Кіріспе

Маулеттер – Испания мұрагерлік соғысы кезінде Испания тағына Карл III ретінде талап еткен архидюк Карлді қолдаған валенсиялық партизандық топ. Олар Филипп Анжу герцогының (Филипп V) – соғыстың қарсыласы және ақырында жеңіске жеткен талапкердің – қолдаушылары болған Ботифлер лагеріне қарсы болды. Маулет – бүгінгі күні Испаниядан Каталонияның тәуелсіздігін қолдайтын жастардың саяси ұйымының да атауы.

Тарихи контекст

1492 жылы Испаниядан қуылған мавр жұмыс күшін жоғалтқандығы үшін өтемақы ретінде король дворяндарға осы адамдар кетіп бұрын өңдеген жерлерге толық құқық берді. Бұл оларға жаңа келген христиан халқына салық салуға және жерді бөлуге мүмкіндік берді, бұл кейбір аймақтарда шаруалар үшін ауыр шығынға айналды. Мүмкін, осы кедей отбасылардың жерге деген құштарлығы оларды осы жағдайды қабылдауға итерген шығар, және 50 жыл бойы ешқандай наразылық болған жоқ. 17 ғасырдың соңында осы жаңа шаруалардың бір бөлігі негізінен шарап және оның өнімдерін, коньяк пен құрғақ шарапты, сондай-ақ жібекті өсіруден және экспорттаудан пайда тапты. Содан кейін олар дворяндардың жоғары талаптарын күмәндана бастады, бұл олардың табысын едәуір азайтты, және осы жүйені жою үшін сот процестерінен бастап қарулы көтеріліске дейін барлық мүмкіндіктерді пайдаланды. Бірақ сот жүйесі дворяндардың толық бақылауында болғандықтан, тиімсіз болып шықты; ал қазіргі кезде Segona Germania (Екінші бауырластық) деп аталатын қарулы көтеріліс 1693 жылы вице-канцлер мен дворяндардың әскерлерімен Сетла де Нуньес маңында басып жанылды. Segona Germania көтерілісіндегі шаруалар Маулеттер кейінірек талап еткендермен шамалас талаптар қойды. Олар лордтардың бұрынғы мавр жерлеріне құқығын мойындамады және Арагонның Джеймс I корольдігін жаулаған кезде берген ортағасырлық құқықтарға сілтеме жасап, лордтардың пайдалануының заңсыздығын айыптады, олар оларды "маврлар сияқты" қарады, себебі Корольдік заңдары христиандарға осындай салықтар мен алымдарды тыйым салған. Дворяндар король Филипп III морискілерді қуған кезде оларға осы жерлерді меншікке бергенін, сондықтан оларды реттеуге толық құқығы бар екенін мәлімдеді. Әскери жеңілістен кейін шаруалардың наразылығы күшейді. 1700 жылы Испания королі Карл II ұлдары немесе анық мұрагері болмай қайтыс болғанда, жаңа қақтығыстарға жағдай жасалды. Испанияның Филипп V Валенсия Корольдігін (үлкен Испания Корольдігінің құрамдас бөлігі) Валенсияның Филипп IV ретінде иеленген кезде, бұл аумақта, сондай-ақ Каталония және Майорка княздығында Австрияның Карл еркенәзіне қолдау көрсетушілер көп болды. Олардың себептері әртүрлі болды: Австрия әулетіне адалдық, саудагерлер мен өнеркәсіпшілердің бір бөлігінің француздықтарға деген жек көрушілігі және Филипп V Испанияның күдікті орталықшыл саясатына деген сенімсіздік, Франциядағы Бурбон билігінде көрініс тапқандай. Шарап, коньяк, жібек және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін саудалаған және экспорттаған саудагерлер, саяси және экономикалық тұрғыдан өте маңызды болған, олардың ісі үшін маңызды тұлғамен байланысқа түсті: генерал Жоан Батиста Басет. Генерал Басет валенсиялық, шамасы Альбораяда шеберлер отбасында туған, ол халықтың тілін білген және олардың талаптары мен қажеттіліктерін жақсы білген. Ол Италия мен Венгриядағы соғыстар кезінде Гессен-Дармштадт князі Георгийдің қол астында қызмет еткен, ол бұрын Каталонияның вице-королі болған. Испания мұрагерлік соғысының екі жақты сипаты болды. Бір жағынан, бұл Испанияның ішкі мәселесі болды, екінші жағынан, бұл халықаралық үстемдік үшін еуропалық маңызды соғыс болды. Англия мен Нидерланды ("теңіз державалары", валенсиялық саудагерлердің экспорттаудың дәстүрлі бағыттары) Бурбон талапкері, Испанияның Филипп V-ге қарсы шықты. Блокаданың бір бөлігі ретінде Валенсияның осы елдерге экспорттауы тоқтатылды, бұл саудагерлер үшін және оларға Валенсия өнімдерін сатқан шаруалар үшін толық құлдырауға әкелді. Францияға экспорт, сол өнімдерді өндіріп, экспорттаған ел, оларға ешқандай шығын өтемеді.

