің (махсус качадорлар) компаниялары дайындыққа кірісті. 1960 жылдың маусымында Анголаға арнайы качадорлардың (CCE) алғашқы үш ротасы жіберілді, бұл негізінен Конго дағдарысына байланысты болды. Олардың басты міндеті – бұрынғы Бельгиялық Конгомен шектесетін Ангола аймақтарын қорғау болды, әрқайсысы Кабиндада (1-ші CCE), Тото, Уигеде (2-ші CCE) және Малаңжеде (3-ші CCE) орналастырылды.

From 1900 to the early 1950s, the Portuguese maintained a separate colonial army in their African possessions, consisting mainly of a limited number of companhias indígenas (native companies). Officers and senior NCOs were seconded from the metropolitan army, while junior NCOs were mainly drawn from Portuguese settlers of the overseas territories. The rank and file were a mixture of black African volunteers and white conscripts from the settler community doing their obligatory military service. Black assimilados were in theory also liable to conscription but in practice only a limited number were called on to serve. With the change in official status of the African territories from colonies to overseas provinces in 1951, the colonial army lost its separate status and was integrated into the regular forces of Portugal itself. The basis of recruitment for the overseas units remained essentially unchanged. According to the Mozambican historian João Paulo Borges Coelho, the Portuguese colonial army was segregated along lines of race and ethnicity. Until 1960, there were three classes of soldiers: commissioned soldiers (European and African whites), overseas soldiers (black African assimilados or civilizados), and native soldiers (Africans who were part of the indigenato regime). These categories were renamed to 1st, 2nd and 3rd class in 1960—which effectively corresponded to the same classification. Later, although skin colour ceased to be an official discriminator, in practice the system changed little—although from the late 1960s onward, blacks were admitted as ensigns (alferes), the lowest rank in the hierarchy of commissioned officers. Numerically, black soldiers never amounted to more than 41% of the Colonial army, an increase from just 18% at the outbreak of the war. Coelho noted that perceptions of African soldiers varied a good deal among senior Portuguese commanders during the conflict in Angola, Guinea and Mozambique. General Costa Gomes, perhaps the most successful counterinsurgency commander, sought good relations with local civilians and employed African units within the framework of an organized counter insurgency plan. General Spínola, by contrast, appealed for a more political and psycho social use of African soldiers. General Kaúlza, the most conservative of the three, feared African forces outside his strict control and seems not to have progressed beyond his initial racist perception of the Africans as inferior beings. In 1953, Angolan separatists founded the Party of the United Struggle for Africans in Angola (PLUAA), the first political party to advocate Angolan independence from Portugal. In 1954, ethnic Bakongo nationalists in the Belgian Congo and Angola formed the Union of Peoples of Northern Angola (UPA), which advocated the independence of the historical Kingdom of Kongo, which included other territories outside the Portuguese overseas province of Angola. During 1955, Mário Pinto de Andrade and his brother Joaquim formed the Angolan Communist Party (PCA). In December 1956 PLUAA merged with the PCA to form the Popular Movement for the Liberation of Angola (MPLA). The MPLA, led by da Cruz, Mário Andrade, Ilidio Machado, and Lúcio Lara, derived support from the Ambundu and in Luanda. In March 1959, when inaugurating the new military shooting range of Luanda, the Governor General of Angola, Sá Viana Rebelo, made the famous Shooting Range Speech, where he predicted a possible conflict in Angola. General Monteiro Libório assumed the command of the land forces of Angola, with prerogatives of commander in chief, in September 1959. He would be the Portuguese military commander in office when the conflict erupts. Álvaro Silva Tavares assumed the office of Governor General of Angola in January 1960, being the holder of the office when the conflict erupted. During January 1961, Henrique Galvão, heading a group of operatives of the DRIL oppositionist movement, hijacked the Portuguese liner Santa Maria. The intention of Galvão was to set sail to Angola, where he would disembark and establish a rebel Portuguese government in opposition to Salazar, but he was forced to head to Brazil, where he liberated the crew and passengers in exchange for political asylum. Feeling the need of having forces trained in counter insurgency operations, the Portuguese Army created the Special Operations Troops Centre in April 1960, where companies of special forces (baptized special caçadores) started preparations. The first three companies of special caçadores (CCE) were dispatched to Angola in June 1960, mainly due to the Congo Crisis. Their main mission was to protect the Angolan regions bordering the ex Belgian Congo, each being stationed in Cabinda (1st CCE), in Toto, Uíge (2nd CCE) and Malanje (3rd CCE).

