Кіріспе
Ресей басып алған Украина қаласы Луганск (,) – Украинаның шығысындағы Донбас аймағындағы қала. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, халық саны шамамен құрап, Луганскіні Украинадағы ең ірі 12-ші қалаға айналдырды. Луганск 2014 жылы Ресейге жақтас сепаратистер қаланы басып алуына және оны өздігінен жарияланған Луганск Халық Республикасының астанасы етуіне дейін Луганск облысының әкімшілік орталығы болды. Украина әкімшілігі 2014 жылдан 2022 жылға дейін Донбастағы соғыс кезінде, Украина Луганскіні бақыламайтындықтан, Сивьеродонецкте орналасқан еді. Сивьеродонецк 2022 жылы Ресей тарапынан басылып алынды, ал Луганск облысы кейін 2022 жылдың соңында Ресейге қосылды.
the city
Luhansk (/uk//l//uː/'/h//æ//n//s//k/, /us// /'/h//ɑː//n// /; Луганськ, ), also known as Lugansk (/uk// /'/ɡ//æ//n// /, /us// /'/ɡ//ɑː//n// /; Луганск, ), is a city in the Donbas region, eastern Ukraine. As of 2022, the population was estimated to be making Luhansk the 12th largest city in Ukraine. Luhansk served as the administrative center of Luhansk Oblast, before pro Russian separatists seized control of the city in 2014 and made it the capital of the self proclaimed Luhansk People's Republic. The Ukrainian administration was located in Sievierodonetsk from 2014 to 2022 during the war in Donbas, due to Ukraine not being in control of Luhansk. Sievierodonetsk was captured by Russia in 2022 and the Luhansk Oblast was later annexed by Russia in late 2022.
Құрылғы және ерте тарихы
Қаланың тарихы 1797 жылы британдық өнеркәсіпші Чарльз Гаскойнның, 1795 жылы Ресей империясының тапсырысымен, Қара теңіз флоты үшін оқ-дәрі және зеңбірек фабрикасын салғаннан басталады. Фабрика Донецк бассейнінде (немесе Донбаста) Луган және Вільхівка (өзен) өзендерінің қосылған жеріне салынды. Орыс шеберлері Камиани-Брид поселкесіне, өзеннің ағысымен жоғары қарай қоныстанды. "Луганск" атауы Луган өзенінен шыққан. Халықтық этимология бойынша, атау "Луг" (украинше Луг) сөзінен де туындаған, ол өзен маңындағы жайылымдарды білдіреді. Фабрика Наполеон соғыстары кезінде және Қырым соғысы кезінде үлкен кеңейтімге ұшырады. 1880 жылға қарай фабрика ірі өнеркәсіптік орталыққа айналды, теміржол арқылы басқа ірі қалалармен және Азов теңізімен байланысты болды. 1882 жылы Луганск фабрикасы Камиани-Бридпен біріктіріліп, Луганск деп аталған жаңа поселке құрылды, ол қала мәртебесін алды. 1897 жылы Луганск халқы 20 400 адамды құрады, оның 68,2% -ы орыстар.