Мүжіліс сәтті өтті

1704 жылдан бері Франческ Давила, мүмкін, қуғын-сүргіннен қашқан «Сегона Германия» жетекшісі болған, Валенсияның оңтүстік аймақтарын аралап, шаруаларға Австрия мұрагерінің Яуме I-нің салықтарынан артық салық алу құқығын дворяндардан жоюға дайын екенін түсіндірді. 1705 жылдың тамызында Жоан Батиста Басет Альтеяға келген кезде жаңа көтеріліс басталды және кеңінен тарады. Басет Дения, Гандия және Алзира арқылы Валенсияға ешқандай қарсылыққа тап болмай жетті. Көбінесе Бурбон әулетін қолдаған дворяндар немесе бекіністер қарсылық көрсетуге тырысқанда, оларды қашуға мәжбүрлеген қарулы шаруалар болды. Вице-патша, Гандия герцогімен бірге, Филипп V Испания жағында болған дворяндар мен «ботифлерлердің» ұзақ тізімі Валенсияға емес, Кастилияға қашты; олар астананың қарсыласуына сенбеді, және олардың ойынша дұрыс болды. Валенсия қаласы Маулет әскеріне қарсылықсыз есіктерін ашты. Керісінше, ол халық тарапынан ыстық қарсылықпен күшті қуанышпен қарсы алынды. Сонымен қатар, Каталония княздығындағы көтеріліс туралы жаңалық келді, онда көтерілісшілер «фелипист» әскерін қуды да, Карл III өзі Барселонаға жеңіспен келді. Бұл жаңалық Валенсия Корольдігінің қалған бөлігінде, әсіресе солтүстік бөлігінде, Винарос пен Беникарлодан Вила-Реал мен Кастеллоға дейін көтерілісті таратуға жеткілікті болды, онда Маулеттер ерекше күшті болды. Басет Валенсияда орналасқаннан кейін, іс жүзінде вице-корольдің міндетін атқарып, елдің көп бөлігі Маулеттердің (яғни қарулы шаруалардың) бақылауында болғанда, бірінші кезекте дворяндарға салынатын барлық салықтарды жою қажеттігі туды. Басет одан да ары асып, өзінің жоғары лауазымының заңдылығы күмәнді болғандықтан, корольдің салық жинаушыларына салық төлеуді тоқтатты. Ол сондай-ақ Валенсияға колониялардан келетін тауарларға салынатын, халық жек көретін «есік салымын» жойды. Ол сонымен қатар француз азаматтарын, негізінен саудагерлерді, халық жау деп, ал жергілікті саудагерлер қауіпті бәсекелес деп қараған, оларды қуғынға салуға, шығарып тастауға және тұтқындауға жол берді. Әрине, Карл III-ке одақтас теңіз державаларымен қарым-қатынас қайта жаңғыртылды, порттар голланд және ағылшын кемелеріне қайта ашылды, бұрынғы саудасы қайта басталды. Сонымен қатар, Басет пен Маулеттер ең танымал «ботифлерлерді» тұтқындап, қуғынға салып, олардың мүлкін тартып алды.

Дос-одақтар арасындағы қақтығыс

Басеттің Валенсия елін бақылауға алғаннан кейін Бурбон шабуылдарына қарсы қарулы қарсылық ұйымдастыруға мәжбүр болды. Ол тез арада өзінің шаруалар армиясы – Маулеттердің, Бурбонның кәсіби армиясына, тіпті француз одақтастарына да тең келмейтінін түсінді. Басет Карл III-тен әскери көмек сұрады. Көмек келді, ол – Питерборо графы мен оның ағылшын әскерлері. Оның келгені жағдайды жаудың шабуылынан сақтап қана қоймады, сонымен қатар граф Кардона басқаратын тағы бір саяси күштің құрылуына әкелді. Бұл күш Маулеттерден тәуелсіз әскери күшке ие болды және олардың «халықтың шектен шығуы» деп санаған нәрсеге жол бермеймін деген ниетте болды. Бәрі де граф Кардона мен ағылшын генералының, мүмкін патшадан, Басет пен Маулеттердің «шарбуын» тоқтату туралы нұсқау алғанын көрсетеді, осылайша Бурбондарға жақтас дворяндардың қолдауын қайтаруға тырысты. Әрине, Карл III, корольдік жерлердің иесі және Монтеза орденінің басты иесі ретінде, Маулеттердің төлеуден бас тартуының нәтижесінде кірісінің азайғанын бастан өткерді. Бұл ақша соғыста жеңіске жетуге үміттенген өте қымбат армияны ұстап тұру үшін қажет болды. Сондықтан Маулеттерді және олардың басшысы генерал Басетті тоқтату қажет болды, бірақ бұл ақылмен және салмақпен жасалуы керек еді. Кардона мен Питерборо Басеттің бірқатар серіктеріне қарсы шабуылды бастады, француздықтар мен Ботифлерлерден заңсыз тәркіленген мүліктерді және жеке пайдалану үшін тоналған заттарды көрсетіп, оларды сотқа күтіп тұтқындады. Осы уақытта Басетті Валенсиядан алдымен Алзираға, содан кейін Хативаға шақырып, шайқасқа қатысуға итермеледі. Олар оны тұтқындау мүмкіндігін күтті, бірақ оның халық арасындағы зор беделінен қорқып, егер олай болса, Маулеттердің көтерілісінен қаушады. Мүмкіндік 1706 жылдың 27 маусымында Карл III Кастилияда Бурбондарды жеңіп, Мадридке кіргенде туды. Халықтың қуанышты тойлағандарының арасында Питерборо Хативаға әскер жіберіп, Басетті тұтқындап, ағылшын қолындағы бекініске қамауға бұйрық берді. Жаңалық тарағанда, халық дереу көтерілді. Валенсияда «Басетке ұзақ өмір, Карл III-тен бұрын!» деген ұрандар Валенсиялық Маулеттердің шынайы адалдығын көрсетті. Шындығында, Питерборо Бурбондардан Валенсияны қорғауға арналған зеңбіректерді, бүлікші халыққа бағыттап, оларды таратуға мәжбүр болды. Бірнеше күн бойы наразылық демонстрациялары, Барселонадағы Карлға жіберілген хаттар және Басет пен оның реформаларын қолдау білдіретін түрлі қоғамдық мәлімдемелер жасалды. Бірақ Бурбон әскері Патшалықтың есігінде соғысқа дайын тұрғанда, олардың заңды патшасы деп санаған адамға қарсы Маулеттердің тағы бір көтерілісі өзіне-өзі зиян келтіретін болар еді. Бурбондардың жеңісі Ботифлерлердің қайта оралуын және бұрынғы жағдайды білдіретін еді. Сондықтан Маулеттер отставкаға келіп, наразылықтарын тоқтатты, Карл Валенсияға жақын арада келіп, әділетсіздікті түзетуге және Басетті босатуға уәде бергеніне сенді.