Баиша де Касанье көтерілісі

Әдетте Анголаның Тәуелсіздік соғысына дейінгі оқиға ретінде қарастырылса да, кейбір авторлар "Мария соғысы" деп те аталатын Baixa de Cassanje көтерілісін жанжалдың бастапқы оқиғасы деп санайды. Бұл тікелей тәуелсіздікке шақырумен байланысты емес, еңбек дауы болды. Baixa do Cassanje – Анголаның мақта өндірісінің басым бөлігінің бастауы болған, бұрынғы Бельгия Конгосымен шекаралас, Португалияның материктік аумағының шамамен мөлшерімен тең Маланже округінің бай ауыл шаруашылығы аймағы. Аймақтың мақта өсіру орындары көбінесе бельгиялық капиталға ие және көптеген жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтыған Ангола мақтасының Cotonang жалпы компаниясының қолында болды. Аймақтың дамуына үлес қосса да, Cotonang бірнеше рет өз қызметкерлерінің еңбек жағдайларына қатысты еңбек заңнамасын бұзды деп айыпталды, сондықтан ол Португалия билігінің тергеуіне түсті, бірақ оған қатысты тиісті шаралар әлі қабылданбады. Cotonang-тан наразылық білдіріп, 1960 жылдың желтоқсан айында көптеген жұмысшылар жұмыс жағдайын жақсартуды және жалақыны арттыруды талап етіп ереуілге шықты. Конголық PSA (Африкалық ынтымақтастық партиясы) идеологтары жергілікті халықтың көтерілісін тудыру үшін наразылықты пайдаланды. Сол кезде аймақта орналасқан жалғыз португал армиясы бөлімшесі 3-ші арнайы качадорлар ротасы (3-ші CCE) болды, оған бұрынғы Бельгия Конгосымен шекараны қарауылдау және қорғау міндеті жүктелді. Жергілікті ақ адамдар өздерінің қауіпсіздігіне қауіп төндіргенін сезінгеніне қарамастан, Маланье округінің губернаторы Джулио Монтейро – аралас нәсілді Кабо-Верделік – 3-ші CCE-ге көтерілісшілерге қарсы әрекет етуге рұқсат бермеді, сонымен қатар ақ нәсілді тұрғындарға өзін-өзі қорғау қаруын сатып алуға тыйым салды. 1961 жылдың 9-11 қаңтарында жағдай нашарлап, аралас нәсілді Cotonang бригадирі өлтіріліп, жүздеген көтерілісшілер 3-ші CCE патрулін қоршауға алды. Ақырында, 2 ақпанда көтерілісшілер мен қауіпсіздік күштері арасындағы қақтығыстар басталды, алғашқы оқ атылып, 11 адам қаза тапты. Бұл кезде көтеріліс бүкіл Маланье округіне тараған болатын және көршілес округтерге таралу қаупі бар еді. Көтерілісшілердің басшылары өздерінің көпшілігінің ырым-жырымдарын пайдаланып, оларды португал әскерлерінің оқ-дәрілері судан жасалғанын және зиян келтіре алмайтынын сендірді. Осы сенімге байланысты көтерілісшілер мачетелер мен канхангулолармен қаруланған, ашық жерде, өздерін қорғауға алаңсыз, әскерлердің отына түсіп, әскерилерге жаппай шабуыл жасады. Осындай үлкен аймақтағы көтеріліске қарсы әрекет ету үшін 3-ші CCE-нің шектеулерін ескере отырып, Луандадағы 3-ші әскери аймақтың қолбасшылығы оны бағындыру үшін күшті әскери күшпен операция ұйымдастыруға шешім қабылдады. Луанда жаяу әскер полкі майор Ребочо Ваздың қолбасшылығымен уақытша батальонды ұйымдастырды, ол 3-ші CCE, 4-ші CCE (Луандада орналасқан) және 5-ші CCE (әлі де метрополиядан Анголаға қарай жолға шыққан) біріктірді. 4 ақпанда 4-ші CCE Маланжеге жөнелтуге дайын пойызға отырды, ол кезде Луандада көтеріліс басталды, бірнеше түрме мен полиция нысандарына шабуыл жасалды. Луандадағы белгісіз жағдайға қарамастан және онда аз ғана жауынгерлік бірліктер болса да, 3-ші әскери аймақтың қолбасшысы генерал Либорио 4-ші CCE-ді Маланжеге жіберуді жалғастыруға шешім қабылдады, ол 5 ақпанда келді. Уақытша батальон көтерілісті басу үшін біртіндеп операцияларды бастады. Құрлық әскерлерін Португалияның әуе күштері қолдады, олар Auster жеңіл бақылау және PV 2 жердегі шабуыл ұшақтарын қолданды. Әскери күштер 11 ақпанға дейін аймақты өз бақылауына ала алды. 16-сы күні уақытша батальонды Анголаға қоныс аударғаннан кейін Луандада резервтік күш ретінде ұсталған 5-ші CCE-мен күшейтті. 27 ақпанда Baixa do Cassanje бейбіт деп танылды. Португалияға қарсы күштер көтерілісті басу кезінде португал әскері аймақтағы ауылдарды бомбалады, напалм қолданып, 400 мен 7000-ға дейінгі жергілікті тұрғындарды өлтірді деп мәлімдеді. Алайда португал әскері операция кезінде ешқандай напалм қолданылмағанын және өлген көтерілісшілердің саны 300-ден аз екенін, сонымен қатар Маланье ауруханасында 100 жарақаттанған адам тіркелгенін хабарлады. Әскери күштер екі адамды өлтіріп, төрт адамды жарақаттады. Көтерілісті бағындырғаннан кейін португал әскері Анголаның генерал-губернаторына жағдайды түпкілікті шешу үшін Cotonang қызметкерлерінің еңбек жағдайын жақсарту бойынша шаралар қабылдауды талап етті. Генерал-губернатор Силва Таварестің шаралары жағдайды басып тастады және 1961 жылдың 2 мамырында Үкімет мақта өсіруге қатысты еңбек заңнамасын өзгерту туралы жарлық шығарды. Көрінетіндей, бұл шаралар Baixa do Cassanje еңбекшілері арасындағы наразылықты қысқартуға жеткілікті болды, аймақ 1961 жылдың 15 наурызындағы UPA шабуылдарынан кейін де бейбіт қалды.

Although usually considered as an event that predates the Angolan War of Independence, some authors consider the Baixa de Cassanje revolt, also known as "Maria's War", as the initial event of the conflict. It was a labour conflict, not related directly with the calls for independence. The Baixa do Cassanje was a rich agricultural region of the Malanje District, bordering the ex Belgian Congo, with approximately the size of Mainland Portugal, which was the origin of most of the cotton production of Angola. The region's cotton fields were in the hands of the Cotonang General Company of the Cottons of Angola, a company mostly held by Belgian capital and which employed many natives. Despite its contribution for the development of the region, Cotonang had been accused several times of disrespecting the labour legislation regarding working conditions of its employees, causing it to become under the investigation of the Portuguese authorities, but with no relevant actions against it being yet taken. Feeling discontent with Cotonang, in December 1960, many of its workers started to strike, demanding better working conditions and higher wages. The discontent was seized by infiltrated indoctrinators of the Congolese PSA (African Solidarity Party) to foment an uprising of the local peoples. At that time, the only Portuguese Army unit stationed in the region was the 3rd Special Caçadores Company (3rd CCE), tasked with the patrolling and protection of the border with the ex Belgian Congo. Despite receiving complains from local whites who felt their security threatened, the Governor of the Malanje District, Júlio Monteiro – a mixed race Cape Verdean – did not authorize the 3rd CCE to act against the rebels and also forbade the acquisition of self defense weapons by the white population. From 9 to 11 January 1961, the situation worsened, with the murder of a mixed race Cotonang foreman and with the surrounding of a 3rd CCE patrol by hundreds of rebels. Finally, on 2 February, the clashes between the rebels and the security forces erupted, with the first shots being fired, causing 11 deaths. By that time, the uprising had spread to the whole Malanje District and threatened to spread to the neighboring districts. The rebel leaders took advantage of the superstitious beliefs of most of their followers to convince them that the bullets of the Portuguese military forces were made of water and so could do no harm. Presumably due to this belief, the rebels, armed with machetes and canhangulos (home made shotguns), attacked the military en masse, in the open field, without concern for their own protection, falling under the fire of the troops. Given the limitations of the 3rd CCE to deal with the uprising in such a large region, the Command of the 3rd Military Region in Luanda decided to organize an operation with a stronger military force to subjugate it. A provisional battalion under the command of Major Rebocho Vaz was organized by the Luanda Infantry Regiment, integrating the 3rd CCE, the 4th CCE (stationed in Luanda) and the 5th CCE (that was still en route from the Metropole to Angola). On 4 February, the 4th CCE was already embarked in the train ready to be dispatched to Malanje, when an uprising at Luanda erupted, with several prisons and Police facilities being stormed. Despite the indefinite situation at Luanda and despite having few combat units available there, General Libório, commander of the 3rd Military Region decided to go forward with the sending of the 4th CCE to Malanje, which arrived there on 5 February. The provisional battalion started gradually the operations to subdue the uprising. The land forces were supported by the Portuguese Air Force, which employed Auster light observation and PV 2 ground attack aircraft. The military forces were able to assume the control of the region by 11 February. By the 16th, the provisional battalion was finally reinforced with the 5th CCE which had been held in Luanda as a reserve force after disembarking in Angola. Baixa do Cassanje was officially considered pacified on 27 February. The anti Portuguese forces claimed that, during the subduing of the uprising, the Portuguese military bombed villages in the area, using napalm and killing between 400 and 7000 natives. However, the Portuguese military reported that no napalm was ever used in the operations and that the number of rebels dead was inferior to 300, plus 100 registered injured treated at the Malanje Hospital. The military forces suffered two dead and four injured. After the subdue of the uprising, the Portuguese military pressed the Government General of Angola to take actions to improve the working conditions of the Cotonang employees in order to solve definitely the situation. The Governor General Silva Tavares took measures to calm down the situation and on 2 May 1961, the Government decreed the change of the labor legislation related with cotton culture. Apparently, these measures were successful in deeply reducing the discontent among the laborers of the Baixa de Cassanje, with the region remaining peaceful even after the UPA attacks of 15 March 1961.

