Кіріспе

Иоганн Штраус II-нің үш актідегі комедиялық опереттасы «Венециядағы бір түн» (Eine Nacht in Venedig) – Иоганн Штраус II-нің үш актідегі опереттасы. Либреттосын Ф. Зелл мен Ричард Жене, Эжен Кормон мен Ричард Женедің «Le Château Trompette» шығармасы негізінде жазған. Бұл әзіл-қалжыңға толы, романтикалық оқиғада бірнеше қате түсінік пен жаңылыс оқиғалар орын алады. Шығарманың тұңғыш көрсетілісі 1883 жылы Берлинде, одан кейін Венада болды. Ол Штраустың ең танымал үш сахналық туындысының біріне айналып, Нью-Йорк, Лондон және басқа да қалаларда қойылды, сондай-ақ фильмге бейімделді.

Тарих

Бұл шығарманың премьерасы 1883 жылғы 3 қазанда Берлиндегі Neues Friedrich Wilhelmstädtisches театрында өтті, және бұл Штраустың Венадан тыс жерде премьера болған жалғыз опереттасы. Пресса Штраустың музыкасын мақтағанмен, либреттоны қарапайым және ақымақ деп сынға алды; мысалы, буттың табанынан жасалған қуырылған сиыр еті туралы айтылды және вальс сахнасында герцог Урбино кейіпкері «мяу» деген сөздермен ән шырқады, бұл Берлин көрермендерінің ұялуына себеп болды. Бұл жағдайды ескермей, Штраус либретто авторларымен бірге шығармаға бірнеше түзетулер енгізіп, туған Венасындағы Theater an der Wien театрында жеңіске жетті, онда ол 1883 жылғы 9 қазаннан бастап 44 рет тізбектеп қойылды. Оперетта Штраустың ең танымал үш сахналық туындысының бірі ретінде қалыптасты, Die Fledermaus және Der Zigeunerbaron шығармаларымен бірге. 1923 жылғы қойылымда, Theater an der Wien сахнасында Ричард Таубердің қатысуымен, композитор Эрих Вольфганг Корнгольд пен жазушы Хьюберт Маришканың қайта қараған партитурасы мен либреттосы пайдаланылды, ол кейін басқа қойылымдар мен жазбаларда қолданылды. Бұл шығарма 1884 жылы Дейли театрында, Дж. С. Даффтың Комик опера компаниясы қойған спектакльде, ал 1900 жылы Нью-Йорктегі Бродвейдегі Американ театрында көрсетілді. Ағылшын тіліндегі нұсқаларының арасында 1944 жылы Лондондағы Кембридж театрында ойнаған Лесли Стормның аудармасы мен Дадли Гласстың сөздері, 1976 жылы Лондон Колизеумындағы Мюррей Диккидің ағылшын ұлттық операсы және 1980 жылдардағы Манхэттеннің жеңіл операсы үшін Алиса Хаммерштейн Маттиас жазғандары бар. Огайо Жеңіл операсы бұл шығарманы 1981, 1991, 1999 және 2009 жылдары орындап, 2000 жылы жазды. 1934 жылы бұл шығарма Роберт Вине режиссерлік еткен «Венециядағы бір түн» атты неміс оперетта фильміне бейімделді. Сол кезде фильмнің венгр тіліндегі нұсқасы да түсірілді. Екі фильмдегідей, Die Nacht in Venedig [it] (1942) тек Штраустың музыкасын және «Венециядағы түн» деген атауды қолданады. 1953 жылғы «Венециядағы түн» нұсқасы Ф. Зелл мен Ричард Жене либреттосына сәйкес келеді.