Жеңілу және шегіну

Осы уақыт аралығында Мюлеттер есік ақысын төлеуден немесе басқа да салықтардан бас тартуын жалғастырды. Карл III Валенсия билігінен оны төлеуді талап етті, бірақ үлкен табысқа жете алмады. Бірақ уақыт таусылып бара жатты. Карл Мадридті тастап кетуге мәжбүр болды және Алманса шайқасында Бервик герцогынан күйреуге ұшырады. Карл Барселонаға қарай шегінді, оның ізінен вице-король, бүкіл әкімшілік және аман қалған әскерлер ерді. Халық пен Маулеттер Бурбон әскерлерінің шабуылына тәуелді қалды. Филипп патша Фурларды (Валенсия заңдарын) «басқыншылықтың заңды құқығымен» басып алу ниетін жасырмады. Валенсия Корольдігі заңды құрылым ретінде жойылды және мағынасыз атау ретінде ғана қалды. Маулеттер қарсылық көрсетті, әсіресе Ксатива қаласында, ол қырғын шайқастан кейін Бурбон әскерлерімен басып алынды, содан кейін жаза ретінде қиратылып, өртеп жіберілді. Валенсияда Маулеттер Бурбон әскерінің кіруіне кедергі келтіруге тырысты, бірақ Бервик пен Асфельд олардың жолын ашты. 1710 жылы соғыс Карл III-нің пайдасына бұрылатын сияқты болғанда, Валенсия қаласы Бурбонға қарсы көтеріліске қайтадан көтерілді. Маулеттер қайтадан көшелерге шықты, бірақ портына әскерлерді түсіруге тиіс болған австриялық флотты күткендері бекер болды. Аза қалған валенсиялық Маулеттер Карл III-нің қолында болған Каталонияға шегінді.

Барселона 1714: соңғы қарсылық

Мыңдаған валенсиялық босқындар Барселонаға және Каталония княздығының басқа қалаларына жиналды. Бірақ халықаралық оқиғалар күресті жалғастырудың бекер екенін анық көрсетті. Карл III өзі Испанияның Филипп V-мен бейбіт келісімге қол қойып, Австрияға қайтып оралды. Теңіз державалары Филипп V-ті Испания королі ретінде мойындап, әскерлерін теңіз арқылы Барселонадан шығарды. Каталониялықтар мен валенсиялық маулеттер халықаралық одақтастарсыз өздерінің ісі үшін күресін жалғастырды. Бервик бастаған Бурбон әскерлері Барселонаны қоршағанда, валенсиялықтардың екі полкі – Mare de Déu dels Desamparats және Sant Vicent Ferrer құрылды, олар Каталониядағы әріптестерімен бірге шайқасты. 1714 жылдың 11 қыркүйегінде Барселона Бурбон қолына түсті, қаһармандық күрес барысында көптеген маулеттер қаза тапты. Басқалардың көптегені, оның ішінде қарсылықтың артиллериясын басқарған генерал Бассет тұтқындалып, түрмеге қамалды. Бурбон әскерінен Майорка арқылы қашып құтылған немесе кейін босатылғандар Венаға, "өздерінің" Карл III-нің, қазір Австрия императорының сарайына жер аударылды.