4 және 10 ақпандағы Луанда оқиғалары

1961 жылдың 4 және 10 ақпан күндері болған оқиғалар туралы фактілер әлі күнге дейін түрлі тараптардың үгіт-насихаты мен қарама-қайшы ақпараттарымен көмкерілген, олар оқиғаның шын мәнісінде қалай болғанын айтуда. Луандада Анголаға қақтырылған "Санта-Мария" кемесінің келуі және Баикса-де-Касанье көтерілісін жариялаған шетелдік журналистер көп болған кезде, 1961 жылдың 4 ақпанында таңертең, көбінесе мачетемен қаруланған бірнеше қара нәсілді белсенділер қоғамдық қауіпсіздік полициясы (PSP) патрульдік машинасына шабуыл жасап, Сан-Паулудағы азаматтық түрмеге, әскери детективтік бөлімге және PSP мобильді ротасының казармасына шабуылдады. Олардың мақсаты – сол жерде ұсталып тұрған саяси тұтқындарды босату болған сияқты. Бірақ, әуежай, Ұлттық радиостанция, пошта және әскери казармалар сияқты жоспарланған басқа да нысаналарға шабуыл жасай алмады. Әртүрлі дереккөздер шабуылға қатысқан белсенділердің саны 50-ден бірнеше жүзге дейін екенін көрсетеді. Белсенділер патрульдік машина экипажының мүшелерін өлтіріп, олардың қаруларын тартып алды, бірақ бірнеше нысандарға жасаған шабуылдары қайтарылды, ешбір тұтқынды босата алмады. Шабуыл кезінде қауіпсіздік күштері жеті адамнан – бес ақ және бір қара полиция констеблінен, сондай-ақ бір ақ армия сардарынан – қаза тапты, ал бірнеше адам ауыр жарақат алды. Әртүрлі дереккөздерде 25-40 шабуылшының қаза тапқаны айтылады. MPLA әрқашан шабуылдардың бастамашысы болғанын ресми түрде мәлімдеген. Алайда, бұл мәлімдеме даулы. Бірнеше дереккөздер анголалық ұлтшыл, аралас нәсілді дін қызметкері Мануэль дас Невестің шабуылды ұйымдастырғанын көрсетеді. Бұл ПИДЕ-нің де теориясы болған, олар оны тұтқындап, Митрополияға жіберді, онда ол діни орындарда қамалды. 5 ақпанда қаза тапқан полиция констебльдеріне арналған әсерлі жерлеу рәсімі өтті, оған мыңдаған адам қатысты, олардың көп бөлігі Луанданың ақ нәсілді тұрғындары еді. Жерлеу рәсімі кезінде тәртіпсіздіктер орын алып, қосымша өлім-жәбірге әкелді. Оқиғаның бірнеше қарама-қайшы нұсқалары бар. Португалияға қарсы топтар тәртіпсіздіктерді Луанданың ыдыстарында тұратын қара нәсілді көпшілікке қарсы кек қайтаруға тырысқан ақ нәсілділер бастағанын айтады, олар бейтарап зорлық-зомбылық әрекеттерін жасады. Басқа нұсқаларда жерлеу рәсімі өткен зираттың жанында оқ атылғаннан кейін тәртіпсіздіктер басталғаны айтылады, бұл қатысушылардың арасында үрей тудырды. Тәртіпсіздіктердің салдарынан бірнеше адам қаза тапты, олардың саны дереккөздерге байланысты әр түрлі. Португалияға қарсы топтар ақ нәсілді тұрғындар мен қауіпсіздік күштері жүргізген қырғынды сипаттайды, онда жүздеген қара нәсілді адамдар қаза тапты. Осы ойға сүйенсек: португалдардың кек алуы қорқынышты болды. Полиция Луанданың ыдыстарында түнгі қырғынды ұйымдастыруға азаматтық жасақтарға көмектесті. Ақ нәсілділер африкалықтарды шатырларынан шығарып, атып өлтіріп, денелерін көшеде қалдырды. Бір методист миссионері жеке өзі үш жүзге жуық адамның өлімі туралы білетінін айтты. PSP констебльдерінің жерлеу рәсімі кезінде, қайғы-қасіреттің үлкен көрінісіне айналған, адамдармен толған зиратта, сыртынан оқ атылғаннан кейін үрей туды, әсіресе ішкі аймақта, адамдар іс жүзінде сыймады. Одан кейінгі шатасу мен атыс салдарынан 19 адам қаза тауып, көптеген адам жараланды, бұл оқиға тағы бір қырғын туралы аңызға жол ашты, онда жүздеген өлгендер, жараланғандар мен тұтқынға түскендер болды, бұл мүлдем жалған сандар. Көптеген адамдардың қарусыз болғанын, тіпті Луанданың жоғары лауазымды тұлғаларын сүйемелдеу үшін орденнің сальвасын жасауға дайындалған күштің де қарусыз болғанын айту керек, және сол оқиғаға шақырылған әскери көлік тәртіпсіздікті тоқтатып, оқиға орнына келді. Сондай-ақ, бүгінге дейін бұл тәртіпсіздікті кім бастағанын және бірінші оқ атқандығын ешкім түсіндірмеді. 10 ақпанда Сао-Паулу түрмесіне де осындай шабуыл жасалды. Алайда, қауіпсіздік күштері жақсы дайындалғандықтан, шабуылдарды теріске шығарып, ешбір адам қаза таппады, бірақ шабуылшылардың 22-сі қаза тапты. Басқа шабуылдар да жоспарланған, бірақ қауіпсіздік күштері оларды анықтап, жоққа шығарды.