1-ші акті

Бұл - XVIII ғасырдағы Венециядағы кеш. Күн батқанда, адамдар Гранд-каналдың алаңында, герцог сарайы мен Сан-Джорджо аралына қарай серуендеп жүр, ал саудагер әйелдер тауарларын сатуға шақырады. Неаполитандық жас макарон пісіруші Папакода қаладағы барлық сән-салтанаттармен бірге, венециандықтардың макарон пісірушісіз толыққанды өмір сүре алмайтынын айтады. "Макарон Гранд-каналдай ұзын, ал ірімшік Лидо құмындай көп" - деп ұсынады Папакода. Жас жігітке Энрико, теңіз офицері, Сенатор Делаккуа үйде ме деп сұрайды. Оның Сенат отырысында екенін естігенде, Энрико бұл сенатордың жас әйелі Барбарамен жеке сөйлесуге мүмкіндік деп ойлайды. Бірақ ол да сыртта болғандықтан, Энрико Папакодаға Барбараға, Энрико оны кешкі сағат тоғызда күтетінін жазылған хатты жеткізу үшін ақша береді. Адамдар бақылап тұрғанда, Annina атты балықшы қызды алып келе жатқан қайық келеді. Папакода оны сәлемдеп, оның мұндағы нақты себебі Урбино герцогының жақын арада келуі және әсіресе оның шаштаразы Карамэлло, Аннинаның жанындағы жігіті екенін білдіреді. "Карамэлло - жабайы, жақсылықтан алыс, және өзімшіл ақымақ", - дейді ол ренжіп. "Ақымақтық махаббатқа кедергі келтірмейді", - деп жауап береді Папакода, бір устрицаның дәмін татып. "Соңғысы болғанда, мен Делаккуа ханымның әдемі аспазы Циболеттаға құмармын - осы устрицадай ақымақ қыз, бірақ дәл сондай дәмді, дәл сондай құмар тудыратын!" Барбара Делакква үйге келгенде, Папакода оған Энриконың хабарын жеткізеді және өз еңбегі үшін сыйлық алады. Аннина Барбарамен бірге кетеді, ал Папакода өзінің сүйіктісі Циболеттамен кездеседі. Ол олардың не қашан үйленетінін ойлап жүр, ал ол оған қызметте жұмысқа орналасқан соң үйленеді деп уәде береді. Сенаторлар қызу пікір-таластардан кейін оралып, Урбино герцогының жыл сайынғы карнавал кезінде Венецияға келгенде беретін той туралы әңгімелейді. Герцог әйелдерге құмар, және ол Барбараға көз тіккен. Делакква әйелін гондоламен Мураноға апарып, ондағы монастырдағы ескі тәтесімен бірге тұруын ұйымдастырды. Герцогтың келуі оның жеке шаштаразы Карамэллоны алып бара жатқан гондоланың пайда болуымен белгіленеді, көпшілік оны жылы қарсы алады. Ол герцогпен жақын таныстығын көрсетіп, жақсы әсер үшін шапшаң тарантелла билейді. Ол Аннинаны тез байқайды, бірақ ол оның соңғы жыл бойына назарсыз қалғанына риза емес. Олардың әңгімесі неке туралы болғанда ол қызығушылық танытады, бірақ Карамэлло үйленуден бұрын герцогтың үй басқарушысы лауазымын алуға ниеттенгенін түсіндіреді. Әміршісі үшін махаббат оқиғаларын іздеп, Карамэлло Папакодадан Барбара Делаккуаны түнгі сағат 9-да Мураноға апарып бара жатқан гондола бар екенін біледі. Ол өзінің сүйіктісі Аннинаны Барбараның орнына гондолаға отыруға көндіргенін білмейді, сонда Барбара Энрико Пизеллимен уақыт өткізе алады. Аннина бір сағат ішінде қайтып келуге бел буған, сонда олар Кармелло, Папакода және Циболеттамен бірге өздерінің қожайындарынан қарыз алған маскаларда карнавал биіне қатыса алады. Герцог келіп, Венеция мен оның халқын құттықтайды. Ол олардың барлығын жақсы көреді, дейді ол, бірақ ол әдемі қыздарды қалғандарынан көбірек жақсы көретін сияқты. Герцогтың үлкен қуанышына қарай, Карамэлло оған Барбараны шақыратын гондоладағы гондолашының орнын алмастыру жоспарын ашады. Ол оны Мураноға апарудың орнына герцог сарайына жеткізеді. Ол гондолашының шапанын киіп, саяхатына шығады. Көрініс орнатылған, кеш тыныш, герцог Делаккуаның балконына қарап серенада айтады. Делаккуа үйінің ішінде Барбара мен Аннина соңғы дайындықтарын жасап, бетперделі маскаларын киіп, келісілген сигнал болатын гондолашы әнінің дыбысын күтеді. Төменде Циболетта Папакодаға карнавалдық костюм әкеледі. Соңында гондоладан гондолашы әнін әндейтін Карамэллоның дауысы естіледі. Делакква әйелі деп ойлаған бетперделі тұлғаны гондолага кіргізеді және герцог күтіп тұрғанда оған қоштасады. Теңізшілердің тобы пайда болады, олардың басында Энрико тұрады, олар келесі күні Делаккуаның туған күніне арналған серенада айтады. Делакква балконда әншілерге алғыс айтып жатқанда, Барбара Энрикоға қосылу үшін шығады. Туған күн серенадасы Карамэллоның гондола әнінің дыбысымен бірігеді, Венецияға түн түседі, ал маскаланған Карамэлло өзінің бетперделі сүйіктісі Аннинамен бірге қашып кетеді, екеуі де бірін-бірінің кім екенін білмейді.

