Кіріспе
Математик Владимир Гершонович Дринфельд (Володи́мир Ге́ршонович Дрінфельд; Влади́мир Ге́ршонович Дри́нфельд; 1954 жылдың 14 ақпанында туған), тегі сондай-ақ Drinfel'd деп латыншаға аударылады, бұрынғы КСРО-дан АҚШ-қа эмиграциялаған және қазір Чикаго университетінде қызмет ететін көрнекті математик. Дринфельдтің еңбектері шекті өрістердегі алгебралық геометрияны сандар теориясымен, әсіресе автоморфтық формалар теориясымен, эллиптік модульдер ұғымы және геометриялық Лэнгленд сәйкестігі теориясы арқылы байланыстырды. Дринфельд кванттық топ ұғымын енгізді (Мичио Джимбо да сол кезде дербес ашқан) және математикалық физикаға маңызды үлес қосты, оның ішінде инстантонның ADHM құрастырылымы, кванттық кері шашырау әдісінің алгебралық формализмі және солитон теориясындағы Дринфельд-Соколов редукциясы. 1990 жылы Филдс медалімен марапатталды. 2016 жылы Ұлттық ғылым академиясының академигі болып сайланды. 2018 жылы математика бойынша Вольф сыйлығын алды. 2023 жылы математикалық ғылымдар саласындағы Шоу сыйлығымен марапатталды.
Vladimir Gershonovich Drinfeld (Володи́мир Ге́ршонович Дрінфельд; Влади́мир Ге́ршонович Дри́нфельд; born February 14, 1954), surname also romanized as Drinfel'd, is a renowned mathematician from the former USSR, who emigrated to the United States and is currently working at the University of Chicago. Drinfeld's work connected algebraic geometry over finite fields with number theory, especially the theory of automorphic forms, through the notions of elliptic module and the theory of the geometric Langlands correspondence. Drinfeld introduced the notion of a quantum group (independently discovered by Michio Jimbo at the same time) and made important contributions to mathematical physics, including the ADHM construction of instantons, algebraic formalism of the quantum inverse scattering method, and the Drinfeld–Sokolov reduction in the theory of solitons. He was awarded the Fields Medal in 1990. In 2016, he was elected to the National Academy of Sciences. In 2018 he received the Wolf Prize in Mathematics. In 2023 he was awarded the Shaw Prize in Mathematical Sciences.
Өмірбаян
Дринфельд 1954 жылы Украина КСР-інің Харьков қаласында, еврей математиктер отбасында дүниеге келген. 1969 жылы, 15 жасында Дринфельд Румынияның Бухарест қаласында өткен Халықаралық математикалық олимпиадада Кеңес Одағын өкілдік етіп, 40 ұпаймен алтын медаль жеңіп алды. Ол сол кезде толық ұпай жинаған ең жас қатысушы болды, бұл рекордын кейіннен Сергей Коньягин және Ноам Элкис сияқты тек төрт адам ғана жаңартты. Дринфельд сол жылы Мәскеу мемлекеттік университетіне қабылданды және 1974 жылы бітірді. 1978 жылы ғылым кандидаты, ал 1988 жылы Стеклов математика институтының ғылым докторы дәрежесін алды. 1990 жылы Филдс медалімен марапатталды. 1981 жылдан 1999 жылға дейін Веркин төмен температуралы физика және инженерия институтында (Математикалық физика кафедрасы) жұмыс істеді. Дринфельд 1999 жылы АҚШ-қа көшіп, 1999 жылдың қаңтарынан бері Чикаго университетінде қызмет етеді.
Математикаға қосқан үлесі
1974 жылы жиырма жасында Дринфельд оң мінездемелі жаһандық өріс үстіндегі GL2 үшін Лэнглендс болжамдарының дәлелін жариялады. Болжамдарды дәлелдеу барысында Дринфельд "эллипстік модульдер" деп аталатын жаңа объектілер класын енгізді (қазір Дринфельд модульдері деп белгілі). Кейін, 1983 жылы Дринфельд Лэнглендс болжамдарының ауқымын кеңейткен қысқа мақала жариялады. 1967 жылы жарияланған Лэнглендс болжамдарын абельдік емес сыныптық өріс теориясының бір түрі ретінде қарастыруға болады. Ол Галуа өкілдіктері мен кейбір автоморфтық формалар арасындағы табиғи бір-бірге сәйкестік бар екенін постулаттады. Бұл сәйкестік L-функцияларының маңызды сәйкес келуімен қамтамасыз етіледі. Дегенмен, бұл шарт таза арифметикалық сипатқа ие және жалпы бір өлшемді функциялық өріс үшін тікелей қарастырылуы қиын. Дринфельд автоморфтық формалардың орнына автоморфтық перверстік шоғырларды немесе автоморфтық D-модульдерді қарастыруға болатынын көрсетті. Осы модульдердің "автоморфизмі" және Лэнглендс сәйкестігі Хеке операторларының әрекеті арқылы түсіндірілуі мүмкін. Дринфельд математикалық физика саласында да жұмыс істеді. Оның ғылыми жетекшісі Юрий Манинмен бірлесіп, ол Янг-Миллс инстантондарының модульдік кеңістігін құрды, бұл нәтиже Майкл Атиях және Найджел Хичинмен тәуелсіз дәлелденді. Дринфельд "кванттық топ" терминін қарапайым Ли алгебраларының деформациялары болып табылатын Хопф алгебраларына сілтеме жасай отырып қолданды және оларды Янг-Бакстер теңдеуін зерттеумен байланыстырды, бұл статистикалық механикалық модельдердің шешілуі үшін қажетті шарт. Ол Хопф алгебраларын квази-Хопф алгебраларына обобщады және Дринфельд бұрылыстарын зерттеуді енгізді, оларды квазиүшбұрышты Хопф алгебрасына қатысты Янг-Бакстер теңдеуінің шешіміне сәйкес келетін R-матрицаны факторлау үшін пайдалануға болады. Дринфельд Александр Бейлинсонмен бірлесіп координатасыз формадағы жолтек алгебралар теориясын қайта құрды, олар екі өлшемді конформдық өріс теориясы, ішек теориясы және геометриялық Лэнглендс бағдарламасы үшін маңызды болып келеді. Дринфельд пен Бейлинсон өздерінің жұмыстарын 2004 жылы "Chiral Algebras" (Ширальдтық алгебралар) атты кітапта жариялады.