The facts about the events of 4 and 10 February 1961 are still very much clouded by the propaganda and contradictory information issued by the various parties about what really happened. At a time when Luanda was full of foreign journalists that were covering the possible arriving at Angola of the hijacked liner Santa Maria and with the Baixa de Casanje revolt on its peak, on the early morning of 4 February 1961, a number of black militants, mostly armed with machetes, ambushed a Public Security Police (PSP) patrol car and stormed the Civil Jail of São Paulo, the Military Detection House and the PSP Mobile Company Barracks, with the apparent objective of freeing political prisoners that were being held in those facilities. They were not able to storm other planned targets like the Airport, the National Broadcast Station, post office and military barracks. Different sources indicate the number of militants involved in the attacks as being between 50 and several hundred. The militants were able to kill the crew of the patrol car, taking their weapons, but their assaults against the several facilities was repulsed, not being able to release any prisoners. In the assaults, the security forces suffered seven dead, including five white and one black police constables and a white Army corporal, besides having several seriously injured elements. Different sources indicate between 25 and 40 attackers killed. The MPLA always officially claimed to be the originator of the attacks. However, this is contested. Several sources indicate the Angolan nationalist mixed race priest Manuel das Neves as the perpetrator of the attacks. Apparently this was also the PIDE theory, which arrested and sent him to the Metropole, where he was interned in religious houses. An emotional funeral for the deceased police constables was held on 5 February, which was attended by thousands of persons, the majority being white inhabitants of Luanda. During the funeral, riots broke out, which would cause additional dead. There are several contradictory versions of what happened. The anti Portuguese line states that the riots were originated by the whites, who desired to revenge the dead police constables, committing random acts of violence against the ethnic black majority living in Luanda's slums (musseques). Contrary versions state that the riots were caused when provocative shots were fired near the cemetery where the funeral was being held, causing panic among the attendants. The riots caused a number of dead, which number varies accordingly with the sources. The anti Portuguese line describes a massacre carried away by the white inhabitants and the security forces, with hundreds of blacks being killed. Following this line of thought:
The Portuguese vengeance was awesome. The police helped civilian vigilantes organise nightly slaughters in the Luanda slums. The whites hauled Africans from their flimsy one room huts, shot them and left their bodies in the streets. A Methodist missionary testified that he personally knew of the deaths of almost three hundred.|John Marcum
However, other sources refer that the theory of the massacre is mere anti Portuguese false propaganda and that only 19 persons died in the riots. Following this line:
During the funeral of the PSP constables, which reached a gigantic manifestation of grief, with the cemetery full of people, shots were heard outside that caused the widespread panic, especially in the interior, where people practically did not fit. In the ensuing confusion, and of the firing fired, resulted nineteen dead and numerous wounded, incident that gave rise to another myth of massacre, that would have reached hundreds of dead, wounded and imprisoned, completely false numbers. It must be said that many of these people were probably disarmed, even the force that was going to make the salvos of the order, to accompany the highest individualities of Luanda and that it was a military vehicle called on the occasion, that came to the place, and ended the generalized disorder. Also nobody explained, until today, who initiated these disturbances and fired the first shots.|A. L. Pires Nunes

On 10 February, a similar attack was carried out against the Jail of São Paulo. However, the security forces were better prepared and were able to repulse the attacks without any of their men being killed, however, 22 of the attackers were killed. Apparently, other attacks were being planned, but were discovered and averted by the security forces.

Дау-дамайдың басталуы

1961 жылдың 15 наурызында Холден Роберто басшылығымен Ангола халықтарының одағы (UPA) Конго Леопольдвильдегі (бұрынғы Бельгия Конгосы) базасынан Анголаның солтүстігіне басып кірді, 4000-нан 5000-ға дейін жауынгерді бастап келді. Олартың күштері фермаларды, үкіметтік бекеттерді және сауда орталықтарын басып алып, лауазымды тұлғаларды және азаматтарды өлтіріп, мүкіс етті, олардың көпшілігі Овимбунду, Орталық Жоталар аймағынан келген «мердігер жұмысшылар» еді. Бұл Анголаның тәуелсіздік соғысының және Португалияның теңізасты соғысының басталуы болды. UPA жауынгерлері Анголаның Зайр провинциясының Уиге, Куанза-Норте және Луанда аудандарына шабуыл жасап, азаматтық халқын қырғынға ұшыратты, олардың алға жылжуы кезінде 1000 ақ және 6000 қара адам (әйелдер мен балалар да осы сандарға кірді) қаза тапты. Өлім-жітімнен басқа, UPA жауынгерлері өздерінің жолында үйлер, фермалар, жолдар және көпірлерді қоса алғанда, инфрақұрылымды қиратты, жалпы хаос пен үрей тудырды. Қорқынышқа түскен халық ормандарға тығылды немесе жақын маңдағы аймақтарға және Конго Леопольдвильге қашты. Алайда, UPA күткендей, алғашқы шабуылдардан аман қалған ақ тұрғындардың көпшілігі Луандаға эвакуацияланған кейбір әйелдер мен балаларды қоспағанда, қашқан жоқ. Олар аймақтың бірнеше қалалары мен ауылдарында, соның ішінде Кармона, Негаге, Санса-Понбо, Санта-Круз, Квимбеле және Мукабада бекініп, әскери күштердің көмегі болмаса да шабуылдарға қарсы тұрды. Дереккөздің сенімділігі жоқ: күні=2023 жылғы наурыз. Сол күні және 16-сы күні 7-ші және 9-шы арнайы качадорлар роталары мен 1-ші десантшылар ротасы метрополиядан Анголаға әуемен жіберілді. Келесі күндері осыған ұқсас басқа да шағын бөлімдер келді. Луанда мен Кармонадан шағын әскери колонналар UPA шабуыл жасаған аудандардағы оқшауланған халықты құтқару үшін шықты. 