Кіріспе

Негізінен 18, 19 және 20 ғасырларда Кариб теңізіндегі қант плантациялары аралдар экономикасының маңызды бөлігін құрады. Кариб теңізіндегі көптеген аралдар қант қамысының егістіктерімен және оны қайта өңдеуге арналған диірмендермен жабылған болатын. Құлдықтан жойылғанға дейін еңбек күшінің басты көзі – құл африкалықтар еді. Құлдық жойылғаннан кейін, Үндістан, Қытай, Португалия және басқа елдерден келген мерзімілі жұмысшылар қант өнеркәсібінде жұмыс істеу үшін Кариб теңізіне әкелінді. Бұл плантациялар Батыс Еуропада тұтынылатын қанттың 80-90 пайызын өндірді, бірақ кейіннен оның орны Еуропада өсірілген қант қызылшасымен ауыстырылды.

Америкадағы қант шалағының дамуы

Португалдар 1550 жылдары Бразилиядағы колониясының жағалауында, Сао-Винсенте аралында қант плантацияларын енгізді. Португалдар мен испандықтар Кариб теңізінде күшті отаршылдық құрып, Пиреней түбегінде осы өнімнің өндірісінен зор байлық жинады. Басқа империялық мемлекеттер плантациялық жүйе арқылы тудырылған экономикалық өркендеуді байқап, табиғи ресурстарды тиімді өсіру мен саудадан пайда табу ниетімен Американың қалған аумақтарын жаулауға кірісті. Қант Кариб бассейніндегі ең маңызды дақыл болды, алайда кофе, индиго және күріш сияқты басқа да дақылдар да өсірілді. Қант қамысы көбінесе жағалауға жақын, топырағы сары және құнарлы тегіс жерлерде жақсы өсті; аралдардың таулы бөліктері қант өсіруге қолайлы болмады. Сауда порттарының жағалауға орналасуы империялық мемлекеттерге Атлант мұхиты арқылы өнімді тасымалдауға географиялық үстемдік берді. Қант Кариб бассейнінде еңбек, пайда және экологиялық салдар арасындағы қарым-қатынасты білдіретін ерекше саяси экология құрды. Империялық державалар Батыс Африка халықтарын күшпен қоныс аударып, оларды құл еңбегімен қант өсіруге мәжбүрледі. Еңбек пен табиғатты пайдалану арқылы Кариб бассейнінде саяси және экономикалық бақылау үшін күрес туды. Мысалы, ағылшын, испан, француз, голланд және түрлі жергілікті халықтар арасындағы қақтығыстар аумақтық иелік үшін болды; аймақтың саяси экологиясына келсек, бұл еуропалық мемлекеттер қоршаған ортаның ресурстарын соншалықты қарқынды пайдаланды, әрі қант өндірісі тоқырады. Қантты өңдеу үшін қажетті ағаштардың кесілуіне байланысты, Еуропаның империялық державалары 17 ғасырдың ортасында Кариб теңізі үшін бәсекелесе бастады. Кариб теңізіне еуропалықтардың қоныс аударуынан кейін, демографиялық жағдайда үлкен өзгерістер болды. Жергілікті халық колонизаторлар әкелген ескі әлемнің ауруларынан бұрынғыдан бейімдеусіз қырыла бастады. Бұл халықтың жоғалуы 8,4 миллионнан 112,5 миллионға дейін бағаланады. Жергілікті халықтың санының күрт азаюы плантациялар салуға мүмкіндік берді және еуропалықтар мен жергілікті халықтар арасындағы қақтығыстарды азайтты.