Кеңес Одағында
Луганск Ресейдің Азамат соғысынан экономикалық тұрғыдан қирады. Қала соғыстар аралық кезеңде қарқынды өсті. 1942 жылдың наурыз айында қалада Тарас Шевченконың туындыларынан үлкен концерт өтті, ол украиндарды жаулап келген нацистерге қарсы күресуге шақыру мақсатында ұйымдастырылды. 1958 жылы Климент Ворошилов өзі бұрынғы атаудың қайта жаңғыруына қарсы болды. 1970 жылдың қаңтарында, 1969 жылдың 2 желтоқсанында Климент Ворошиловтың қайтысынан кейін қаланың атауы қайтадан Ворошиловград болып өзгертілді. Тәуелсіз Украинада демографиялық үрдістер өзгерді; 2001 жылға қарай орыс тілінде сөйлейтін украиндар халықтың 50% құрады, ал орыстар 47% болды. Экономиканың дамымауына байланысты халық саны азая бастады, 1992 жылы 505 000 болса, 2014 жылы 424 000-ға дейін төмендеді. Бұл оқиғалар Донбастағы соғысқа ұласты. 2014 жылдың тамызында украиндық үкімет күштері көтерілісшілер бақылауындағы Луганскіні толық қоршап алды. Ауыр артиллериялық оқ жауыннан азаматтар зардап шекті. 17 тамызда украиндық әскерлер көтерілісшілер бақылауындағы Луганскіге кірді және қысқа мерзімге полиция бөлімшесін бақылауға алды. 22 тамызда Литваның сыртқы істер министрі Линас Антанас Линкевичюс жасаған мәлімдемеде Литваның Лугансктегі құрметті консулы Микола Зеленецтің Ресейшіл сепаратистер тарапынан ұрланып, өлтірілгені хабарланды. Линкевичюс ұрлаушыларды "террористтер" деп атады. Human Rights Watch ұйымы 2014 жылдың мамыр және қыркүйек айлары аралығында жарылғыш қарулардың салдарынан 300-ден астам азаматтың қаза тапқанын тіркеп, қала маңындағы азаматтардың көп саны қаза тапқанын мәлімдеді. Луганск облысының уақытша әкімшілігі Украина үкіметі тарапынан Сивьеродонецкке көшірілді. 2017 жылдың 21 қарашасында белгісіз форма киген қарулы адамдар Луганск қаласының орталығында республика басшысы Игорь Плотницкий мен ЛХР (Плотницкий тарапынан босатылған) ішкі істер министрі Игорь Корнет арасындағы билік күресіне қатысты. БАҚ хабарларына сәйкес, көршілес Донецк облысында Ресейдің қолдауымен құрылған Донецк Халық Республикасы келесі күні түнде Луганскіге қарулы күштерді жіберген. Сайтта қауіпсіздік министрі Леонид Пасечник "келесі сайлауларға дейін" уақытша басшы болып тағайындалғаны жазылған. Аннексия халықаралық құқық бойынша заңсыз болып табылады және Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы тарапынан айыпталады.
Жоғары білім
Украинаның ең беделді университеттерінің кейбіреуі Луганск қаласында орналасқан. Луганск қаласы Тарас Шевченко атындағы Луганск ұлттық университетінің, Шығыс Украиналық Владимир Даль атындағы ұлттық университетінің және Луганск мемлекеттік медицина университетінің бас кампусы болып табылады.
Демография
2001 жылғы Украина халық санағында тұрғындардың 49,6 пайызы өзін этникалық украиндық, ал 47 пайызы орыс деп атады. Халықтың 85,3 пайызы ана тілі ретінде орыс тілінде, 13,7 пайызы украин тілінде, 0,2 пайызы армян тілінде және 0,1 пайызы белорус тілінде сөйледі.
Спорт
Луганск қаласында Украина Премьер-лигасының жылдық футбол чемпионатына қатысатын "Зоря Луганск" клубы бар, олар "Авангард" стадионында өнер көрсетеді. Бұл клуб 1972 жылы КСРО Жоғарғы лигасының чемпионы атанды. Тағы бір футбол командасы – "Динамо Луганск".
Мерхелева жотасы
2006 жылдың 7 қыркүйегінде Украинадағы археологтар Луганск маңынан ежелгі құрылыстың табылғанын хабарлады. Баспасөз құралдары бұл құрылыстың Мысыр пирамидаларынан кем дегенде 300 жылға дейін бұрын салынғанын жазды. Құрылыстың тас негізі Мезоамерикадағы ацтектер мен майя пирамидаларын еске түсіреді деп мәлімделді. Бірақ кейіннен бұл орын пирамида емес екені анықталды, дегенмен де зерттеу үшін маңызды болып табылады.
Климат
Луганскің ыстық жазғы ылғалды континенттік климаты бар (Köppen Dfa). Луганск қаласында Украинадағы ең жоғары және ең төмен температуралар тіркелген. 2010 жылдың 12 тамызында Украинадағы ең жоғары температура тіркелді. 1935 жылдың 8 қаңтарында ең төмен температура тіркелді.
Галерея
2014 және 2015 жылдары Луганск қатаң шайқастар ошағы болды және осы ғимараттардың көпшілігі қандай да бір деңгейде зақымдалған. Кейбіреулері толығымен қирауы мүмкін.