28 наурызда Ангола еріктілер корпусы құрылды, ол UPA-ға қарсы күресіп жүрген еріктілерді ресми түрде тіркеу үшін жасалды. Сәуір айының басында Уиге провинциясының Алдея Висоса қаласына жақын жердегі Колуа ауылына шабуыл жасалып, тұрғындары UPA жауынгерлерінің қолынан қаза тапты. Бірақ сарбаздардың оқшауланған тобы (оның ішінде екі офицер) артта қалды және оларға тұзақ қойылды, олардың денелері кейінірек қорқынышты түрде қираған күйінде табылды. Сол аймаққа жіберілген тағы бір әскери патрульге де тұзақ қойылды, олардың бір бөлігі UPA-ның қолына түсіп, азаптап, мүкіс етіп, өлтірді. Колуада соңында 30 бейбіт тұрғын мен 11 әскери қызметкер қаза тапты. Кейінгі куәліктерге қарағанда, UPA жауынгерлері каннибализм жасаған, яғни өлген сарбаздардың денелерінің бөліктерін жеген. Колуа оқиғасы португалдық күштерге зор психологиялық әсер етті, себебі олардың сарбаздарына жасалған қорқынышты әрекеттер ғана емес, сонымен қатар көтерілісшілер енді қорғанышсыз азаматтарға ғана емес, әскери күштерге де шабуыл жасауға батылдық танытқандықтарынан да болды. 11 сәуірде Ұлттық қорғаныс министрі Жулио Ботельхо Монис премьер-министр Салазардың теңізасты саясатына және Анголадағы қақтығысқа қатысты көзқарасына наразылық білдіріп, сәтсіз төңкеріс жасауға тырысты. Төңкеріс сәтсіз аяқталғаннан кейін және Анголадағы қақтығыстың бастапқыда ойланғаннан гөрі ауыр екенін түсінген премьер-министр Салазар Ботельхо Монисті қызметтен босатып, өзі қорғаныс министрлігін қабылдады. 13 сәуірде Салазар теледидарда Анголадағы жағдай туралы сөйлеп, «Анголаға, тез және күшпен» (Para Angola, rapidamente e em força) деген атақты сөз тіркесін қолданды. Үкіметті қайта құру аясында Адриано Морейра теңізасты министр болып тағайындалды, ол Португалияның теңізасты аумақтарында бірқатар либералды реформаларды бастады. Содан кейін Португалия қарулы күштерінің күшті әскери жұмылдырылуы басталды. Соңында, 21 наурызда метрополиядан шыққан алғашқы маңызды әскери контингент (88 және 92 качадор батальондары) «Ниасса» лайнерімен теңізге шығып, 2 мамырда Луандаға келді. «Бенгела» жүк кемесі де Анголаға әскери жабдықтармен жөнелтілді. Луандадағы әскери бөлімдер күштерін көрсету үшін қаланың басты даңғылымен шеру өткізді. 13 мамырда метрополиядан келген бөлімдер стратегиялық позицияларды иелену үшін Солтүстік Анголаға қарай қозғала бастады. Маусым айына дейін армия бөлімдері Дамба, Санса-Понбо, Сан-Сальвадор-ду-Конго және Куимбада орналасты, ал фузилейрлер (теңізшілер) Томбоконы басып алды. Бұғатталған жолдар, қиратылған көпірлер мен тұзақтардың салдарынан бөлімдердің қозғалысы баяу болды, португалдық күштер көптеген жандарды жоғалтты. Осы позицияларды басып алғаннан кейін португалдық бөлімдер UPA бақылауындағы аудандарды қайта басып алуды бастарды. Маусым айында Әуе күштерінің генерал-майоры Аугусто Венансио Десландес Анголаның генерал-губернаторы болып тағайындалды, ол Сильва Таваресті алмастырды. Генерал Антонио Либорио генерал Карлос Силва Фрейреге 3-ші әскери аймақтың (Анголаның құрлық әскерлерінің командирі) командирі лауазымын тапсырды. Генерал Силва Фрейре қыркүйекке дейін бірлескен Бас қолбасшының өкілеттіктерін сақтап қалды, содан кейін Венансио Десландес Ангола қарулы күштерінің Бас қолбасшысы болып тағайындалды, бұл лауазымды генерал-губернаторлық қызметімен біріктірді. 10 шілдеде португалдық күштер қақтығыстың алғашқы ірі операциясын бастады, ол «Вириато» операциясы (Вириатус) деп аталды, мақсаты UPA өзінің астанасы деп жариялаған Дембос орманүндөгі Намбуангоно қаласын қайта басып алу болды. Операция әлі де дәстүрлі маневр ретінде жоспарланған, 96 және 114 качадор батальондары мен 149 кавалерия эскадроны артиллерия, инженерлік және әуе күштерінің қолдауымен үш шабуыл бағыты бойынша Намбуангоноға жиналды. 9 тамызда лейтенант-полковник Армандо Масанитаның 96-шы батальонының алғы шебі Намбуагонгоға жетіп, қайта басып алды. Олардың алға жылжуы кезінде үш әскери бөлім 75 адамды жоғалтты, оның ішінде 21 қаза тапты. Португалдық күштер Вириато операциясының жалғасы ретінде Намбуангонодан солтүстікке қарай қашқан көтерілісшілерді тоқтату үшін Куипедро ауылын қайта басып алуға бағытталды. Осы мақсатта олар «Нема» операциясын бастады, ол португалдық әскери тарихындағы алғашқы әскери шабуылды қамтыды. Операция 11 мен 21 тамыз аралығында жүзеге асырылды, Анголаның жаңа құрылған 21-ші десантты батальонының 1-ші ротасы нысанаға парашютпен секірді, алдымен әуе шабуылы жасалды. Көтерілісшілер күтпеген жерден шабуылға ұшырады, десантшылар Куипедроны дерлік қарсылықсыз басып алды. Содан кейін олар жедел әуежай салып, Намбуангонодан жер арқылы келе жатқан 149 кавалерия эскадронының келуін күтті. Тамыз айында генерал Силва Фрейренің бұйрығымен Солтүстік араласу аймағы (ZIN) құрылды, ол Луанда, Кабинда, Уиге, Зайр, Маланге және Куанза-Норте аудандарын қамтыды, ол «Солтүстік көтеріліс аймағы» деп аталатын бұрынғы аймақты алмастырды. Осы аймақта қақтығыс болмаса да, келесі айда Шығыс араласу аймағы (ZIL) – Лунда және Мошико аудандарын қамтитын – құрылды. Министр Адриано Морейра өзінің реформаларының бір бөлігі ретінде 6 тамызда Гвинея, Ангола және Мозамбик провинцияларының португалдық аборигендерінің статусын жойды. Осы статусты жоюмен барлық анголалықтар, нәсіліне, біліміне, дініне және әдет-ғұрыптарына қарамастан, бірдей португалдық азаматтық құқықтар мен міндеттерге ие болды. 10 сәуірде UPA-ның Солтүстік Анголадағы соңғы базасын тазалауға және қайта басып алуға бағытталған «Эсмеральда» операциясы (Зүмрүт) 261-ші арнайы качадор батальоны, десантшылар, артиллерия, бронетранспортерлер және авиация қолдауымен басталды.