Оңтүстік Америкадан Кариб теңізіне көшіп келу

Америкадағы қант саудасында бастапқыда Португалия империясы басымдық танытса, Голландия-Португалия соғысы Кариб теңізіндегі қант саудасының одан әрі дамуына, әсіресе ром өндірісіне (қант қамысынан жасалған) ықпал ететін өзгеріске алып келді. 1630 жылы голландтар қазіргі Бразилиядағы Пернамбуко маңындағы Ресифе қаласын жаулап алды (голландтар оны басып алғаннан кейін Жаңа Голландия деп атады), және бұл аумаққа бұрын осы жерге әкелінген африкалық құлдар еңбек еткен қант плантациялары да кірді. Кейбір құл плантацияларының иелері – Cristão Novo, яғни католик дініне мәжбүрлі түрде өткен «Жаңа христиан» сефард яһудилері болды. Олар Барбадосты Кариб теңізінің қант және әлемнің ром астанасына айналдыруға көмектесті. 1706 жылы Барбадоста яһудилерге қант плантацияларына ие болуға тыйым салатын заңдар жойылды. Осының салдарынан Гаити әлемдегі ең ірі қант өндіруші ел ретіндегі орнын жоғалтты. Кариб теңізінің жергілікті халқы алғашқы отарлау кезінде аурудан қырылып, саны азайып қалды. Еуропалықтар егістік жұмысын жалғастыру үшін Атлант мұхиты арқылы құл саудасы арқылы аралға африкалық құлдарды әкелді. Бұл оқиғаның уақыты әр аралда әртүрлі болды. Кариб бассейнінде отарлау кезінде қант қамысын жинау – еңбекке толы процесс болды. Біріншіден, оны қолмен жинау қажет болды, ал сахарозаны уақытында жинап алу керек еді, әйтпесе ол бұзылып кетер еді. Шиеленістен шығару үшін оны қыздыру алдында кесу, ұғыту, басу, соғу немесе сұйықтықта малға салу қажет болды. Қыздырғаннан кейін сұйықтықтар буланып, тек кристалдар ғана қалды. Әр қадамда көп еңбек, техникалық білім және дағдылар қажет болды. Бұл жұмыстар құлдар азат етілгенге дейін атқарды. 1807 жылы Парламент Ұлыбритания империясында құл саудасын тыйым салатын Құл саудасы заңын қабылдады. Бұл заң Ұлыбританияның бақылауындағы Кариб плантацияларына да қатысты. Атлант мұхиты арқылы құл саудасы арқылы құлдардың еңбек күшінің ағыны тоқтағаннан кейін жүйені сақтап тұру қиынға соқты. Бірнеше жыл өткен соң, 1838 жылы 1833 жылғы Азат ету заңының нәтижесінде Кариб бассейнінде жарты миллионнан астам адам құлдықтан босатылды.

Құлдықта жүрген әйелдер

Кариб теңізіндегі плантациялардағы құлдық, құлдар мен аралдың жоғары топтары арасындағы байланысты қарым-қатынастар мен билік динамикасын қамтыды. Әйелдер плантациялардағы әлеуметтік ортаның және еңбектің өзінде маңызды рөл атқарды. "Қант плантацияларында денсаулық, байлық және энергияның гендерлік бөлінісі болды. Далалық құлдардың көп бөлігі әйелдерден тұрды және әйелдердің көп бөлігі далада жұмыс істеді". Әйелдер плантацияларда ауыр еңбек етті, бала туды, сонымен бірге далада жұмыс істеді. Ньютон құлдар зираты құлдыққа түскен әйелдерге жасалған осы қатыгездіктің куәлігін көрсетті, "бұл әйелдерге қатысты жеке басымен ұрыс-даудың немесе тіпті отбасылық зорлық-зомбылықтың күшті болуына нұсқауы мүмкін". 17 ғасырда Кіші Антиль аралдарында қант плантациялары үшін монокультура енгізілгеннен кейін көптеген аралдар экологиялық зиянға ұшырады. Кариб теңізіндегі Невис аралында 1600 жылдардың ортасында орманның көп бөлігі кесіліп, плантациялардың көптеп келуінен топырақтың сапасы нашарлады. Бұл елдер қант революциясының салдарынан туған зиянды азайтуға шаралар қолданғанмен, кейбіреулерінде Кариб теңізі мен Латын Америкасының экологиялық тарихшысы Рейналдо Фунес Монзоте сипаттаған, табиғи ортаның "ауыр нашарлауының" әлеуметтік-экономикалық салдарының іздері әлі де сақталып қалған. Суармалау және судың ластануы қант қамысын өсірудегі ең маңызды мәселелер саналады.