2-ші акті

Қонақ үй бөлмесінен бақылап тұрған герцог Кармеллоның Барбараны әкелетін гондоланың келуін асыға күтеді. Агрикола, Констанция және басқа сенаторлардың әйелдері карнавалдық киімдермен келеді, күйеулерінің олардың моральдық қауіпсіздігі үшін алаңдауын елемейді. Соңында гондола жақындап келе жатқаны көрінеді, герцог қонақтарын бал залына шақырып, өзі ерекше қонағын күтіп алуға дайындалады. Карамэлло мен Аннина келгенде, маскаларын шешеді, Карамэлло герцогтің қуанышы үшін кімді әкелгенін білгенде, қатты ренжісе де, Аннина тағдыр сыйлаған мүмкіндікті герцогпен пайдалануға ниетті. Карамэлло Аннинаны герцогтан сақтандыруға тырысады. "Оған сенбе, тырнап, шағады!" - деп ескертеді. Ақырында Аннина мен герцог жалғыз қалады, маскировкаланған Аннина герцогтың бұрын Барбараға көрсеткен ықыласының қаншалықты әсерлі болғаны туралы сөздерінен қорғанысқа түседі. Бал залында оркестр вальс ойнағанда, герцог қарсылық білдірген Аннинаны құшағына алады. Карамэлло махаббат көрінісін тоқтату үшін бір сылтау табады, ал Аннина герцогты би залына алып жүруге көндіреді. Олар кеткен соң, Карамэлло герцогтің пәтерінің есігін ашады, ішке жалған мұрын мен көзілдірігі бар, қалталары шұжық, ет және тәттілермен толтырылған, тозығы жеткен сенатордың киімін киген Папакода кіреді. Папакода өзімен бірге барлық саудагер достарын алып келді, оларға Карамэллодан алған шақыру қағаздарын үлестірді. Олар герцогтің жомарттығына таңғалады және достарын Карамэлломен таныстырған Папакода оларға өздеріне көмектесуге шақырады. Герцог Аннинамен жеке сөйлесу үшін орын іздегенде, сенаторлар мен олардың әйелдері оны тоқтатады. Олардың арасында сенатор Делакква және оның әйелі бар, герцог екінші Барбарамен танысқанына таңғалады. Бірақ Аннина герцогке осы "әйелді" маскалы Циболетта деп көрсетеді. Герцог Циболеттаның әңгімесіне құлақ естіп, бұрынғы карнавалда Барбараға арнаған серенадасын еске алады. Делакква герцогтің үй басқарушысы лауазымына өзінің кандидатурасын ұсынады, бірақ Циболетта оның орнына Папакодаға герцогтің жеке аспазы ретінде орын сұрайды, герцог оған қуана келіседі. Делакква Барбарамен бірге Мураноға кетеді, ал герцог Аннина мен Циболеттамен кешкі ас ішеді. Карамэлло қызметшілерді жіберді, ол және Папакода үштікті жеке күтіп, жағдайды қадағалайды. Герцог екі әйелге құмарлық танытқанда, Карамэлло мен Папакода үнемі аралыққа түседі. Аспаз өзінің тағамдарын дайындау өнері туралы уақтылы әңгіме айтады, ал сенаторлардың әйелдері герцогтің назарын аудармақ болады. Қазір түн ортасына жақындап қалды – герцогтың Сан-Марко алаңында той-томалаққа қатысу уақыты. Марк соборының қоңыраулары естілгенде, Аннина да тойға қосылады, бәрі маска киіп, көңіл көтереді.

3-ші акт

Пьяццада, ай жарығындағы собордың алдында тойлаушылар тойлап жатыр, бірақ Карамэлло жалғыз тұрып, Аннинаның герцогпен флирт жасағанын ойлап, әйелдердің тез өзгеруіне қайғырып жатыр. Осы уақытта Сиболетта Папакоданы герцогтың жеке аспазы болып тағайындалғанын айту үшін іздеп жүр, бұл жаңалық Папакоданың Сиболеттаның герцогпен болған оқиғаларына деген ашуын басады. Енді олар үйлене алады. Папакода герцогке құрмет көрсетуге барғанда, Сиболетта герцогке ол қызығушылық танытқан жас қыздың Барбара емес, Карамэллоның сүйіктісі Аннина екенін ашады. Герцог Аннинаны қуып жетеді де, оның сенаторлардың әйелдеріне онымен болған оқиғасын айтып жатқанын көреді. Фанфарлар Венеция өмірінің барлық салаларын көрсететін ұлы карнавалдық шерудің басталуын жариялайды, ал ол аяқталған соң, Санкт-Марк алаңына қарай күйелер ұшып келеді. Делакква Барбараның Муранода емес екенін білгенде қайғырып оралады, ал ол Энрикомен бірге пайда болғанда, жас жігіт Делаккваға Барбара әпкесін алдап жүрген гондольерден қалай құтқарғанын айтып сендіреді. Герцог Барбараның Энрикодай үлкен жүрекжары бар екенін білгенде, оған деген қызығушылығы азайады және Карамэллоны өзін қиын жағдайдан құтқарғаны үшін үй басқарушысы етеді. Осылайша Карамэлло мен Аннина Папакода мен Сиболеттаға қосылып үйленеді, ал той ұзаққа созылуға дайын тұр.