On 15 March 1961, the Union of Peoples of Angola (UPA), under the leadership of Holden Roberto, launched an incursion into northern Angola from its base in the Congo Léopoldville (the former Belgian Congo), leading 4,000 to 5,000 militants. His forces took farms, government outposts, and trading centers, killing and mutilating officials and civilians, most of them ovimbundu, "contract workers" from the Central Highlands. This began the Angolan War of Independence and of the wider Portuguese Overseas War. UPA militants stormed the Angolan districts of Zaire Province, Uíge, Cuanza Norte and Luanda, massacring the civilian population during their advance, killing 1,000 whites and 6,000 blacks (women and children included in both numbers). Besides the killings, the UPA militants destroyed the infrastructure along their way, including houses, farms, roads and bridges, and created general chaos and panic. The terrified population took refuge in the forests or fled to nearby regions and to Congo Léopoldville. However, contrary to the expectations of the UPA, the majority of the white inhabitants who survived the initial attacks did not flee, except some women and children who were evacuated to Luanda. Instead, they entrenched themselves in several towns and villages of the region – including Carmona, Negage, Sanza Pombo, Santa Cruz, Quimbele and Mucaba – resisting the assaults almost without the support of the few existent military forces. Unreliable source: date=March 2023

On the same day and on the 16th, the 7th and the 9th Special Caçadores companies and the 1st Paratrooper Company were dispatched from the metropole to Angola by air. Other similar small units of arrived in the following days. Small military columns left Luanda and Carmona to rescue some of the isolated populations of the areas under UPA attack. On 21 March, the Provisional Battalion of Major Rebocho Vaz – which acted in the Baixa de Cassanje revolt revolt – moved to Cuanza Norte to face the UPA advance. Without military reinforcements from the metropole, on 28 March the Corps of Volunteers of Angola was created, to officially frame the civil volunteers who were already fighting the UPA. In early April, the village of Cólua, near Aldeia Viçosa, Uíge was attacked and its inhabitants massacred by the UPA A military column from the Provisional Battalion was sent to the village to try to collect the dead bodies. However, an isolated group of soldiers (including two officers) remained behind and was ambushed, their bodies later found horribly mutilated. Another military patrol sent to the area was also ambushed, and some of their members fell into UPA hands and were tortured, mutilated and killed. 30 civilians and 11 military were eventually killed at Cólua. Later testimony reported that UPA militants practiced cannibalism, eating parts of the dead bodies of soldiers. The Cólua events had an important psychological effect on the Portuguese forces, not only due to the horrifying acts practiced against its soldiers, but also because they realized that the insurgents now dared to attack military forces and not just defenseless civilians. On 11 April, the Minister of National Defense Júlio Botelho Moniz – discontent with the attitude of Prime Minister Salazar regarding the Overseas policy and the conflict in Angola – lead a coup d'état attempt, which failed. Following the aborted coup and now realizing that the conflict in Angola was more serious than what was initially thought, Prime Minister Salazar dismissed Botelho Moniz and assumed himself the Defense portfolio. On 13 April, Salazar spoke on television about the situation in Angola, using the famous phrase Para Angola, rapidamente e em força (To Angola, rapidly and in force). As part of the government remodeling, Adriano Moreira was appointed Overseas Minister, initiating a series of liberal reforms in the Portuguese Overseas territories. A strong military mobilization was then initiated by the Portuguese Armed Forces. Finally, on 21 March, the first important military contingent from the Metropole (including the Caçadores battalions 88 and 92) embarked in the ocean liner Niassa, arriving at Luanda on 2 May. The cargo ship Benguela also departed to Angola, carrying war material. In a demonstration of force, the military units at Luanda paraded along the main avenue of the city. On 13 May, the units from the Metropole start to move to Northern Angola, to occupy strategic positions. Until June, Army units were positioned in Damba, Sanza Pombo, São Salvador do Congo and Cuimba, while Fuzileiros (Marines) occupied Tomboco. Due to the blocked roads, destroyed bridges and ambushes, the movement of the units was slow, with the Portuguese forces suffering numerous casualties. After occupying these positions, the Portuguese units initiated the gradual re occupation of the areas controlled by the UPA. In June, Air Force General Augusto Venâncio Deslandes was appointed Governor General of Angola, replacing Silva Tavares. General António Libório was replaced by General Carlos Silva Freire in the role of commander of the 3rd Military Region (commander of land forces of Angola). General Silva Freire would maintain prerogatives of joint Commander in Chief until September, when Venâncio Deslandes was also appointed Commander in Chief of the Armed Forces of Angola, accumulating this role with that of Governor General. On 10 July, the Portuguese forces initiate its first major operation of the conflict, this being Operation Viriato (Viriathus), aimed at re conquering the town of Nambuangongo, in the Dembos forest, which had been proclaimed by UPA as its capital. The operation was still planned as a conventional type maneuver, with Caçadores battalions 96 and 114 and Cavalry Squadron 149 converging in Nambuangongo through three axes of attack, with the support of artillery, engineering and air forces. On 9 August, the vanguard of the Battalion 96 of Lieutenant Colonel Armando Maçanita finally arrived and re occupied Nambuagongo. In their advance, the three military units suffer 75 casualties, including 21 dead. The Portuguese forces focused in the re occupation of the village of Quipedro, in order to eliminate the rebellious forces in the area and to cut off their flight from Nambuangongo to the North, as a follow up of Operation Viriato. For this, they began Operation Nema, which included the first airborne assault in combat of the Portuguese military history. The operation was carried through between 11 and 21 August, with the 1st Company of the recently created Paratroopers Battalion 21 of Angola jumping by parachute over the target, after preparation air strikes. The rebels were taken by surprise, with the paratroopers being able to occupy Quipedro almost without resistance. They then built an improvised runway and waited for the arriving of Cavalry Squadron 149 that was advancing by land from Nambuangongo. In August, by order of General Silva Freire, the Northern Intervention Zone (ZIN) was created, encompassing the districts of Luanda, Cabinda, Uige, Zaire, Malange and Cuanza Norte, replacing the so called "Northern Uprising Zone". Despite not existing still a conflict in this area, an Eastern Intervention Zone (ZIL) – covering the districts of Lunda and Moxico – is also created in the following month. As part of his reforms, Minister Adriano Moreira decreed the repulsion of the Statute of the Portuguese Indigenous of the Provinces of Guinea, Angola and Mozambique on 6 August. With the abolition of this statute, all Angolans, independently of their race, education, religion and costumes, achieve identical Portuguese citizenship rights and obligations. On 10 April, the Operation Esmeralda (Emerald) – aimed at cleaning and retaking the control of Pedra Verde, UPA's last base in northern Angola – was initiated by the Special Caçadores Battalion 261, supported by paratroopers, artillery, armored cars and aviation elements. The initial assault was repulsed by the UPA forces, with the Portuguese suffering important casualties. The Portuguese regrouped and, days later, launched a second assault, finally taking control of Pedra Verde on 16 September. On 9 June, the United Nations Security Council adopted Resolution 163, declaring Angola a non self governing territory and calling on Portugal to desist from repressive measures against the Angolan people. The resolution was approved with the votes of China, United States, Soviet Union and of all the non permanent members, with the abstaining of France and the United Kingdom. The major military operations finally terminated on 3 October, when a platoon of the Artillery Company 100 reoccupied Caiongo, in the circle of Alto Cauale, Uíge, the last abandoned administrative post that remained unrecovered. This reoccupation ended the almost six month period during which the UPA fighters were able to control a geographic area with four times the size of European Portugal. In a speech made on 7 October, the Governor General and Commanding in Chief Venâncio Deslandes announces the termination of the military operations and that from then only police operations would be carried out, although partly in military scope. During an air reconnaissance in southern Angola on 10 November, the aircraft that was carrying General Silva Freire and his staff crashed, killing him and almost all the officers of the headquarters of the land forces of Angola. Because of this crash, General Francisco Holbeche Fino was appointed commander of the 3rd Military Region. In the first year of the war, 20,000 to 30,000 Angolans were killed, and between 300,000 and 500,000 refugees fled to Zaïre or Luanda. UPA militants joined pro independence refugees and continued to launch attacks from across the border in Zaire, creating more refugees and terror among local communities. Roberto visited Israel and received aid from the Israeli government from 1963 to 1969. Romania was the first state to sign agreements with the MPLA. Neto met Marxist leader Che Guevara in 1965 and soon received funding from the governments of Cuba, German Democratic Republic, and the Soviet Union. Its fighters also showed a much better understanding of guerrilla operations. In 1973, Chipenda left the MPLA, founding the Eastern Revolt with 1,500 former MPLA followers. Tanzanian President Julius Nyerere convinced the People's Republic of China, which had begun funding the MPLA in 1970, to ally with the FNLA against the MPLA in 1973. Roberto visited the PRC in December and secured Chinese support. The Soviet Union cut off aid to the MPLA completely in 1974 when Revolta Activa split off from the mainstream MPLA. In November the Soviet Union resumed aid to the MPLA after Neto reasserted his leadership. The MFA was an organisation of lower ranked officers in the Portuguese Armed Forces which was responsible for the Carnation Revolution of 25 April 1974, which ended the Portuguese Colonial War and led to the independence of the Portuguese overseas territories. The MFA overthrew the Lisbon government in protest against the authoritarian political regime and the ongoing African colonial wars, specially the particularly demanding conflict in Portuguese Guinea. The revolutionary Portuguese government removed the remaining elements of its colonial forces and agreed to a quick handover of power to the nationalist African movements. This put an immediate end to the independence war against Portugal, but opened the door for a bitter armed conflict among the independentist forces and their respective allies. Holden Roberto, Agostinho Neto, and Jonas Savimbi met in Bukavu, Zaire in July and agreed to negotiate with the Portuguese as one political entity, but afterwards the fight broke out again.

Дау-дамайдың аяқталуы

1975 жылғы 5 қаңтарда үш партия жетекшілері Момбасада (Кения) тағы да кездесіп, бір-бірімен соғысуды тоқтатуға келісті. Олар 10 мен 15 қаңтар аралығында Португалияның Альвор қаласында Португалия үкіметінің өкілдерімен үшінші рет кездесті. 15 қаңтарда олар «Алвор келісімі» деп аталған келісімге қол қойып, 11 қарашада Анголаның тәуелсіздігін жариялады және ауысу үкіметін құрды. Келісім тәуелсіздік үшін соғысты аяқтады, бірақ азаматтық соғысқа көшуді белгіледі. Кабинда анклавын азат ету фронты (FLEC) және Шығыс көтерілісі келіссөздерден мүлдем шеттетілгендіктен келісімге ешқашан қол қоймады. «Алвор келісімі» негізінде құрылған коалициялық үкімет тез арада құлады, себебі ұлтшыл фракциялар бірін-бірінің бейбіт процесіне адалдығына күмән келтіріп, күшпен колонияны басып алуға тырысты. Португалия үкіметінің келіссөздердегі басты мақсаты – ақ анголалықтардың жаппай эмиграциясын болдырмау еді. Алайда, парадоксальды жағдай, келісімде тек MPLA, FNLA және UNITA-ға бірінші жиналыс сайлауына кандидаттарды ұсынуға рұқсат берілді, бұл Баконго, Кабинда және ақ адамдарды сайлау құқығынан әдейі айырды. Португалдықтар ақ анголалықтардың сепаратистік қозғалыстарға қосылуы керек деп есептеді, ал сепаратистер өздерінің саяси базаларын кеңейту үшін платформаларын жұмсартуға тиіс еді. Көп ұзамай үш партияның күштері португалдықтардан басып өтті, бұл колониялық биліктің бейбітшілікті сақтау қабілетіне қауіп төндірді. Фракциялық қақтығыстар қайта жанданды, шетелден қару-жарақ көбейген сайын олардың қарқыны артты. Ақпан айында Куба үкіметі Шығыс блогына «Алвор келісімі» орындалмайтынын ескертті. Көктемде Африка Ұлттық Конгресі мен Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымы (SWAPO) Кубаның ескертуін қайталады. Африка Бірлігінің басшылары маусым айында Кения президенті Джомо Кениаттаның төрағалығымен үш жетекшінің қатысуымен Накуруде (Кения) бейбітшілік конференциясын ұйымдастырды. Ангола жетекшілері 21 маусымда Накуру декларациясын қабылдады, онда «Алвор келісімі» ережелерін сақтауға келісім білдірілді, сонымен бірге зорлық-зомбылыққа себеп болған өзара сенімсіздік мойындалды. Шілдеде тағы да шайқастар басталды, MPLA FNLA-ны Луандадан ығыстырды, ал UNITA ерікті түрде астанадан оңтүстіктегі өзінің бекінісіне көшіп, ел үшін күреске қатысты. Тамыз айына қарай MPLA 15 провинциялық астананың 11-ін, оның ішінде Кабинда мен Луанданы бақылауына алды. 12 тамызда Португалия «Әуе көпірі» операциясы арқылы 200 000-нан астам ақ португалдық анголалықтарды Луандадан Лиссабонға әуе көлігімен тасымалдауды бастады. 1975 жылғы 23 қазанда Оңтүстік Африка күштері Анголаға басып кірді, Намибиядан Анголаның оңтүстігіне 1500-2000 әскерді жасырын түрде жіберді. Оңтүстік Африка күштері үш апта ішінде Ново Редондо және Бенгеланы қоса алғанда, бес провинциялық астананы басып алды. 10 қарашада португалдар Анголадан кетіп қалды. Кубалық MPLA күштері Оңтүстік Африканың FNLA күштерін жеңіп, Луанданы бақылауында ұстады. 11 қарашада НАТО Ангола Халық Республикасының тәуелсіздігін жариялады. Оңтүстік Африка армиясы шегінді, ал Куба күштерінің көмегімен MPLA 1976 жылдың басында оңтүстіктің көп бөлігін қайтарып алды. Көптеген сарапшылар «Алвор келісімінен» кейінгі зорлық-зомбылыққа Португалиядағы ауысу үкіметін кінәлады, Анголаның ішкі қауіпсіздігіне немқұрайлы қарауын және MPLA-ға деген сүйіспеншілігін сынға алды. Ұлттық құтқару жұңтасының жеті жетекшісінің бірі – Жоғарғы комиссар Коутиньо MPLA күштеріне португалдық әскери жабдықтарды ашық түрде берді. Мемлекеттік хатшы Генри Киссинджер кеңестік, коммунистік MPLA-ға қатысы бар кез келген үкіметті қабылдамайтын еді, ал президент Джеральд Форд FNLA-ға көмекті күшейтті. Алайда, FNLA жетекшілері АҚШ қолдауына қанағаттанбады. Савимби Қытаймен жақсы байланыс орнатты, сол елден одан да көп көлемде жүк келіп түсе бастады. АҚШ 1965 жылдың басында Аризона штатының Тусон қаласында орналасқан «Аэро Ассошиэйтс» компаниясына Португалияға жеті «Дуглас B-26 Инвейдер» бомбалаушысын сатуға рұқсат берді, Португалияның Куба мен КСРО-ның марксистерін қолдауына алаңдаушылық білдірді. Ұшақтарды Африкаға Джон Ричард Хоук ұштырды – бұрынғы Корольдік әуе күштерінің ұшқышы, ол Анголаға ұшудың бірінде Ақ үйдің үстінен өте төмен ұшып өтті, сол себепті АҚШ әуе күштері оны жерге қондырып, тұтқындады. 1965 жылдың мамырында Хоукқа қаруды заңсыз сату және португалдарды қолдау бойынша айып тағылды, бірақ ол бір жылдан кем уақытқа қамалды. «B-26» ұшақтары Анголаға бірнеше жылдан кейін ғана жөнелтілді.

The three party leaders met again in Mombasa, Kenya on 5 January 1975 and agreed to stop fighting each other, further outlining constitutional negotiations with the Portuguese. They met for a third time, with Portuguese government officials, in Alvor, Portugal from 10 till 15 January. They signed on 15 January what became known as the Alvor Agreement, granting Angola independence on 11 November and establishing a transitional government. The agreement ended the war for independence while marking the transition to civil war. The Front for the Liberation of the Enclave of Cabinda (FLEC) and Eastern Revolt never signed the agreement as they were excluded from negotiations. The coalition government established by the Alvor Agreement soon fell as nationalist factions, doubting one another's commitment to the peace process, tried to take control of the colony by force. The Portuguese government's main goal in negotiations was preventing the mass emigration of white Angolans. Paradoxically, the agreement only allowed the MPLA, FNLA, and UNITA to nominate candidates to the first assembly elections, deliberately disenfranchising Bakongo, Cabindans, and whites. The Portuguese reasoned that white Angolans would have to join the separatist movements and the separatists would have to moderate their platforms to expand their political bases. All three parties soon had forces greater in number than the Portuguese, endangering the colonial power's ability to keep the peace. Factional fighting renewed, reaching new heights as foreign supplies of arms increased. In February the Cuban government warned the Eastern Bloc that the Alvor Agreement would not succeed. By spring the African National Congress and the South West Africa People's Organization (SWAPO) were echoing Cuba's warning. Leaders of the Organization of African Unity organized a peace conference moderated by Kenyan President Jomo Kenyatta with the three leaders in Nakuru, Kenya in June. The Angolan leaders issued the Nakuru Declaration on 21 June, agreeing to abide by the provisions of the Alvor Agreement while acknowledging a mutual lack of trust which led to violence. In July, fighting again broke out and the MPLA managed to force the FNLA out of Luanda; UNITA voluntarily withdrew from the capital to its stronghold in the south from where it also engaged in the struggle for the country. By August the MPLA had control of 11 of the 15 provincial capitals, including Cabinda and Luanda. On 12 August, Portugal began airlifting more than 200,000 white Portuguese Angolans from Luanda to Lisbon, via "Operation Air Bridge". South African forces invaded Angola on 23 October 1975, covertly sending 1,500 to 2,000 troops from Namibia into southern Angola. FNLA UNITA South African forces took five provincial capitals, including Novo Redondo and Benguela in three weeks. On 10 November the Portuguese left Angola. Cuban MPLA forces defeated South African FNLA forces, maintaining control over Luanda. On 11 November NATO declared the independence of the People's Republic of Angola. The South African Army retreated and, with the help of Cuban forces, the MPLA retook most of the south in the beginning of 1976. Many analysts have blamed the transitional government in Portugal for the violence that followed the Alvor Agreement, criticizing the lack of concern about internal Angolan security, and the favoritism towards the MPLA. High Commissioner Coutinho, one of the seven leaders of the National Salvation Junta, openly gave Portuguese military equipment to MPLA forces. Secretary of State Henry Kissinger considered any government involving the pro Soviet, communist MPLA, to be unacceptable and President Gerald Ford oversaw heightened aid to the FNLA. The leaders of the FNLA were, however, not satisfied with the US support. Savimbi consequently established good connections with the People's Republic of China, from where even larger shipments started arriving. The USA granted the company Aero Associates, from Tucson, Arizona, the permission to sell seven Douglas B 26 Invader bombers to Portugal in early 1965, despite Portugal's concerns about their support for the Marxists from Cuba and the USSR. The aircraft were flown to Africa by John Richard Hawke – reportedly, a former Royal Air Force pilot – who on the start of one of the flights to Angola flew so low over the White House, that the United States Air Force forced him to land and he was arrested. In May 1965, Hawke was indicted for illegally selling arms and supporting the Portuguese, but was imprisoned for less than a year. The B 26s were not to see deployment in Angola until several years later.

Родезия және Оңтүстік Африка

АҚШ-тан басқа тағы екі мемлекет осы соғысқа қатысты. Бұл Родезия мен Оңтүстік Африка еді, екеуі де ақшылдардың билігінде болды. Олардың сайланған ақ нәсілді үкіметтері португалдықтар жеңіліске ұшыраса, өздерінің болашағына қатысты алаңдады. Родезия мен Оңтүстік Африка бастапқыда қатысуларын қару-жарақ пен жабдықтар жеткізіп берумен шектеді. Бірақ 1968 жылы Оңтүстік Африка Португалия Әуе Күштеріне (FAP) Alouette III тікұшақтарын экипажымен бірге берді, соңынан Оңтүстік Африка Қорғаныс Күштерінің (SADF) бірнеше роталарын Анголаның оңтүстік және орталық бөліктеріне орналастырды. Дегенмен, Кассинга темір кенін күзеткендері туралы сол кездегі хабарлар ешқашан расталмады. Соңында, FAP тікұшақтарын ұшқыш ретінде жұмыс істеу үшін бірнеше родезиялық ұшқыштар тартылғаны туралы ақпараттар пайда болды. Алайда, 1969 жылы португалдықтардың бірінші бөлімі Aerospatiale Puma тікұшақтарымен жабдықталғанда, экипаждардың басым бөлігі Оңтүстік Африкадан келгендер еді. Родезия Корольдік Әуе Күштері (RRAF) родезиялық ұшқыштарды португалдықтарға көмек ретінде жіберу үшін тым құнды деп санады. SADF ұшқыштары мен тікұшақтары 1968 жылы Куито Куанаваледе құрылған Centro Conjunto de Apoio Aéreo (CCAA – Бірлескен Әуе Көмек Орталығы) базасынан жұмыс істеді.

КСРО

1960 жылдардың аяғында КСРО Ангола соғысына да қатысты, бірақ негізінен MPLA арқылы. ФНЛА АҚШ-тан өте шектеулі қару-жарақ жеткізілімдерін алды, ал UNITA елден сырттан көтеріңкі қолдау алмады, ал марксистік MPLA Мәскеумен тығыз қарым-қатынас орнатып, жақын арада Танзания және Замбия арқылы маңызды қару-жарақ партияларын ала бастады. 1969 жылы MPLA КСРО-мен келісімге келді: қару-жарақ пен жабдықтар жеткізілгені үшін, тәуелсіздік алғаннан кейін Кеңес Одағына елде әскери базалар құру құқығы беріледі. Осының нәтижесінде, 1970 жылдардың басында MPLA Анголадағы ең күшті отаршылдыққа қарсы қозғалысқа және ең ықпалды саяси партияға айналды.

Салдары

MPLA мен Португалия арасындағы билікті беру туралы келісім жұртшылыққа белгілі болғаннан кейін, жаппай көші-қон басталды. Қараша айына дейін 300 000-нан астам адам Анголадан кетіп қалды, олардың көпшілігі TAP Boeing 707 ұшақтарымен эвакуацияланды. Ұлыбритания Корольдік әуе күштері де көмектесіп, шамамен 6 000 қосымша босқынды эвакуациялау үшін Vickers VC10 авиалайнерлерін жіберді. Осы кезде Ангола азамат соғысы басталды және жаңадан тәуелсіз елдің барлық территориясына тарады. Бұл қасіретті соғыс ондаған жылдарға созылып, тәуелсіз Анголада бір миллиондай адамның өмірін қиды және босқындарды тудырды. Соғыстың салдарынан Ангола орталық жоспарлау, экономикалық даму және өсім, қауіпсіздік, білім беру және денсаулық сақтау салаларында нашарлауға ұшырады. Португалиялық отаршылдық соғысына қатысқан басқа жаңа тәуелсіз африкалық елдер сияқты, Анголаның адам дамуы және жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіштері бойынша әлемдік рейтингтегі орны төмендеді. Тәуелсіздік алғаннан кейін экономикалық және әлеуметтік дағдарыс, сыбайлас жемқорлық, кедейлік, теңсіздік және тиімсіз орталық жоспарлау тәуелсіздіктен кейінгі алғашқы үміттерді жойды. Португалия билігі тұсындағы экономикалық даму деңгейіне жету тәуелсіз мемлекеттің үкіметтері үшін маңызды мақсатқа айналды. Күрт дағдарыс пен Ангола өмірінің көптеген салаларындағы хаос ұлттық рухтың бастапқы күшін әлсіретті. Бұрынғы теңіз арты провинциясында ақ және мулат анголалықтарға қарсы қара нәсілшілдік көтерілістері де болды.